◄ ادغام شرکتهای کوچک ریلی؛ راه یا چاه
تیننیوز| ادغام شرکتهای کوچک ریلی که توان نوسازی ناوگان خود را ندارند، راهکاری است که این روزها برای بالا بردن کیفیت خدمات راهآهن کشور به مسافران مطرح میشود.
به گزارش خبرنگار تیننیوز، مدیرعامل شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران و معاون مسافری این شرکت، مدیرانی هستند که روی میز بودن این گزینه را تایید کردهاند.
بحث ادغام شرکتهای کوچک تا کنون علاوه بر راهآهن در حوزههای دیگر مانند هواپیمایی هم مطرح بوده است و موافقان و مخالفانی دارد.
بنابراین طرح این موضوع در فضایی که کارشناسان حوزه ریلی حضور دارند، میتواند در این زمینه راهگشا باشد. در این راستا در یک میزگرد مجازی در گروه تلگرامی مدیریت ریلی، پرسش «به نظر شما ادغام شرکتهای کوچک و ناتوان ریلی میتواند راهکار خوبی برای افزایش کیفیت خدمات راهآهن کشور به مسافران باشد یا خیر» را طرح کردیم که واکنشهای متفاوتی به آن وجود داشت.
تصمیمی که ممکن است کمانه کند!
محمد مرادی که در شرکت رجا مشغول فعالیت است، بیشترین پاسخ را به این سوال داد. از نظر او ادغام شرکتها قطعا مزایایی مانند بالا بردن سطح کیفی خدمات دارد اما در کنار آن و با توجه به ساختار اداری پیچیدهای که در کشور وجود دارد، این کار میتواند این مشکل را ایجاد کند که ورود به جمع شرکتهای ریلی به یک رانت تبدیل شود.
این اتفاق هم ممکن است باعث بسته شدن فضا و خلاصه شدن فعالیت به چند شرکت خاص و از بینرفتن فضای رقابتی شده که در نهایت به پایین آمدن سطح خدمات منتهی میشود.
مرادی برای اثبات نظرش به شرکتهای کوچکتر ریلی اشاره میکند که هر چند قدرت و وسعت زیادی ندارند، اما ورودشان باعث ایجاد رقابت با رجا شد که در نهایت به بهبود خدمات هر دو شرکت انجامید.
هم این خوب است هم آن
محمد صاحبدل کارشناس دیگری است که اعتقاد دارد هر دوی این نوع شرکتها مزایای خاص خود را دارند. به عقیده او شرکتهای بزرگ توانایی بیشتری در بازار رقابت داشته و امکان بهدست آوردن سهم بیشتری از بازار را دارند و در بهبود خدمات هم موفقتر هستند.
یکی از مزایای دیگر شرکتهای بزرگ از نگاه صاحبدل، مزایای بیمه درمانی و بازنشستگی ملموستری است که به نیروی انسانی اين شرکتها تعلق میگیرد.
اما او همزمان مزایایی هم برای شرکتهای کوچک قائل است: از مزایای شرکتهای کوچک هم میتوان به انعطافپذیری و چابکی آنها در مواجهه با تغییرات اشاره کرد. البته از طرف دیگر ادغام شرکتهای کوچک با توجه به تعاملات بین آنها، امکان استفاده و تخصیص مناسب ناوگان ریلی را با توجه به ضریب اشغال مسیرهای مختلف میدهد.
تغییر لازم است؛ حتی جدیتر
ویدا سیدینژاد کارشناس دیگر عضو گروه مدیریت ریلی است که صددرصد با ایده ادغام شرکتهای کوچک موافق است.
او حتی معتقد است راهآهن کشور نه تنها به این تغییر، بلکه بهعنوان کارفرما به تحولات ساختاری در مدیریت منابع انسانی شرکت هم نیاز دارد.
تحولاتی که به سمت مکانیزه کردن و ثبت و کنترل مکانیزه و به تبع آن رقابتی کردن مسئولیتها و رقابتی کردن اجرای ارزشها از جمله شفافیت و صداقتمحوری و پاکدستی برود.
سیدینژاد میگوید در چنین سیستمی ردیابی پرسنل و عملکردهای معیوب به سهولت و سرعت قابل انجام و در نهایت قابل ترمیم خواهد بود.
وقت ادغام فرا رسیده
مسعود ذهبیون، کارشناس دیگری در حوزه حملونقل است که با یک مثال، مساله را بسیار آسانتر حل میکند. او اپراتورهای تلفنهمراه -فارغ از اینکه مالکشان کیست- را مثال میزند که وجود سه تا چهار اپراتور، رقابت را به اندازه کافی ایجاد کرده و عملا شرکتهای کوچکی مثل تالیا را از گردونه خارج کرده است.
ذهبیون تاکید دارد که داشتن حداقل امکانات و سرمایه ضروری است و هیچ معنایی ندارد شرکتی با دو رام قطار با یک شرکت بزرگ رقابت کند.
