◄ ضرورت برنامه ریزی و سازماندهی بازار ریلی قبل از توسعه ظرفیت
تین نیوز | دوخطه کردن شبکه ریلی، موضوع میزگرد این هفته گروه " مدیریت ریلی" یکی از گروه های تخصصی فعال در شبکههای اجتماعی موبایلی بود که در گزارش زیر نظر برخی از اعضای این گروه در مورد دو خطه کردن خطوط ریلی آمده است. قابل ذکر است محسن پورسید آقایی مدیرعامل راه آهن اوایل فرودین ماه امسال با اشاره به ضرورت دو خطه شدن خطوط ریلی کشور، گفت"دو خطه شدن تمام خطوط شبکه ریلی کشور در دستور کار راه آهن قرار گرفته است".
* نفس دو خطه كردن خطوط شايد مهم نباشد. آن چيزی كه مهم تره افزايش ظرفيت است.
البته اگر افزايش ظرفيت لازم است ابتدا بايد ديد كجا لازم است. بعد بايد ديد بهترين راه افزايش ظرفيت چه است و در نهايت اگر كار كارشناسی نشان داد تنها راه افزايش خط است اين كار را انجام داد.
* هدف فقط افزایش ظرفیت است. اما چرا مدیر عامل محترم راه آهن در ابتدای امسال موضوع دوخطه کردن را مطرح کردند؟ اما آیا مدیر عامل راه آهن این مسیر را طی کرده و به نتیجه دوخطه کردن رسیده اند؟
* به نظرم دیدگاه مديرعامل راه آهن هم دو خطه كردن بدون منطق همه خطوط نيست. شايد ايشان خواسته اند به صورت خيلی ساده همين افزايش ظرفيت را مطرح كنند. البته شايد دليل ديگری غير از افزايش ظرفيت هم مطرح باشد مثل افزايش ايمنی. منظور از ايمنی اين است كه به هر حال در خطوط تك خطه احتمال سانحه بيشتر است. به طور كلی معتقدم كه برای تمام خطوط كشور نمی توان يك نسخه واحد پيچيد. شايد در بعضی مسيرها لازم باشه خطوط حتی چهار خطه بشود و در بعضی همان تك خط كافی باشد.
* دو خطه کردن به میزان تقاضا مربوط نمی شود، دوخطه کردن باعث کم شدن زمان مسدودی بلاک و در نتیجه افزایش ظرفیت می شود
* یعنی اگر تقاضا نبود ولی افزایش ظرفیت صورت گرفت دوخطه کنیم؟ مثلا خوب است کرمان زاهدان دوخطه شود؟
* کرمان زاهدان الان یا کرمان زاهدان پس از اتصال چابهار و راه اندازی کارخانجات در حال ساخت استان کرمان و خراسان جنوبی؟
* اگر تقاضا نباشه افزايش ظرفيت معنی دارد؟
* من منظورم تقاضا از دو سمت بود، به طور مثال جذب بار در محور بافق-زرین شهر تنها به سمت زرین شهره و سمت برگشت صرفا واگن خالی است. ولی برای همین جذب بار خیلی از بلاک های این محور ظرفیت اشباع دارند.
* منابع و داشته ها حتما باید ملاک تخصیص باشد، در 30 درصد شبکه که 70 درصد بار جابجا می شود دو خطه کردن اولویت اول می تواند باشد. مثلا دوخطه کردن قزوین به تبریز چه منفعتی دارد؟ اما محور جنوب جدا مشکل ظرفیت دارد.
* منظور دكتر آقايی به احتمال زياد طرح موضوع افزايش ظرفيت شبكه راه آهن به زبان همه فهم بوده است. می تواند استراتژی باشد. نه امكان اين كار وجود دارد نه منطقی است.
* یعنی عمومیت داشته باشد نه قطعیت.
* قطعا آقای دکتر آقایی قصد دو خطه کردن همه خطوط را ندارند حتی اگر توان و پول کافی هم داشته باشند، به سایر کشورها توجه کنیم، حتی برخی از خطوط را کلا جمع آوری می کنند، چون اقتصادی نیست.
* آیا تقاضای ریلی تغییر می کند؟ حجم جابجایی تغییر می کند یا تقاضا؟ آیا شبکه را بد توسعه داده اند یا بار و مسافر را جذب نکرده اند؟
* 50 درصد ظرفیت موجود خالیه اما 50 درصد بقیه پرتراکم. هم حجم جابجایی تغییر می کند هم تقاضا. هم شبکه را بد توسعه داده اند هم بار و مسافر را جذب نکرده اند. توسعه ظرفیت بیشتر حاصل تعامل بوده تا مبانی اقتصادی.
