کلید روحانی در قفل مشکلات شبکه ریلی میچرخد؟
تین نیوز | زمانی که حسن روحانی، رئیس جمهور شد، وعدهای داد؛ او از سه یادگاری در پایان دولت یازدهم گفت؛ سرو سامان گرفتن وضعیت محیط زیست، خطوط راهآهن و ICT. در این میان وضعیت ریلی کشور هنوز با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم میکند. از ۳۱ استان تنها ۲۰ استان به شبکه ریلی متصل شدهاند و اتصال ۱۱ استان باقیمانده تنها با توسعه تکنولوژی و بودجه مناسب امکانپذیر است.
ریل جزو اولینهای صنعت حمل و نقلی است شاید به خاطر همین هم هست که مردم همچنان به ریل و قطار علاقه مند بوده و بخش خصوصی با ریسک بسیار در این صنعت سرمایهگذاری کرده است. با همه این تفاسیر نمیتوان مشکلاتش را نادیده انگاشت. مشکلاتی چون قدیمی شدنش یا کاهش ظرفیتش. اینکه چگونه میشود صنعت ریلی با همه مشکلاتش یکی از یادگاریهای دولت یازدهم باشد سوالی است که پاسخهای متفاوتی به آن داده شدهاست.
سابقه طولانی راهآهن در ایران و حتی تاکید همیشگی مسئولان بر لزوم گسترش ایستگاههای قطار در کشور نیز باعث نشده ایران تحت پوشش سراسری خطوط ریلی قرار گیرد.
علیرغم اتصال بیش از 70 شهر ایران از طریق راه آهن به یکدیگر و با وجود برپایی 11 هزار کیلومتر از خطوط ریلی در نقاط مختلف کشور، همچنان مناطق بسیاری از ایران از چشمانداز ورود قطار به نزدیکی شهر زندگیشان محروم هستند.
استانهای تهران، سمنان، خراسان رضوی، البرز، قزوین، زنجان، آذربایجان شرقی، اصفهان، یزد، کرمان، هرمزگان، مازندران، گرگان، فارس، قم، مرکزی، کهگیلویه و بویر احمد، لرستان، خوزستان و سیستان و بلوچستان 20 استانی هستند که هر یک با سابقه و پوششی متفاوت در زمره استانهای صاحب راه آهن به حساب میآیند.
در این میان تهران با بیشترین کاربرد در این حوزه پرترددترین شهر ریلی کشور است که بسیاری از توابع آن نیز در حوزه خطوط ریلی خود را جای دادهاند.
بعضی از استانها مانند فارس نیز از سابقه و قدمت کمتری در این حوزه برخوردار هستند.
اتصال مشهد به تهران و سپس تهران به خرمشهر، از سوی دیگر اتصال جلفا به پایتخت و تهران به زاهدان نشان میدهد خطوط ریلی به شکلی ضربدری در ایران احداث شده و در حال حاضر منتهیالیه شمال غرب را به جنوب شرق و شمال شرق را به جنوب غرب متصل کرده است؛ هر چند در این بین استانهای بسیاری نیز هستند که در این پوشش سراسری راه آهن نقشی نداشتهاند.
آذربایجان غربی، اردبیل، ایلام، بوشهر، چهار محال و بختیاری، خراسان جنوبی،خراسان شمالی، کردستان، کرمانشاه ، گیلان و همدان 11 استانی هستند که هنوز خطوط ریلی به آنها نرسیده است؛ هر چند اتصال بسیاری از شهرهای این استانها در دستور کار بوده و شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور بسیاری از آنها را که در مرحله ساخت یا مطالعه دارد اما هنوز تا رسیدن به پوشش سراسری، راه بسیاری باقی است.
با توجه به سخنان و وعدههای روحانی در پیشبرد صنعت ریلی سئوالی مطرح است و آن اینکه اگر آقای روحانی 7 سال دیگر رئیس جمهور کشورمان باشد چقدر امکان توسعه خطوط ریلی و یا ارتقای شرایط ریلی فراهم خواهد شد؟ این در حالی استکه هنوز 11 استان کشور از خطوط ریلی محرومند.
تکنولوژی و بودجه نیاز اول برای توسعه ریلی
«ناصر صوفی»، از کارشناسان ارشد صنعت حمل و نقل ریلی وضعیت توسعه خطوط ریلی به دو عامل مهم برای توسعه ریلی اشاره کرد و گفت: «بودجه مناسب و تکنولوژی به روز از فاکتورهایی است که میتواند منجر به توسعه خطوط ریلی در استانها و شهرستانهای محروم شود.»
وی ادامه داد: «طبق آمار درسالهای پس از رخداد انقلاب اسلامی، سالانه 200 کیلومتر خطوط ریلی کشیده شده است و اگر قرار باشد برای 11 استان مابقی سالانه این میزان را از 200 کیلومتر به 2000 کیلومتر ارتقاء دهیم نیازمند بودجه مناسب هستیم تاشرایط لازم فراهم شود.»
به گفته او، در نهایت اگر بودجه هم فراهم شد باید مطابق تکنولوژیهای روز دنیا دستگاههایی را خریداری کنیم تا این امر تسهیل یابد.
او با اشاره به اینکه برای هر کیلومتر ریلکشی مبلغی معادل 4 تا 5 میلیارد تومان باید هزینه شود اذعان داشت: «برای امین چنین اعتباری حتما دولت نباید این مبلغ را بپردازد اما میتواند با رفع مشکلات قانونی شرایط بهتری برای حضور بخش خصوصی را فراهم سازد.»
به گفته او، نمیشود که همه کارها را دولت انجام دهد.اگر دولت از بخش خصوصی حمایت کند مشکلات ریلی هم کاهش مییابد.
به فکر نوسازی خطوط ریلی باشیم نه توسعه آن
در همین راستا «مرتضی ناصریان»، از دیگر کارشناسان ارشد صنعت حمل و نقل ریلی میگوید: «افزایش سهم حمل و نقل ریلی در وهله اول نیاز به توسعه شبکه ریلی نیست. یعنی دارای شبکه ریلی هستیم که از آن خوب استفاده نمیشود. به طور مثال راهآهن اصفهان ـ شیراز یا مسیر تهران ـ تبریز عمده مسافر و بارش دراین مسیرها عبور نمیکند.»
او ادامه داد: «وقتی بحث توسعه پیش میآید. همیشه به این معنا نیست که ما مناطق جدیدی را تحت نفوذ خود داشته باشیم چراکه در برخی مناطق دارای راهآهن هستیم حتی تقاضا هم وجود دارد اما ظرفیت شبکه ریلی موجود پاسخگوی نیاز مسافران نیست که از آن جمله میتوان راهآهن جنوب اشاره کرد.»
به گفته او، بهتر است مکانهایی که دارای گلوگاههای ظرفیتی است را شناسایی کنیم تا اینکه ریل را در مناطق دیگر راهاندازی کنیم.
با توجه به کم هزینه بودن حمل و نقل ریلی نسبت به دیگر حوزهها و البته تاکیدات مسئولان اجرایی کشور بر لزوم اتصال راه آهن ایران به همسایگان غربی، شرقی و شمالی به نظر میرسد برای رساندن این 11 استان باقیمانده به جمع دیگر مناطق باید برنامهریزی دقیق و البته همراه با اعتبارات لازم صورت گیرد تا در افق 1404 راه آهن ایران حداقل در حوزه داخل کشور دسترسی کامل را ایجاد کرده باشد و به هدف وجود 25 هزار کیلومتر خط آهن برسد.
احسنت جناب ناصریان