ایران صاحب ۲۸۰۰ کیلومتر راهآهن برقی میشود
تین نیوز | ایمنی و ظرفیت حمل بالا در کنار مصرف سوخت پایین و آلایندگی کم، مهمترین ویژگی حملونقل ریلی در قیاس با حملونقل جادهای است و از همین رو تاکید ویژهای بر این شیوه حملونقلی در سیاستهای کلی نظام و در برنامههای توسعه شده است.
هفدهمین همایش بینالمللی حملونقل ریلی نیز با تاکید بر این مهم، از روز گذشته در حال برگزاری است. وزیر راه و شهرسازی در افتتاحیه این همایش، از ضرورت روی آوردن به حملونقل ریلپایه در شهرها برای گذر از بحران فعلی زندگی شهری سخن گفت و بر لزوم توجه ویژه به یکپارچهسازی شیوههای حملونقلی با محوریت ریل تاکید کرد. از سوی دیگر آنطور که مدیرعامل راهآهن در این مراسم گفت، در برنامه ششم توسعه برای ارتقای سهم راهآهن در حمل بار و مسافر تلاش شده و قرار است عقبماندگیهای سالهای گذشته در این حوزه جبران شود.
حملونقل ریل پایه؛ راهکار حل بحران شهرنشینی ایران
عباس آخوندی- وزیر راه و شهرسازی: صنعت ریلی در کشور ما در حالی به مفهوم فنی تقلیل داده شده که در زندگی بشر، تاثیری فراتر از مباحث فنی دارد. در چند دهه اخیر بر دو موضوع «حرکت» و «ارتباط» تاکید فراوانی شده این در حالی است که شبکه حملونقل ریلی ایران توقفهای زیادی دارد که مفهوم حرکت یعنی اصلیترین مفهوم راهآهن را زیر سوال بردهاند و راهآهن به پروژههای کوچک تقلیل یافته است. در حالی که در پروژههای ریلی ابتدا باید مفهوم حرکت را در نظر بگیریم و اگر بتوانیم برای این جریان اندیشه داشته باشیم، میتوانیم بهرهوری را افزایش دهیم. بیش از
۸۰سال است صنعت ریلی در ایران راهاندازی و میلیاردها تومان در این بخش هزینه شده اما هنوز سهم این شیوه حملونقلی در جابهجایی بار و مسافر، کمتر از ۱۰درصد است زیرا راهآهن را در قابی بزرگتر از مفاهیم فنی نگاه نکردهایم.
با راهاندازی قطارهای سریعالسیر صنعت ریلی در آستانه پوستاندازی است. با ایجاد این قطارها راهآهن میخواهد با صنعت هوانوردی و جادهای رقابت کند. راهآهن سریعالسیر وقتی با حملونقل درون شهری و حومهای ترکیب شود، اثرگذاری خود را در زندگی شهرنشینی بیشتر نشان میدهد. ترکیب حملونقل بین شهری با مترو و قطارهای شهری، مفهوم جدیدی در زندگی شهرنشینی جهان ایجاد و نظام شهرسازی را در این کشورها زیر و رو کرده است. ما نیز در بحث ریل، نیازمند یک انگاره جدید از شهرنشینی هستیم و مدیریت شهری باید به این انگاره توجه کند و در این صورت است که مهندسی نیز
جایگاه خود را در راهآهن به درستی خواهد شناخت. یکی از مزیتهای مهم ایران بحث امنیت است. در حالی که بیشتر همسایههای ما دچار بحرانهای امنیتی هستند، میتوانیم ریل را بهعنوان یک ابزار امنیتی ببینیم. درواقع ریل تنها یک مفهوم اقتصادی نیست بلکه مفهوم ایرانشهری هم در آن نهفته است.
