تاثیر تحریمها بر حملونقل درون شهری
وبلاگ تین نیوز،سعید میرشاهی | تاثیر تحریم ها بر حمل و نقل به عنوان موتور محرکه اقتصاد کشور تا کنون از ابعاد و زوایای مختلف مورد بحث قرار گرفته و وضعیت حمل و نقل جاده ای، دریایی، ریلی و هوایی در دوران تحریم و پساتحریم کمابیش تشریح شده است اما در این میان، حمل و نقل عمومی و به تعبیر دقیق تر ناوگان حمل و نقل درون شهری چندان از زاویه تحریم مورد توجه قرار نگرفته است؛ گویی ارتباطی بین تحریم و این مد حمل و نقل که روزانه جابجایی میلیون ها نفر را از این سو به آن سوی شهر برعهده دارد، وجود ندارد.
مترو، اتوبوس، مینی بوس، ون و تاکسی از جمله وسایل حمل و نقل عمومی درون شهری هستند که چه از نظر کمیت و تعداد و چه از لحاظ کیفیت مانند نوسازی یا فرسودگی ناوگان، میزان آلودگی ناشی از آنها، بهره مندی از سیستم های هوشمند در وسایل حمل و نقل عمومی و... با تنگناها و مشکلات بسیاری مواجه هستند.
عوامل موثر بر مشکلات موجود در حوزه حمل و نقل شهری را می توان در موارد زیر طبقه بندی کرد:
1- بودجه: عدم تخصیص اعتبارات لازم از سوی دولت به مدیریت شهری خصوصا در کلان شهرها، علیرغم ترویج الگوی مصرف حمل و نقل همگانی از چالش های همیشگی به شمار می رود که روند توسعه حمل و نقل عمومی را کند ساخته است.
2- مدیریت شهری: برخی مشکلات در حوزه بهره مندی از حمل و نقل عمومی به نحوه مدیریت شهرها از سوی شهرداری ها به عنوان نهاد اجرایی و شوراهای شهرها به عنوان نهاد نظارتی برمی گردد. زمانی که دو نهاد اجرایی و نظارتی، وظایف خود را به درستی انجام ندهند، همان محدودیت اعتبارات نیز به طور مطلوب در جهت رفاه عمومی شهروندان هزینه نخواهد شد و انحراف یا تخلف از بودجه صورت می گیرد.
3- تحریم به عنوان عامل بیرونی: اگر موارد قبلی را عوامل درونی تعریف کنیم، برخی از مشکلات موجود در حوزه حمل و نقل عمومی درون شهری را می توان به عوامل خارجی نسبت داد؛ به گونه ای که ممکن است محدودیت های بودجه ای دولت به شهرداری ها و سوء مدیریت شهری در توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی مطرح نباشد اما به دلایلی مانند تحریم ها، امکان تحقق برخی اهداف در حوزه حمل و نقل شهری مانند نوسازی ناوگان، واردات برخی اقلام ضروری، استفاده از فناوری های هوشمند برای کنترل ترافیک یا مشابه آن میسر نباشد.
با همه فرصت هایی که تحریم ها در جهت ارتقای توانمندی های بومی از نظر نیروی انسانی و تولیدات ملی ایجاد می کند با این حال آسیب هایی را نیز در حوزه حمل و نقل عمومی خصوصا در زمینه قطعات و تجهیزات اولیه مترو به همراه داشته است.
طرح جامع، حمل و نقل عمومی و تحریم
یکی از معیارهای بررسی توسعه حمل و نقل شهری، توجه به تحقق اهداف اسناد بالادستی است. بر اساس طرح جامع حمل و نقل که در خرداد 1387 تصویب شده، سهم حمل و نقل عمومی در سفرهای درون شهری باید به رقم 75 درصد برسد این در حالی است که در خوش بینانه ترین حالت این عدد هم اکنون، حدود 60 درصد است. بر این اساس باید تا سال1404 برای روزانه 25.5 میلیون جابجایی در شبکه معابر تهران برنامه ریزی انجام شود که 18 میلیون سفر آن سواره خواهد بود. به گفته مسئولان شهری هم اکنون پایتخت بیش از 150 کیلومتر مترو و کمتر از 100 ایستگاه مترو دارد و در بخش اتوبوسرانی نیز حدود هفت هزار اتوبوس در تهران فعال است که با
کمبود چهار هزار اتوبوس مواجه هستیم. وضعیت فعلی و مطلوب حمل و نقل شهری و درصد سهم وسایل نقلیه طبق قوانین مصوب، در جدول زیر آمده است (البته با افتتاح اخیر برخی ایستگاه های مترو، تغییرات اندکی در جدول ایجاد می شود اما در تحلیل نهایی، چندان تاثیرگذار نیست)
با توجه به جداول ارایه شده، می توان سهم تحریم ها را در میزان تحقق اهداف طرح جامع حمل و نقل مورد توجه و بررسی قرار داد. هرچند صاحبنظران، تاثیر تحریم ها را در توسعه حمل و نقل شهری کمتر از سایر وجوه حمل و نقل می دانند اما با این حال، نقش آن غیر قابل انکار است.