* کدام وزن بیشتری دارد؟ بدی توسعه شبکه یا بدی جذب؟ کدام اولی است، یعنی بر کدام باید اول مترکز شد؟
* بدی جذب وزن بیشتری دارد و قطعا بر دومی باید متمرکز شد، بر بهره وری شبکه موجود، بر توسعه مکانیزم های بازار، بر رقابتی شدن بخش ریلی، ظرفیت اضافی یک مزیت نیست. حتما در بلندمدت یک تهدید است.
* آن راه حل كه سريع الوصول تر است، افزايش ظرفيت خطوط موجود است.
* البته لزوما افزایش ظرفیت به معنی توسعه زیرساخت نیست.
* احتمالا آقای دکتر آقایی توسعه ظرفیت شبکه موجود را قبلا در برنامه گذاشته اند که اول امسال از دوخطه کردن سخن گفتند.
* متوسط سیر واگن در روز 50 کیلومتر است البته باردار. اگر از طریق ارتقای بهره وری شبکه و سیر و حرکت کارا بشود 100 کیلومتر یعنی دو برابر افزایش ظرفیت.
* اگر واقعا حتی با افزايش ظرفيت خطوط موجود باز هم تقاضا پوشش داده نشد، آنگاه بايد به فكر افزايش خطوط بود. البته در برنامه ريزی ظرفيت نبايد تقاضای امروز را در نظر گرفت، بلكه بايد تقاضا در افق طرح را برآورد كرد.
* بیشتر رویکرد فعلی راه آهن به افزایش ظرفیت است تا توسعه. البته بعضی از خطوط برای بار آینده در حال دوخطه شدن هستند به عنوان مثال محور بافق-تربت حیدریه که برای بار آینده معدن سنگان که در افق به 20 میلیون تن بار می رسد.
* اصل با افزایش بهره وری است و این سخنان آقای دکتر آقایی در مقابل توسعه خطوط جدید بوده است نه در مقابل توسعه ظرفیت شبکه موجود.
* فکر نگهداری از شبکه هم باید بود یعنی توسعه بیشتر هزینه نگهداری بیشتر البته نقاط بحرانی شبکه حتما باید رفع گردد.
* در نقاط بحرانی حتی شايد لازم باشد بيش از دو خط اجرا شود. در همين مسير تهران مشهد دو خط برای باری داشته باشيم و دو خط برای مسافری.
* برای نقاط بحرانی هم پروژه کمربندی های ظرفیتی در حال مطالعه است.
* یکی از سوالات مدیران هوشمند و دقیق راه آهن این است که به راستی کجاهای شبکه باید تمرکز باری داشته باشد و کجاها مسافری؟
* اگر هم جذب مسافری هم باری باشد معمولا به یک دوخطه مسافری و چند خطه باری تقسیم می کنند که ایستگاه های باری و مسافری مقصد از هم جدا باشند. مثل ایستگاه آپرین و ایستگاه تهران.
* 20 سال پیش مسئول مطالعات فنی اقتصادی کرمان زاهدان بودم. نتیجه مطالعات عدم توجیه این مسیر بود. البته سیاست کشور خلاف آن بود و ساختند. در حالی که نه بار دارد مسافر نه مسافر.
* درباره کرمان زاهدان به نظر بیشتر استراتژیک می آید تا اقتصادی، استراتژیک به معنی GeoPolitic.
* 600 کیلومتر داخل پاکستان بسیار اسفناک است، دور دریاچه وان ترکیه هم قرار نیست ساخته شود، پس اصولا هدف ترانزیتی مسیر منتفی است عملکرد سالیان اخیر هم همین را نشان می دهد.
* چندی قبل از یکی از قدمای راه آهن نقشه قدیمی طرح توسعه شبکه ریلی را گرفتم، نقشه مربوط به دوره رضاخان بود برایم جالب بود که شبکه مفروض آن موقع تفاوت زیادی با شبکه مفروض الان نداشت می شود گفت 80 درصد یکسان بود. قصدم اینه که ظاهرا مبادی و مقاصد بار هم خیلی تغییر نداشته است.
* نکته مهم این است که چه زمانی وقت مناسبی برای توسعه یک مسیر است، چرا امروز سرمایه را بلوکه کنیم که شاید 30 سال بعد اتفاقی بیافت، توان فنی اجرایی و مالی باید در اولویت بندی طرح ها لحاظ شود.
* جمعبندی:
1. هدف اصلی توسعه ظرفیت دوطرفه است که باید برای محورهای پرتقاضا و اشباع شونده صورت گیرد.
2. راهکارهای توسعه ظرفیت باید بترتیب مورد بررسی قرار گیرند .
3. افزایش بهره وری باید بطور جدی مدنظر قرار گیرد، زیرا با حداقل هزینه حداکثر نتیجه را دارد.
4. همانطور که دوخطه کردن برای برخی محورها هیچ ضرورتی ندارد ، چندخطه کردن برای برخی محورها بسیار ضروری است.
5. راه آهن قبل از توسعه ظرفیت باید به طور جدی برای توسعه بازار خود برنامه ریزی و سازماندهی نماید.