با این نگاه وقتی درباره شبکه ریلی صحبت میکنیم، روی امنیت، اقتصاد، فرهنگ، سرافرازی ایران، حوزه اندیشه ایرانشهری اثر میگذارد که اثرات آن بالاتر از حملونقل بوده و در توسعه، امنیت، اقتصاد و فرهنگ قابلملاحظه است. درحال حاضر ۱۸میلیون نفر در کشور در شرایط بدی زندگی میکنند. ۱۱میلیون نفر حاشیهنشین هستند و ۷میلیون نفر نیز در میان شهرها به دلیل نبود بازآفرینی شهری دچار کیفیت نازل زندگی شدهاند. اگر از ابتدا که ریل به ایران آوردیم نظام شهرنشینی ریلپایه داشتیم، شاید دچار چنین فاجعهای نمیشدیم.
راهکار حل مشکلات نظام شهری ایران، ایجاد نظام ریلپایه است که ریل، ستون فقرات اصلی آن و قطار شهری، ستون فقرات جابهجایی درونشهری آن است. اکنون زنگ خطر کاهش استفاده مردم از حملونقل عمومی به صدا درآمده و راهکار مهم حل این معضل این است که شهرسازی جدیدی تعریف کنیم که در آن شبکه حملونقل محدود به جاده نیست و ریل در آن محوریت دارد. برای همین است که در برنامه ششم توسعه جایگاه ویژهای برای ریل قائل شدهایم.
یکپارچگی حملونقل درون و برونشهری، نکته مهم دیگری است که برای توسعه آن در جانمایی تمامی ایستگاههای راهآهن تجدیدنظر کردهایم. تاکنون همه ایستگاههای راهآهن در فاصله ۵تا۲۰کیلومتری شهرها بود و مفهوم یکپارچگی در آنها رعایت نشده بود. بهعنوان نمونه در دولت قبل برای راهآهن شیراز ـ اصفهان صدها میلیارد تومان هزینه شد اما ایستگاه راهآهن ۱۲کیلومتر بیرون از شهر احداث و همین موجب بروز مشکلاتی برای مسافران شده است. از سوی دیگر در حالی که در شیراز چند طرح بزرگ ریلی در دست اقدام است، این طرحها مانند ۴کشور جداگانه عمل میکنند و هیچ ارتباطی
با هم ندارند، در حالی که اگر مفهوم حرکت در ذهن باشد، همه طرحها هماهنگ پیش میروند و باعث افزایش بهرهوری در پروژهها خواهد شد.
ضرورت توجه ویژه به راهآهن و مترو
سیدابوالفضل بهرهدار - رییس انجمن مهندسی حملونقل ایران
سرمایهگذاری در حوزه حملونقل یک ضرورت است اما مهمتر از آن، ایجاد جذابیت برای سرمایهگذاری است و در این زمینه باید بخش خصوصی را پیشران فعالیتها قرار داد. بخش خصوصی باید در ارتباطی تنگاتنگ با فعالیتهای اجرایی قرار بگیرد. در حال حاضر دولت نمیتواند منابع اقتصادی جدیدی برای پروژههای عمرانی فراهم کند و باید جذابیت سرمایهگذاری در بخش خصوصی فراهم شود. علاوه بر اینکه در برنامه ششم توسعه بر حملونقل ریلی تاکید فراوان شده است، رهبر معظم انقلاب نیز بر لزوم توسعه این بخش تاکید داشتهاند اما برای تحقق این اهداف لازم است بخش خصوصی به میدان
بیاید زیرا راهآهن به تنهایی توان تامین هزینهها را ندارد.
همچنین باید سهم راهآهن از درآمد صرفهجویی انرژی بلافاصله در اختیار این بخش قرار گیرد. بر اساس قانون توسعه حملونقل، قرار بود سالانه ۱۰هزار میلیارد تومان به بخش ریلی تخصیص داده شود که از این میان، ۴میلیارد تومان سهم مترو و ۶میلیارد تومان سهم راهآهن است اما این تخصیص انجام نشده، این در حالی است که این بخش نیاز به برنامهریزیهای وسیعی دارد.
