◄ در توسعه راه آهن تشخیص اولویتهای ملی بسیار مهم و ضروری است
تین نیوز | عباس قربانعلی بیک کارشناس حمل و نقل ریلی در یادداشتی در تین نیوز نوشت: " پس از پایان جنگ جهانی دوم در 1945 و اتمام بازسازی اقتصادی کشورها دهه 60 میلادی را می توان از یک منظر به دوره رقابت کشورهای پیشرفته در ارائه محصولات فناورانه پیشرفته تجاری، صنعتی و نظامی نامید، از یک سو ژاپنی ها قطار سریع شینکانسن را با سرعت 210 کیلومتر در ساعت در سال 1964 معرفی نمودند و از سوی دیگر محصولاتی مانند هواپیمای بوئینگ 747، هواپیمای سوپرسونیک کنکورد، هواپیمای سوپرسونیک توپولوف 144، هواپیمای جنگی F4، سفینه آپولو و ... همگی از محصولات
این دوره می باشند که در این میان نمونه هواپیمای 747 با نزدیک 50 سال قدمت و 1500 هواپیمای فروخته شده با ارتقاء فناوری مستمر همچنان در حال تولید است.
اما در جدال صنعتی و تکنولوژیک آمریکا و اروپا در عرصه هوایی، به دستور جان اف کندی در اوایل دوره ریاست جمهوری (1961) طراحی و ساخت هواپیمای مسافری بوئینگ 2707 با سرعت 2.7 ماخ آغاز شد ولی پس از مدتی شرکت بوئینگ با مخالفت کنگره (برای تامین مالی بیشتر دولتی) و با وجود هزینه بیش از یک میلیارد دلار و ساخت نیمه تمام دو نمونه پایلوت این پروژه را متوقف نمود و در عوض پروژه هواپیمای بوئینگ 747 را با جدیت ادامه و در سال 1968 اولین نمونه آن را به بازار عرضه نمود که همچنان از منافع این تصمیم به جا و انتخاب کارخوب بهره مند می گردد، این تصمیم بوئینگ نمونه ای از تمایز کار خوب کردن با
خوب کار کردن است.
هر چند راه آهن سراسری ایران برای اتصال بنادر جنوب به دریای خزر در سال 1306 آغاز و در سال 1317 خاتمه یافت و موفقیت های بزرگی در عرصه عمرانی در پی داشت که می توان به تونل های دورود اندیمشک و پل ورسک در شمال اشاره نمود ولی خوب انتخاب شدن مسیر مذکور مورد تردید شدید می باشد (اختلاف نظر بین شهید مدرس و رضاخان)..."
پس از انتشار این مطلب برخی کاربران تین نیوز به ارایه دیدگاه خود در این زمینه پرداختند که این دیدگاهها به همراه پاسخ نویسنده مطلب به نظرات ارایه شده، در ادامه میآید.
سید مرتضی ناصریان کارشناسان حمل و نقل در این زمینه تاکید کرد: با این دیدگاه موافقم. در توسعه راه آهن تشخیص اولویت های ملی بسیار مهم و ضروری است تا بهره وری منابع مالی در ساخت خطوط ریلی افزایش یابد و راه آهنی كه ساخته می شود در دوره بهره برداری نیز كاركرد اقتصادی مطلوبی داشته باشد و متكی به منابع مالی بیرونی نباشد یا اتكاء كمتری داشته باشد. در این صورت هم توجه دولتمردان به راه آهن بهبود می یابد و هم تجاری سازی راه آهن و رونق كسب و كار ریلی مقدور می شود و در نتیجه سرمایه گذاری غیردولتی به بخش ریلی جذب می گردد.
مسیرهای تهران جنوب و تهران شرق - غرب هر کدام مزایای خودشان را داشته اند و شاید امکانات کشور در آن زمان به این صورت نبوده که هر سه مسیر به صورت همزمان در دست اقدام قرار گیرد. شاید اگر ابتدا ساخت مسیر تهران مشهد آغاز می شده، عنوان می شده که مسیر جنوب با توجه به برقراری دسترسی به آبهای آزاد ارجح بوده است.
قربانعلی بیک در پاسخ به این نظر یادآور شد:
1- بحث اصلی این بود که راه اهن تهران مشهد بهترین مسیر بود نه به واسطه انطباق با جاده ابریشم بلکه موقعیت زیارتی آن
2- هرچند برآورد بنده زمان و هزینه یک چهارمی این مسیر بوده اما با ملاحظه آمار طول خط راه آهن آشکار می گردد که 650 کیلومتر فقط در سال 35 تا نیشابور احداث شده که در آن زمان رکورد بسیار بالایی بنظر می رسد و در سال 36 نیز در دو ماه اول 120 کیلومتر
3- به پیشنهاد اولیه این مسیر که نیم قرن قبل توسط رویتر انگلیسی مطرح شده توجه بیشتری بفرمایید.
