◄ موانع مدرنیزه شدن و مهمترین چالشهای دستیابی به فنآوریهای پیشرفته در راه آهن چیست؟
تین نیوز | "موانع مدرنیزه شدن و مهمترین چالشهای دستیابی به فنآوریهای پیشرفته در راه آهن " موضوعی بود که اعضای گروه "مدیریت ریلی" که گروهی متشکل از کارشناسان و فعالان بخش ریلی و در یکی از شبکه های موبایلی فعال است، در یکی از مباحث گروهی خود به بررسی آن پرداختند.
در ادامه نظر برخی از اعضای گروه در مورد موانع مدرنیزه شده راه آهن آمده است:
مجید صباغی کارشناس حمل و نقل ریلی:
مشكل اصلی عدم به كارگیری فن آوری پیشرفته در راه آهن طرز تفكر عصر بخار در راه آهن ایران است
با این نوع تفكر امكان به كارگیری و احداث راه آهن برقی وجود ندارد. تقریبا در كل سیستم این تفكر حاكم است به طوری که هنوز روی سرعت قطار سریع السیر اتفاق نظر وجود ندارد. هر مدیری كه سر كار می آید یک ایده برای خودش دارد و منابع را نابود می كند.
در حالی که خبرگان و یك گروه كارشناس واقعی به همراه مشاوران كاركشته بین المللی باید دستورالعمل و برنامه ٥ سال آینده راه آهن را بر اساس نیاز های حال و آینده مشخص كنند و هر مدیری موظف به اجرای آن باشد. به این روش و بدون برنامه و فرد محور بودن، راه آهن ما را به هـیچ جا نمی رساند.
رضا حاتمی کارشناس حمل و نقل ریلی:
به نظر من یکی از مشکلات عمده راه آهن فقدان یا کمبود خبرگان به روز است.
مشکل دیگر این است که مشاورین بین المللی غالبا بی طرف نیستند و با ظرافت آدرس سازندگان خاصی را می دهند.
صباغی:
از زیرساختارهای ضروری و اصلی گسترش و توسعه هر اجتماعی، امکان سازی برای دسترسی با هدف بهره مندی است و در این راستا راه آهن جزو اصلی در پازل توسعه قرار می گیرد. جهت دستیابی به این مقصود می باید دو کار انجام شود.
1- مدیران و دست اندر کاران باالفعل را به طور افتخاری (با ارایه 40 سال سابقه داشته یا نداشته) بازنشسته نمود. دلیل این کار اینست که اگر تا به حال کاری بلد بودند انجام می دادند. صحبت هایی که می کنند فرمایشی است و تعارف به یکدیگر و مسئولان با هدف حفظ خودشان به موضوع نگاه میکنند. 2-سپردن امور به قشر جوان و متخصص با دانش و ریسک پذیز.
در مورد مشاورین نیز اگر مشاور آدرس یك سازنده خاص را می دهد كافی است به پروژه های قبلیش نگاه كرد شاید آدرس درست داده باشد.
حاتمی:
رفرنس مهم است اما به عنوان کسی که مدتها با شرکت های مشاور کار کرده ام معتقدم خیلی اوقات انتخاب تکنولوژی توسط مشاور خارجی کاملا کارشناسی نیست و بعضا تجاری است.
صباغی:
كارفرما اگر خودش دانش كافی و تخصص و تعهد را با هم داشته باشد هیچ مشاوری جرات اینكه سرش كلاه بگذارد را به خودش نمی دهد.