راهآهن در ۲سال گذشته تلاش کرده برخی ظرفیتها را ایجاد کند، بهعنوان مثال نرخ دستوری به شبکه را بهطور جدی کاهش داده که گام مهمی در راستای تبلور اقتصاد مقاومتی بوده است. راهآهن و مترو از محلهای تبلور اقتصاد مقاومتی هستند. دولت باید با حمایت مناسب از مترو و تخصیص به موقع سهم بودجه مترو کمک کند تا شاهد افتتاح به موقع ایستگاههای مترو باشیم. در مجموع اگرچه روند نوسازی و بهسازی راهآهن رو به رشد است اما با توجه به تاکید رهبر معظم انقلاب بر حملونقل ریلی، باید راهآهن و مترو در برنامههای دولت بهطور ویژه دیده شود تا شاهد توسعه کیفی و کمی
آن باشیم.
جای خالی نوآوری در راهآهن
جبار علی ذاکری - رییس دانشکده مهندسی راهآهن دانشگاه علم و صنعت ایران
در شرایطی که از ارتقای جایگاه علمی کشور در میان کشورهای جهان سخن به میان آورده میشود، رشد علمی یکی از مسائل مغفول در راهآهن کشور است و در حال حاضر شاهد رشد علمی کندی در این حوزه هستیم، به طوری که در برخی موارد وقتی صحبت از ضرورت تحقیق و توسعه میشود، با کملطفی برخی مدیران ارشد راهآهن مواجه میشویم. تحقیق و توسعه در حالی در حملونقل ریلی جایگاه مطلوبی ندارد که با توجه به تاکید سیاستهای کلی نظام بر توسعه ریلی، برای این حوزه نیازمند نقشه راه هستیم.
علم مهندسی راهآهن از حدود۲۰۰سال پیش شکل گرفته و نخستین طراح بحث روسازی خطوط، این کار را با جزییات خوبی طراحی کرده و به خوبی اصل انتقال بار را فهمیده است و ما هنوز در حال استفاده از همان علم ۲۰۰سال قبل هستیم و در راهآهن و حوزه حملونقلی ریلی، هیچ ایده و نوآوری جدیدی نداشتهایم؛ به جز بحث مگنت که آنهم به دلایلی فراگیر نشده و به بلوغ کامل نرسیده است. این در شرایطی است که در امریکا بیش از ۲۰سال است که روی حرکت قطارها در لولههای تحت خلأ کار میکنند.
در حال حاضر راهآهن کشور با مشکلات و چالشهایی مواجه است که یکی از مهمترین آنها، نبود نقشه راه علمی در زیربخشهای مختلف حملونقل ریلی است. حمایت نکردن از سازمانهای مردمنهاد در سیاستگذاریها از دیگر نقاط ضعف این حوزه است. از سوی دیگر محققان این حوزه همواره به روشهای علمی و اجرایی موجود اتکا میکنند و ما هر پیشرفتی در این حوزه داشتهایم، از حوزههای دیگر وام گرفته شده است مانند پیشرفتهایی که مربوط به آیتی بوده و ارتباطی به بحث مهندسی و مکانیک در راهآهن ندارد. بنابراین به نظر میرسد، راهآهن باید توجه ویژه و نگاه
جدیدی به خلق ایده در این بخش و حتی بخش خصوصی کشور داشته باشد؛ بخشی که در حال حاضر حضور کمرنگی در حملونقل ریلی دارد.
نیاز به ۳۵هزارمیلیارد تومان برای توسعه راهآهن
محسن پورسیدآقایی - مدیرعامل راهآهن ایران
براساس اهداف تعیینشده در برنامه ششم توسعه برای حملونقل، سهم راهآهن در جابهجایی کالا باید از ۳۴میلیون تن فعلی به ۹۱میلیون تن در سال ۹۹برسد؛ یعنی باید سالانه رشد ۲۲درصدی در این بخش داشته باشیم.