4- آمار گمرکات و واردات آن ایام می تواند اهمیت نداشتن این مسیر را برای اقتصاد کشور اثبات نماید.
مجتبی ناصریان در پاسخ به این نظر تاکید کرد:
1- اغلب واردات آن زمان کشور بنام بندر محمره (خرمشهر فعلی) ثبت می شد که رضا شاه به خاطر شرایط سیاسی کشورهای منطقه محمره، طرح راه آهن سراسری را به بندر امام منتقل نمود که در آن زمان بارهای تجاری چندانی نداشته و در آمار گمرکات ثبت نمی شد.
2- شهر مشهد در سال 1300 حدود 80 هزار نفر جمعیت داشته و مجموع زائرین آن حدود 100 تا 150 هزار نفر (عمدتاً از شهرها و مناطق پیرامونی و از مسیرهایی غیر از تهران) بوده که در امکانات محدود مالی کشور، تأمین راه آهن آن اولویت زیارتی نداشته و تلاش مسئولین وقت کشور در تأمین مالی و اجرای 12 ساله 1300 کیلومتر راه آهن در آن زمان بسیار جسورانه و معظم تر از این اولویت های امروزی بوده آن هم در کشوری که تازه از بستر هیولای وبا و کشتار قحطی و فقر و انحطاط سالهای قبل از 1300 برخواسته بود. مخالفت اولیه مرحوم مدرس با این راه آهن بیشتر از جنبه مذهب و نگرانی مدرنیته و اجانب بوده و قابل تسری به الگوهای اولویت دهی این امور نبوده است.
3- پیشنهاد رویتر انگلیسی در نیم قرن قبل برای راه آهن صرفا زیارتی مدنظر شما نبوده و به دنبال اغراض دیگری مانند حمایت و تأمین دسترسی کمپانی هند شرقی و منافع تجاری انگلستان در اتصال به مستعمرات خود بوده که مخالفت رضا شاه با مسیر فوق از همان ابعاد قابل توجه و توجیه می باشد. (نگاه برخی کارشناسان خوب ما هنوز هم در سیطره و استعمار مرحوم رویتر و نگاه تجاری هند شرقی گرفتار است)
4-در شرایط فلاکت محض کشور در آن سالها و فروپاشی تجارت و تولید ده ها ساله کشور، کار بسیار بزرگی با اولویت درست ملی و تجاری و بدون استقراض خارجی و با همت و مدیریت ایرانی ها در زمان فشرده و کیفیت بسیار بالایی انجام شده که همگان باید با نگاه منصفانه آنرا تأیید و تکمیل نمایند و نباید این بدبینی و ابهام سیاسی 30 ساله اخیر به این موضوع تسری یابد.
قربانعلی بیک نیز در پاسخ به این دیدگاه خاطرنشان کرد: اگر به آمار بندر خرمشهر قبل از احداث راه آهن توجه شود می توان با یک محاسبه ساده واردات بندر امام را برآورد نمود، البته بررسی مستندات سبک زندگی مردم آن دوران و خودکفایی مناطق روستایی و شهری نیز موید درصد بالای واردات مواد سبک و گران مانند انواع پارچه، ادویه و ... می باشد و ظاهرا آن دوران خودرو و لوازم زندگی لوکس جایی در واردات نداشت، همچنین آمار واردات و حمل ریلی در آن ایام نیز تایید دیگری بر این مدعاست.
آمار زائرین مشهد همین حدود یعنی 100 تا 150 هزارنفر بوده است حتی در زمان ناصرالدین شاه قاجار یعنی پنجاه سال قبل و به همین دلیل مستشارالدوله با محاسبات ساده زمان و هزینه سفر روزانه یک زائر با چهارپا طی یک ماه از تهران برای رفت و برگشت را با هزینه روزانه دو ریال منظور نموده بود که توجیه کننده احداث راه آهن این مسیر بود با توجه به اینکه در سال ۱۳۳۶ طی یک سال ۶۰۰ کیلومتر از این مسیر احداث می گردد. نکته دیگر اینکه با احداث راه آهن تهران مشهد قطعا تعداد زوار به مراتب بیشتر و حمل ریلی اقتصادی تر می شد.
در مورد قحطی و فقر باید توجه فرمایید که اینجانب مدل تامین مالی ساخت راه آهن را بسیار مناسب می دانم اما قند و شکر در واقع بخشی از خوراک روزانه بسیاری از مردم بود.
جناب اقای مهندس قربانعلی لیک در خصوص توسعه ریلی حق با شماست ولی کو گوش شنوا