محمدرضا نادعلیان کارشناس حمل و نقل ومعاون فنی رجا:
برخی موانع مدرنیزه شدن صنعت حمل و نقل ریلی:
1. پایین بودن سطح تکنولوژی در کشور و نبود زیرساختهای لازم جهت پیاده سازی قطارهای پرسرعت
2. نبود چند مذاکره کننده خبره برای بستن قرارداد با شرکت های دارنده تکنولوژی ها (که این مشکل در بسیاری از وزارت خانه ها به چشم میخورد ولی مهمترین آن وزارت راه می باشد)
3. هزینه بسیار بالای پیاده سازی سیستم های روز قطارهای پر سرعت در حالی که بودجه اختصاص داده شده به راه آهن صرفا توانایی پوشش دادن هزینه های جاری راه آهن را دارد.
4. عدم آگاهی مسئولان کشور به اهمیت مدرنیزاسیون حمل و نقل ریلی و تفکرات عصر بخار در این زمینه
5. عدم نمایش درست جذابیت های سرمایه گذاری در این حوزه برای سرمایه گذاران خارجی جهت پیاده سازی به صورت BOT
6. حساسیت های حمل و نقل ریلی که منر به تمرکز انرژی کارکنان این حوزه در نهداری سیستم فعلی شده است.
متاسفانه در 9 سال گذشته هیچ توجهی به تربیت یک مذاکره کننده قوی برای نشان دادن جذابیتهای سرمایه گذاری در صنعت حمل و نقل (خصوصا حمل و نقل ریلی) ایران نشده است. از طرف دیگر انعقاد قرار داد هم نیاز به یک مذاکره کننده قوی دارد. متاسفانه ما همیشه در مذاکرات بد عمل کردیم.
برای مثال ایران از نظر طول خطوط ریلی، جاده ای (شامل بزرگراه، آزادراه، و راه های شوسه) برتری قابل توجهی نسبت به کشور ترکیه دارد ولی به دلیل عدم نمایش این برتری و همچنین عدم وجود مذاکره کننده قوی در اسکاپ و دیگر مجامع بین المللی حمل و نقل بسیاری از کشورها از توانایی های کشور ناآگاهند.
صباغی:
چون مدیران ارشد بر اساس شایستگی و تجربه انتخاب نمی شوند و اکثر انتخاب ها سیاسی است.
حاتمی:
غالبا شرکتهای تامین کننده معترض هستند که راه ورود محصولات جدید و تکنولوژیک بسیار سخت است در حالیکه تکنولوژی های بسیار قدیمی به راحتی تایید می شوند. مثلا بوژی بسیار ضعیف و قدیمی 18100 تاییدیه دارد اما بوژی های جدید تایید نمی شوند.
مجید بابایی کارشناس حمل و نقل ریلی:
مدرنیزه شدن یعنی چی؟ چند تا شاخص برای زبان مشترک نیاز است؟ مثلا سن ناوگان، سرعت قطار، قطار سریع السیر.
حاتمی:
منظور از مدرنیزه شدن بهبود و ارتقای فنآوری برای دستیابی به عملکرد مطلوب تر در راستای دستیابی به اهدافف استراتژیک است.
میزانی:
راه آهن سریع السیر باید یك شركت مجزا از راه آهن فعلی باشد و اصلا ساز و كارش با راه آهن فعلی قاطی نشود. تمام بنچ ماركهاى راه آهن هاى دنیا به ما نشان داد كه شركتهاى high speed داراى تشكیلات مجزا هستند. این شركت ها ١ درصد سهامشان می تواند متعلق به راه آهن باشد.
صباغی:
برای راه آهن سریع السیر باید خطوط مجزا ساخته شود و خطوط فعلی برای بار مورد استفاده قرار بگیرد.
بابایی:
این معنی ایجاد یه راه آهن جدید است. قطار حومه ای هم قراره یه شرکت مجزا باشد. به نظر جزیره هایی درست می کنیم که مسایل زیادی به دنبال دارد.
میزانی:
خیر اصلا. همه شان به صورت یك holding یا corporate اداره می شوند. ما در رجا بنچ ماركهاى بسیار مفیدی كردیم. همه شان همین مدلی اداره می شوند. شركت های اسپید جدا، حومه اى جدا، بارى جدا، مسافرى جدا، ایستگاه ها جدا و همه زیر نظر شركت مادر .
