راهآهن ساده
تین نیوز | راهآهن کوتاه میان تهران و شاهعبدالعظیم یگانه خط دایر در ایران است و تاسیسات آن متعلق به شرکت بلژیکی است.
در آغاز سال 1882 این شرکت امتیازی را که رویتر برای این خط گرفته بود، خرید. این خط برای زائران (حضرت عبدالعظیم) است و شرکت بلژیکی قصد داشت که این کار آغازی برای ساختن راهآهن سراسری تا خلیجفارس شود و دو میلیون فرانک سرمایه گذاری کرد. پس از آن برای سودآور شدن کارش و خرید سهام واگن اسبی تهران، سه میلیون فرانک به این سرمایه اولیه افزود. از ممالک دور، از بلژیک و روسیه واگن و ریل وارد کردند و سرانجام در ماه ژوئیه 1888(ذیقعده 1305) این خط گشایش یافت.
در آغاز کار به علت آشنا نبودن مردم با اصول و فرهنگ سفر با قطار حوادثی به بار آمد؛ مانند اینکه کسی زیر چرخ قطار رفت. این مسائل گذشت؛ اما مسافران این خط کمتر از حد انتظار و برآورد بود. زائران ایرانی با صرف یک روز وقت سوار بر خر و اسب به شاه عبدالعظیم میرفتند و برمیگشتند و زحمت منتظر شدن برای قطار و سوار و پیاده شدن را به خود نمیدادند.
کرایه این خط (یکسره، یک قران در درجه 2 و 10 شاهی در درجه 3) هم برای آنها گران بود و سوار ترن نمیشدند. پس در تعطیلات تابستان (که فصل پرتردد است) درآمد این خط در روز بیش از 6 یا7 هزار قران نمیشود و در اکثر ایام زمستان از یکصد قران تجاوز نمیکند. اکنون این قطار 5 بار در روز به شاه عبدالعظیم میرود و برمیگردد؛ اما پیداست که سوددهی ندارد.
خط واگن اسبی تهران هم راهآهنی است که امتیاز آن را همان شرکت بلژیکی در سال 1889 از رویتر خرید و پس از یکسال آماده و افتتاح شد. این خط از مرکز شهر و در مسیر چند محله مهم تهران کشیده شده و طول آن 5 یا6 میل است. کمتر پیش میآید که خانمها به واگن اسبی سوار شوند. در قطار تهران به شاهعبدالعظیم هم واگن جداگانه اختصاص داده اند و زن و مرد به یک واگن سوار نمیشوند. میتوان گفت که این وضع خاص ممالک اسلامی(و به اقتضای احوال اجتماعی اینجا) است.
منبع: سفرنامه ایران، ماساجی اینووه (1320ه.ق./ 1902م)، ترجمه دکتر هاشم رجبزاده، انتشارات طهوری