«تراسیکا»؛ راه ابریشم جدید
در حال حاضر چهار کریدور مهم بینالمللی از قزاقستان میگذرند وچین را به اروپا وصل میکنند که یکی از این کریدورها، کریدور «تراسیکا» است. کریدور تراسیکا پیشتر ابتکار و پیشنهاد اتحادیه اروپا برای کمک به کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه و نیز گسترش اتصالات حملونقلی بین اروپا و آسیا بود.
براساس گزارش دفتر امور بینالملل راهآهن جمهوری اسلامی ایران، برنامه کریدور تراسیکا در ماه مهسال ۱۹۹۳ میلادی در نشست وزرای حملونقل و تجارت هشت کشور عضو (پنج کشور جمهوری آسیایمركزی و سه جمهوری قفقاز) در بروکسل ارائه شد که طی آن یک کریدور حملونقل شرق – غرب از طریق دریای سیاه – جمهوری قفقاز – دریایخزر و آسیایمركزی، میان اروپا و آسیایمركزی تعریف شد و در سال ۱۹۹۸ میلادی با هدف توسعه روابط اقتصادی، حملونقلی و تجاری کشورهای حوزه دریای سیاه، قفقاز و حوزه دریایخزر راهاندازی شد. اهداف اصلی اتحادیه اروپا در کریدور تراسیکا
به این شرح است:
1- حمایت سیاسی و اقتصادی از استقلال جمهوریها و افزایش ظرفیتهای آنها از طریق دسترسی به بازارهای اروپایی و جهانی به کمک مسیرهای متعدد حملونقل.
2- افزایش همکاریهای منطقهای میان کشورهای عضو.
3- استفاده از تراسیکا بهعنوان کاتالیزوری برای جذب حمایت سازمانهای مالی بینالمللی و بخشهای خصوصی.
4- اتصال تراسیکا به شبکه ترانس – اروپا.
تراسیکا بهعنوان مسیری که کمترین هزینه و زمان را برای اتصال جمهوریهای آسیای میانه به بازارهای جهانی و بنادر اروپایی دارد، معرفی شده است. کریدور تراسیکا (اروپا-قفقاز-آسیا) بعد از فروپاشی شوروی سابق در سال 1993 بهعنوان یک مسیر ترانزیتی مطرح و در سال 1998 با هدف توسعه روابط اقتصادی، حملونقلی و تجاری کشورهای حوزه دریای سیاه، قفقاز و حوزه دریای خزر راه اندازی شد.
اعضای تراسیکا کشورهای بلغارستان، اوکراین، رومانی، مولداوی و ترکیه در حاشیه دریای سیاه، گرجستان، ارمنستان و آذربایجان در منطقه قفقاز و ترکمنستان، قزاقستان، ازبکستان، تاجیکستان و قرقیزستان در آسیای میانه عضو این کریدور هستند. در سال 1388 جمهوری اسلامی ایران نیز بهعنوان چهاردهمین کشور عضو این کریدور شناخته شد.
هدف اصلی تراسیكا توسعه روابط اقتصادی، تجارت و ارتباطات حملونقل در طول این كریدور است. تراسیكا در سال 1993 از سوی اتحادیه اروپا طی كنفرانسی در بروكسل ابتدا ازسوی 8 كشور تشکیل شد و امروز تعداد اعضای این گروه به 14 كشور رسیده است.
هدف این گروه، بهبود تجارت و حملونقل در طول كریدور اروپا ـ قفقاز ـ آسیا بود. این كریدور از اروپای شرقی (بلغارستان، رومانی، اوكراین) شروع شده و پس از عبور از دریای سیاه وارد بنادر پوتی و باتومی در گرجستان شده، ضمن اینکه از شبكه حملونقل قفقاز جنوبی و ارتباط زمینی تركیه بهسوی این منطقه استفاده میكند. تراسیکا سپس از آذربایجان با استفاده از فریبوتهای دریای خزر (باكو ـ تركمنباشی، باكو ـ آكتائو) مسیر تراسیكا به شبكههای ریلی كشورهای آسیای میانه، تركمنستان و قزاقستان میرسد.
شبكههای حملونقلی این كشورها به ازبكستان ـ قرقیزستان ـ تاجیكستان وصل بوده و به مرزهای چین و افغانستان میرسند. با توجه به اهمیت تكمیل مسیر استراتژیك حملونقل تركیبی (جاده – ریل) اروپا – تركیه – ایران به آسیای میانه – قفقاز و بالعكس، تلاشهای سازمان راهداری و حملونقل جادهای برای الحاق به كریدور تراسیكا از سال 1381 آغاز شد.
کریدور تراسیكا متشكل از موافقتنامههای حملونقل بین المللی چند جانبه پایه و موافقتنامه تامین مالی مشترك دبیرخانه دائمی كمیسیون بین دولتی بین دولتهای طرف موافقتنامه حملونقل بین المللی چند جانبه پایه به منظور توسعه كریدور اروپا - قفقاز –آسیا است، در سال 1387 موافقتنامههای یادشده به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و پس از تایید شورای نگهبان این مصوبه برای اجرا به وزارت راه و شهرسازی ابلاغ شد.
ایران با دارا بودن موقعیت جغرافیایی و تزانزیتی ویژه در منطقه در زمینه تجارت بین آسیا و اروپا نقش ویژهای ایفا میكند، بنابراین عبور كریدورهای جاده ابریشم، شمال-جنوب، شرق-غرب، شبكه بزرگراههای آسیایی و شاخه جنوبی كریدور سه گانه آلتید از قلمرو جمهوری اسلامی ایران حاكی از آن است كه با عضویت رسمی ایران در كریدور تراسیكا، مسیرهای این كریدور توسعهیافته و علاوه بر مسیر دریای سیاه، مسیر زمینی بلغارستان، تركیه و جمهوری اسلامی ایران كه از اقتصادیترین مسیرهای دسترسی اروپا به آسیا به شمار میرود، به مسیرهای یاد شده اضافه میشود كه قطعا منافع
اقتصادی، تجاری و سیاسی عمدهای را متوجه كشورهای منطقه خواهد كرد. ایران تنها مسیر جادهای برای کریدور مزبور به شمار میآید، بنابراین از اهمیت ویژهای در این طرح برخوردار است. به علاوه با عضویت ایران در کریدور تراسیکا راه برای عضویت کشورهای افغانستان و پاکستان که مایل به پیوستن به این کریدور هستند، هموار شد.
اما به نظر میرسید، برنامه ایران در مسیر اتصال به این کریدور نسبت به کشوری همچون قزاقستان بسیار کند پیش میرود و اگر با این روش ادامه پیدا کند، با توجه به اجرایی شدن طرحهای بزرگ دیگر کشورها، ممکن است ایران دیگر از این موقعیت ویژه کنونی برخوردار نباشد و به تدریج موقعیت مطلوب خود را در منطقه از دست بدهد. چالشها و موانع اتصال ایران به تراسیکا، موضوعی است که در بخش دوم این مطلب به آن میپردازیم.