همچنین بر اساس برنامهریزی، حمل کالا در جاده باید سالانه ۳درصد رشد داشته باشد و از سالی ۳۸۵میلیون تن به ۴۴۴میلیون تن در سال ۹۹ برسد. اگر رشد بار کشور در هر سال، ۵درصد باشد سهم راهآهن از حمل بار در پایان برنامه ششم به ۱۷درصد خواهد رسید. در سند توسعه حملونقل ریلی، سهم این شیوه حملونقل در جابهجایی بار، ۳۰درصد بیان شده اما در برنامههای چهارم و پنجم توسعه از برنامه عقب بودهایم و تنها در یکی دو سال اخیر، سهم راهآهن اندکی افزایش داشته و در ۶سال گذشته، به طور مرتب کاهش داشته و اکنون رسیدن به سهم ۱۷درصدی در دستور کار است. بر اساس برنامه ششم
توسعه در بخش حملونقل مسافر، باید به رقم جابهجایی ۴۳میلیون مسافر بینشهری از سوی راهآهن برسیم.
همچنین براساس این برنامه، باید از ۳/۲میلیون مسافر حومهای فعلی در حملونقل ریلی به ۱۶میلیون مسافر در سال ۹۹ برسیم که برای تحقق این هدف نیازمند ۵۸۳ دستگاه لکوموتیو، ۲۸هزار دستگاه واگن باری و هزار و ۵۲۰ دستگاه واگن مسافری هستیم. همچنین برای توسعه ریلی نیازمند سرمایهگذاری ۳۵هزار میلیارد تومانی هستیم که ۲۰هزار میلیارد تومان از این رقم باید از سوی بخش خصوصی تامین شود. براساس هدفگذاری انجامشده باید ۴هزار و ۶۱۳کیلومتر تراکبندی در خطوط ریلی اجرا شود که هزار کیلومتر آن در مسیر تهران ـ مشهد عملیاتی شده است. همچنین تراکبندی خطآهن بافق ـ
بندرعباس تا اوایل سال آینده تکمیل میشود.
همچنین برقی کردن بیش از ۲۸۰۰کیلومتر خط آهن را نیز در برنامه داریم که نیاز به بیش از ۱۲۷هزار میلیارد ریال بودجه دارد. در مجموع ۳۵هزارمیلیارد تومان در این بخش سرمایه لازم داریم. با تحقق این اهداف سالانه ۲/۷ میلیارد لیتر صرفهجویی در مصرف گازوئیل خواهیم داشت، ضمن آنکه ۶هزار و ۴۰۰میلیارد تومان در کاهش آلایندهها منفعت داشته و شاهد کاهش تصادفات جادهای به ارزش ۹هزار و ۴۰۰میلیارد تومان خواهیم بود. برای اجرای این سیاستها تلاش کردهایم سرمایهگذاری بخش خصوصی را از محل اعتبارات بند «ق» تبصره بودجه تضمین کنیم. همچنین حق دسترسی به ریل را به ۲۹درصد
کاهش دادهایم و امیدواریم سال آینده به ۲۰درصد برسد. تلاش میکنیم در شرایط پساتحریم از منابع فاینانس برای توسعه خطوط ریلی و تامین زیرساختها استفاده کنیم.
همچنین سرمایهگذاری مستقیم خارجی اتفاق مهم دیگری است که در پساتحریم رخ خواهد داد که از آن برای توسعه ناوگان به شکل لیزینگی استفاده میکنیم. فرصت دیگر پساتحریم برای ما، انتقال فناوری و توسعه ترانزیت است. کریدور ریلی شمال ـ جنوب ظرفیت مهمی برای ما است و همه بارها در شمال و جنوب از ایران میگذرد. در کشورهای دیگر مانند پاکستان تلاشهای زیادی شد که رقیبی برای کریدور ایران ساخته شود اما به دلیل ایمنی و امنیتی که ایران در منطقه دارد همچنان تنها ظرفیت اتصال بار در مسیر شمال ـ جنوب به شمار میرویم.
درحال حاضر کالا از بندرعباس از سوی خطآهن به سرخس و ترکمنستان و تاجیکستان و همچنین از پایانه بندرعباس به اینچهبرون جابهجا میشود. همچنین با آذربایجان به توافق رسیدهایم که خط آهن آستارای ایران ـ آستارای آذربایجان تا دی ۹۵ راهاندازی شود. همچنین شرکتهای بینالمللی برای راهاندازی خط آهن آستارا ـ رشت ابراز تمایل کردهاند.