قطارهای مغناطیسی(MGLEV)
وبلاگ تین نیوز | از زمانی که خصوصیات و مشخصات سییستمهای ریلی طرح شده تا کنون همواره سعی بر این بوده که مشکلات این سیستم رفع شود و یا حتی الامکان بهبود یابد. در این زمینه تلاشهای مختلفی به صورت جدی و یا به صورت مقطعی صورت پذیرفته است. در عصر حاضر بیشتر توجه بر روی کاهش نیاز به تماس چرخ و ریل متمرکز شده است چرا که این امر باعث فرسودگی چرخ و ریل و ایجاد آلودگی صوتی
میگردد و از سوی دیگر در میزان چسبندگی و در نتیجه اعمال توان حداکثر، محدودیتهایی ایجاد میگردد. یکی از راه حلهایی که جهت کاهش تماس چرخ و ریل به نظر میرسد
استفاده از نیروی مغناطیسی و سیستم شناوری مغناطیسی است. برخی مواقع گفته میشود که مگلو اولین حرکت اساسی در زمینه تکنولوژی راه آهن از زمان پیدایش راه آهن بوده است. قطار مگلو با داشتن سرعتی بالا از سیستمهای تعلیق مغناطیسی غیر تماسی، هدایت کننده و رانشی استفاده نموده و دارای چرخ، محور، گیربکس یا جعبه دنده ای نمیباشد. با جایگزینی اجزای مکانیکی با قطعات الکترونیکی بدون سایش، بر محدودیتهای تکنولوژی چرخ – ریل غلبه میشود. سیستم مگلو با بهره گیری از میدان مغناطیسی که بین قطار و خط ایجاد میگردد، در فاصله اندکی از خط معلق مانده و با نیروی محرکه ای که
میتواند یک موتور جت یا همین میدان مغناطیسی ایجاد شده باشد در طول خط به پرواز درمیآید. در قطارهای مغناطیسی به دلیل عدم تماس فیزیکی بین قطار و خط، اصطکاک تماسی وجود ندارد تنها مقاومت هوا و مقدار اندکی نیز کشش مغناطیسی در سرعتهای بالا مطرح است.
فناوری مگلو نقطه اشتراکی با خطوط ریلی معمولی نداشته و تاسیسات آن باید به صورت کاملا مجزا طراحی و ساخته شوند. این قطارها با شکل خاص آیرودینامیک خود دارای سرعت بسیار بالایی میباشند.
تاریخچه قطارهای مغناطیسی(مگلو)
کشور آلمان که یکی از پیشتازان دانش مگلو در جهان است تحقیقات خود را در زمینه شناوری الکترو مغناطیسی از سال 1969 آغاز نمود و در سال 1970 با حمایت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری فدرال اقدام به طرح و توسعه سیستم مگلو نمود. آلمان پروژه TR02 خود را در سال 1971 با انجام رسانید. سیستمهای کنترل، شناوری را کنترل نموده و نیروهای هدایت کننده، فاصله یک سانتی متری بر آهن رباها و خطوط آهنی را در خط حفظ مینمایند.
در کشور ژاپن سیستم مگلو با هدایت نرمال از سال 1974 زمانی که خطوط هوایی ژاپن به توسعه سیستم بدنه موتور خطی جدیدی پرداخت، آغاز گشت. در سیستم HSST از سیستم جذب مغناطیسی و یک موتور خطی با مولد کوتاه و تیر با مقطع U شکل استفاده میشود. این سیستم در ابتدا به صورت مقدماتی توسط خطوط هوایی ژاپن برای مسیر توکیو – ناریتا طرح گردید. با هدف رسیدن به سرعت 300 کیلومتر بر ساعت، این
سیستم با خط آزمایشی 1.6 کیلومتری و با وسیله نقلیه آزمایشی بدون سرنشین HSST-01 به سرعت 308 کیلومتر بر ساعت در سال 1975 دست یافت.
در سال 1989 وسیله نقلیه HSST-100 ساخته شد. خط مرتفع آزمایشی Ngoya با ارتفاع 400 متر از سطح زمین و با طول 1.5 کیلومتر و با حداکثر شیب 7 درصد و حداکثر شعاع 100 متر و با یک سوزن احداث گردید. وسایل نقلیه دو واگنه HSST-100S و HSST-100L نیز به ترتیب درطی سالهای 1991 و 1995 ساخته شدند. در سال 2002 نیز شرکت حمل و نقل آلستوم یک موافقت نامه همکاری با شرکت توسعه HSST ایتوچو و چوبو منعقد نمود تا به توسعه نسل دوم سیستم حمل و نقل سطحی سریع السیر با توجه به نیازهای روز در جهان بپردازد.