موضوع دیگری که مدیر مسئول دو رسانهی حملونقلی کشوری به آن اشاره میکند، نداشتن حق انتخاب مسافران در شرایط فعلی است: اگر شرایط سفر باید ارتقا یابد، هیچ دلیلی ندارد یک مسافر با راهبر دوستداشتنی خود به یک سفر برود ولی مجبور باشد برای ادامه سفرش از خدمات راهبر دیگری که نمی پسندد استفاده کند!
لذا باید شرکتها در بیشتر مسیرها امکان ارائه بلیت داشته باشند تا سطح رقابت آنها به هم نزدیک باشد و بتوانند مزیت رقابتی تعریف کنند؛ این کار در نهایت باعث تشویق به سفرهای بیشتر با قطار خواهد شد.
ذهبیون که باز تاکید میکند زمان ادغام شرکتهای کوچک و ناتوان فرا رسیده، شرایط فعلی را اینگونه توصیف میکند: در حال حاضر با 11 شرکت مسافری، عملا نشان داده شده خصوصیسازی باعث افزایش هزینههای سربار و پشتیبانی شده، چراکه قطعا شرکتی کوچک با یکی دو رام قطار نه تنها کمترین توان رقابتی ندارد که هیچ، حتی باعث ایجاد اختلال و پیچیدهتر شدن هماهنگی و تصمیمگیری برای راهآهن هم میشود.
ادغام دستوری جواب نمیدهد
یکی دیگر از اعضای گروه مدیریت ریلی در تلگرام، اس.ام. محمودی است که نظر دیگری دارد: در دنیا ادغامها حسب منافع انجام می شود نه از نوع دستوری. شرکتهای بزرگ شرکتهای موفق و پربازده کوچک را برای بهبود بهرهوری شرکت خود میخرند و به آنها اجازه فعالیت طبق روال قبلی خود (البته با کمی همگرایی) را میدهند.
محمودی اعتقاد دارد بر خلاف کشورهای پیشرفته، مشکل حملونقل ریلی ایران این است که بهجای محاسبه دقیق و تامین یارانه بخش ترابری مسافری از سوی دولت، آن را از بخش ترابری باری میگیرند که این موضوع باعث تنزل مستمر سهم ریلی در کشور میشود.
به گفته محمودی در کشورهای پیشرفته، تعیین مسیر حمل حسب منافع اقتصادی، از سوی شرکتها انجام میشود و نه دولت. اگر دولت دخالت غیر اقتصادی بکند، مجبور است مابهالتفاوت نرخ تکلیفی با اقتصادی را بپردازد.
او یادآوری میکند که اقتصاد دستوری همواره سرنوشتی ناکام داشته؛ اما این را هم میگوید که استانداردسازی یک وظیفه مهم دولت است.
راه چاره رتبهبندی است
کارشناسان حملونقل ریلی در ادامه این میزگرد مجازی، به این پرسش پاسخ دادند که راهکار بینابینی برای افزایش کیفیت خدمات شرکتهای کوچک و ادغام نشدن آنها وجود دارد؟
مرادی نظرش این است که باید هم شرکتها هم مسیرها را سطحبندی کنند و بر اساس رتبه هر شرکت، مسیرها را به آن واگذار کنند، یعنی مسیرهای سودآور و پرتردد و پر مسافر را به شرکتهایی با گرید بالاتر بدهند و مسیرهای محلی و حومهای را به شرکتهای تازهتاسیس و دارای گرید پایینتر.
بر اساس این ایده، اجازه ورود هر شرکت به سطح بعدی، به عملکردش در سطح فعلی خودش و همچنین افزایش تعداد رامها و نوسازی ناوگانش منوط میشود.
محمد مرادی معتقد است در این شرایط هم به نوعی امکان ورود به بخش ریلی برای هر شرکتی فراهم میشود و هم رقابت در کیفیت و خدمات بین شرکتها بهوجود میآید. در ادامه امکان ایجاد کنسرسیوم بین شرکتهای کوچک هم خودبهخود و بدون دخالت مستقیم بخش دولتی بهوجود میآید.
راهکار تشویقی و تنبیهی
آقای عابد، کارشناس دیگر ریلی، انتخاب شركتهاى بهرهبردار به تفكيك مسيرهاى پرتردد و كمتردد را برای افزایش روند تفاوت در كيفيت ارائه خدمات لازم میداند. به اعتقاد او شايد بهتر باشد دو دسته از مسيرهاى ذکر شده به يك شركت داده شود و در صورت بهبود مسير كم تردد، امكانات و پاداشهايى براى شرکت در نظر گرفته شود.
عابدی میگوید اين روش در بخشهايى از راهآهن آلمان استفاده شده و موجب افزايش قدرت رقابت شركتهاى كوچك و چابك بهرهبردار بخش خصوصى با شركتهاى بزرگتر شده است.