بابایی:
خود رجا یک مثال تصمیم غلط بود تصمیم یک شبه و بی برنامه. راه آهن فرانسه چطور اداره می شود؟
صباغی:
استفاده از تجربیات كشورهای دیگه مثل اسپانیا ، آلمان و فرانسه می تواند راه گشا باشد.
فرهودی کارشناس حمل و نقل ریلی:
اگر نخواییم به صورت جزئی بحث كنیم، چهار عامل همزمان مؤثر است:
١. صلب بودن ساختار راه آهن برای پذیرش تكنولوژی جدید
٢. عدم وجود یك جایگاه حقوقی و اثرگذار برای اعمال نظرات تخصصی و كارشناسی، به منظور محدود كردن اعمال نظرات غیر كارشناسانه
٣. انحصار در بخش خصوصی و عدم وجود بخش خصوصی رقابتی
٤. وجود محدودیت های مرتبط با سیاست های كلان كشور كه راه رو برای اعمال نظرات غیر كارشناسانه و بعضا جهت دار باز می كند و توجیه گر تصمیمات غیرحرفه ای است.
حاتمی:
با توجه به اینکه اکثر مولفه های تکنولوژیک دستیابی به اهداف توسعه باید توسط بخش خصوصی تامین شود راه آهن چه مشوقهایی برای به کارگیری تکنولوژی های پیشرفته تر توسط بخش خصوصی می تواند ارایه کند؟ چه کنیم که شرکتهای خصوصی شرکتهایی با بافت کارگری نباشند؟چه کنیم که پیمانکار بتواند بعد از دو سال ریل گذاری خطوط معمولی روی خطوط پرسرعت کار کند؟
بابایی:
به نظرم مدرنیزاسیون باید در اجزا شروع شود. البته هدف گذاری هم مهم است. مثلا قطار برقی، سیستم علایم پیشرفته، ناوگان با بار محور بالا.
میزانی:
در اجزا شروع شود بعد وصله پینه شود خیلی جالب نیست.
محسن اعتماد کارشناس حمل و نقل ریلی:
با ساختارفعلی و رویه های موجود نمی توانیم راه آهن سریع داشته باشیم.
حاتمی:
سرعت و بار محوری اهداف استراتژیک هستند و نقشه راه فن آوری می تواند ذیل این اهداف تدوین شود.
میزانی:
ساختار جدید و مجزا با آدم ها و فكرهاى جدید و حتما چند تا مشاور یا كارمند و مدیران راه آهن سریع السیر در یك جاى دنیا مورد نیاز است.
بابایی:
ما می خواهیم کدام باشیم ؟ ژاپن، فرانسه، سوئد؟ کدام نوع مدرن شدن برای ما مناسب است.
میزانی:
پیش بینی هاى جهانى می گویند ما در صورتی كه سیاست هاى خارجی مان عوض شود و با دنیا آشتى كنیم تا ٢ سال دیگر شبیه اروپا می شویم.
بابایی:
محدودیت ها را در نظر داشته باشید، کدام پیش بینی؟ با شما موافق نیستم. ما پتانسیل پیشرفتمان متاسفانه محدود است.
صباغی:
ما برای تیم فوتبال مربی و بازیكن خارجی می آوریم و هزینه اش را هم پرداخت می كنیم ولی برای مسائل مهم تر مثل راه آهن حاضر نیستیم یك مدیر با تجربه و دانش روز را از كشور دیگری بپذیریم.
بابایی:
مشکل فقط مدیریت نیست. مشکل در بستر ساختار نهادها و فرهنگ است البته مدیران توانا هم بسیار نقش دارند.
اعتماد:
باید یک کشور صاحب راه آهن موفق رو بنچ کنیم تا زمانی که تکلیف راه آهن معلوم نشود که بخش خصوصی کجای کار است هیچ توفیقی حاصل نمی شود.