تاثیرات تحریم در حمل ونقل عمومی
حامد قادر مرزی، نماینده مجلس از جمله کسانی است که معتقد است «تحریم ها در حمل و نقل شهری خصوصا حوزه مترو بسیار تاثیر گذار بوده اند.» به گفته وی، به دلیل تحریم قطعات مورد نیاز مترو، دسترسی به آنها تقریبا غیر ممکن بود از این رو کاهش یا لغو تحریم ها می تواند تاثیرات فراوانی در حوزه حمل و نقل شهری داشته باشد.
«دور ماندن از دستیابی به تکنولوژی های روز در حمل و نقل شهری» از کمترین آسیب هایی است که بر اثر تحریم ایجاد شده است. این، نظر حمیدرضا پشنگ دیگر نماینده مجلس و عضو کمیسیون عمران است. وی معتقد است متاسفانه در اثر تحریم ها بسیاری از کشورها و شرکت های معتبر جهانی از همکاری با بخش های مختلف اقتصادی ایران منع شده بودند که با برداشته شدن، راه ورود آنها به کشور گشوده می شود. نماینده خاش معتقد است البته ناوگان حمل و نقل عمومی در مقایسه با سایر انواع حمل و نقل، کمتر از تحریم ها تاثیر پذیرفته است اما در این سال ها، از دسترسی به فناوری های نوین در عرصه مدیریت شهری فاصله
گرفتیم.
پساتحریم در حمل و نقل عمومی
پشنگ البته نیم نگاهی نیز به دوران پساتحریم و تاثیر آن بر حمل و نقل همگانی درون شهری دارد و انتخاب بهترین ناوگان حمل و نقل و فعال تر شدن شرکت های تولیدکننده را از مزیت های لغو تحریم ها می داند: در زمان پساتحریم همکاری با شرکت های تولید کننده ناوگان حمل و نقل شهری با انتخاب بهترین ها انجام می گیرد و تولید کنندگان ما بیش از گذشته به ساخت حرفه ای انواع وسایل نقلیه شهری می پردازند.
همچنین به گفته عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس، ارتقای کیفی وسایل نقلیه شهری و برون شهری و استفاده از انرژی برق و سوخت پاک می تواند از جمله آثار رفع تحریم ها باشد. الیاس طاهری معتقد است بهتر است وسایل نقلیه عمومی شهرها الکترونیکی و برقی شده، و برق، جایگزین سوخت فسیلی شود. همچنین برای توسعه وسایل نقلیه عمومی باید از تجربیات کشورهای دیگر استفاده شود که این امر به دلیل محدودیت های مالی ناشی از تحریم صورت نگرفته است.
راه حل؛ خودتحریمی خودروهای شخصی!
برای بهره مندی بهتر از دوران احتمالی پساتحریم طی هفته ها و ماه های آینده در حوزه حمل و نقل شهری و توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی بهتر است ابتدا تحریم جدیدی را این بار خودمان برای خودمان وضع کنیم: تحریم خودروهای شخصی تک سرنشین در خیابان ها و معابر شهری! اقدامی که ضرورت تقویت حمل و نقل همگانی را می طلبد. این خودتحریمی به مفهوم مثبت کلمه، بیش از رفع هر تحریم خارجی تاثیرگذار خواهد بود. البته خودتحریمی های ناشی از عدم تعامل بین دولت و مدیریت شهری نیز روی دیگر سکه است که بدون غلبه بر آن و تداوم مسیر اصرار و انکار، حتی با لغو تحریم ها، درد زیادی را دوا نخواهد کرد.