میزانی:
تا كى باید خودمان را یک جزیزه دور افتاده از دنیا بدانیم و بگویم ما خاص و ویژه ایم هیچ كس شبیه ما نیست؟
بابایی:
خاص هستیم، تاریخ ایران را همگی مطالعه کنیم. به هر حال موانع مدنیزه شدن راه آهن بسیار است اما به نظرم مهمترین عوامل خارج از بخش است. بخش ریلی اگر باید متحول شود جای دیگری در کشور باید متحول گردد. اگر چه داخل بخش مشکلات زیاد داریم اما اینها فاکتورهایی متحول کننده نیستند.
اعتماد:
اهداف، رویه ها،فکر، مدیریت، آموزش، تکنولوژی
بابایی:
ما از تحول بزرگ صحبت می کنیم. تغییراتی ساختاری و بنیادی باید صورت گیرد. اگر بخش ریلی متحول شود مطمئنا در نگاه بین المللی به ایران اثر مثبت خواهد گذاشت، قبلا هم پیشنهاد داده ام 10 سال حمایت همه جانبه از بخش ریلی حتی پیشنهاد رادیکال ترم ایجاد وزارت راه آهن است.
حاتمی:
مطالعات ساختارشناسی تضمین ورود فناوری هم بسیار مهم است.
در پایان این چند نکته را به عنوان الزامات ورود فناوریهای پیشرفته تر به راه آهن مورد تاکید قرار می دهم:
-لزوم تجدید نظر در قراردادهای انتقال تکنولوژی و توجه به اهمیت نقش مذاکره کنندگان حرفه ای
-لزوم تجدید نظر در مقررات گمرکی و قطع حمایت دولت از قراردادهای صوری انتقال تکنولوژی
-ساماندهی سیکل بررسی و تایید یک محصول جدید توسط راه آهن
که این کار با ابجاد مرکز تست قابل انجام است
-اعطا مشوق به سرمایه گذاران در مقوله های تکنولوژیک مثلا حق دسترسی کمتر به خریدار واگنهای جدید یا بوژی باری با خسارت کمتر به خط و.....
-ایجاد جوینت ونچرهای داخلی و خارجی در زمینه مشاوره. حمل و نقل ریلی
-ابجاد گروه تجدید و بازنگری فرآیندهای فنی در هر یک از معاونت های راه آهن
افزایش تعاملات و حضور در کنفرانس های بین المللی راه آهنی
-تعیین اهداف کمی و کیفی معاونتهای راه آهن و تدوین نقشه راه تکنولوژی در مقاطع 5 ساله
-افزایش زمان قرارداد ها به سه تا پنج سال برای ترغیب بخش خصوص به سرمایه گذاری در خرید فناوری
-استفاده ترکیبی از پیمانکاران داخلی و خارجی در قراردادهای مهم مانند خط برقی و توجه به لزوم ایجاد پیمانکاران داخلی پرقدرت
-جلوگیری دولت از ایجاد شرکتهای متعدد سازنده واگن که به کاهش توان مالی و پراکندگی قراردادها منجر شده است. در این راستا تجربه کره جنوبی در ادغام چهار واگن ساز در شرکت روتم و اشتغال مابقی شرکتها به قطعه سازی واگن قابل مطالعه است که باعث تمرکز کلیه قراردادها در یک شرکت و ایجاد یکی از بهترین واگن سازهای دنیا شد.
-به کارگیری نیروهای متخصص و مسلط به زبان در راه آهن و شرکتهای خصوصی
-ایجاد کمیته فنی مشاورین خبره و بروز در معاونتهای راه آهن بمنظور تقویت توان مهندسی و ارایه خدمات مشاوره ای به بخش خصوصی در زمینه انتخاب سیستم ها
و بسیاری مطالب دیگر که انشاالله مورد توجه قرار گیرد.