ویژگیهای مگلو
سه ویژگی اصلی تکنولوژی مگلو عبارتند از:
1- سیستم شناوری (به حالت معلق در آمدن)
2- سیستم پیش رانش (فشار به سمت جلو)
3- سیستم هدایت کننده
مگلو در آلمان
مسیرهامبورگ – برلین پس از اتحاد آلمان شرقی و غبی مورد ارزیابی قرار گرفت ولی از آنجا که نتوانست حمایت مالی لازم را به دست آورد سرانجام در سال 2000 متوقف گردید و بجای آن مسیر عادی موجود جهت افزایش سرعت به 230 کیلومتر در ساعت اصلاح و تعمیر گردید.
پروژه منطقه ایMetro rapid نیز که با مسیر 79 کیلومتری، شهرهای دور تموند ودو سلدورف را با توقف در هفت ایستگاه با سرعت حداکثر 300 کیلومتر در ساعت در زمان 39 دقیقه به یکدیگر متصل مینمود در سال 2003 به علت ریسک مالی پروژه وتفاوت کم در ذخیره زمان سفر (15 دقیقه)، توسط مقامات مسئول ناحیه، لغو گردید. در نتیجه لغو شدن مطالعات پروژه متروپید، منابع مالی لازم و قابل دسترسی جهت استفاده
انحصاری در پروژه منطقه ای مونیخ به وجود آمد که به نظر میرسد تنها پروژه ای است که در کشور آلمان سرانجام به تحقق خواهد رسید. آلمان در حال امکان سنجی برای توسعه تکنولوژی مگ لو در مسیر فرودگاه مونیخ است. این مسیر همچون ترنس رپید شهر شانگهای در چین، ایستگاه اصلی را به فرودگاه متصل
مینماید قرار است ترنس رپید، مرکز شهر مونیخ را به فرودگاهFranz-Josef strauob متصل نماید. قطار مگ لو فوق که فرودگاه munich و ایستگاه مرکزیmunich را به هم مرتبط میسازد به گونه ای
طراحی شده است تا شامل قطارهایی در 3 ایستگاه باشد. این مسیر 8/36 کیلومتری که 8 کیلومتر آن در تونل میباشد شامل 5 قطار میگردد که در یک مسیر هفت بخشی (هفت قطعه ای ) حرکت
مینمایند. زمان تجاری سفر ده دقیقه و با سرعت میانگین 220 و حداکثر سرعت 350 کیلومتر در ساعت است. 5 قطار سه واگنه که برای هر قطار 100 دقیقه زمان سرویس منظم وجود دارد. 86/7 میلیون مسافر در سال برای این مسیر پیشبینی شده و ظرفیت سرویس دهی (مسافر ب رساعت برجهت ) برابر با 888 نفر مسافر نشسته و با 1920 نفر مجموع مسافر نشسته و ایستاده
میباشد. هزینهها (شامل هزینه آلات ناقله) در حدود 6/1 میلیارد بورو در سال 2000 برآورده شده است. این هزینه هم اکنون نیز قابل اعتماد است حتی اگر هزینههایی در حدود 85/1 الی2 میلیارد یورو نیز در حال حاضر قابل تخمین باشد. لازم به ذکر است که این هزینهها تماما توسط سازمانهای دولتی منطقه تامین
میگردد چرا که برای این پروژه مقامات و مسئولین منطقه باوار یا وصنایع این منطقه اهمیت زیادی قائل شده واز آن حمایت مینمایند.
مگ لو درایران
قرار بر آن بود که سیستم مگ لو در آینده ای نه چندان دور در مسیر تهران – مشهد فعال شود. قطار مگ لو در این مسیر دارای سرعت 500 کیلو متر در ساعت بوده و با داشتن حدودا5 ایستگاه، مسیر880 کیلو متری تهران – مشهد را در زمان 2 ساعت الی 2 ساعت و چهل دقیقه طی خواهد نمود. در حال حاضر قطارها این مسیر را در 14 ساعت طی میکنند. سالانه بیش از 12 میلیون نفر برای زیارت به مشهد مسافرت
مینمایند. مسئولین ایرانی اظهار داشته اند که این سیستم در ایران سالانه قادر به حمل 10 میلیون مسافر باشد. هزینه احداث هر کیلومتر مسیر براساس تنها مسیر تجاری ساخته شده در چین که 40 میلیون دلار اعلام شده است، برای مسیر تهران- مشهد با طول 880 کیلو متر، حدوداً 35میلیارد دلار برآورد
میگردد. این در حالی است که مشاور شل گل آلمان هزینه احداث این مسیر را با توجه به استفاده از پتانسیلهای داخلی و امکان کاهش هزینههای اجرایی بوسیله بهره گیری از برخی تجهیزات شرکتهای بومی، در حدود 21 میلیارد دلار تخمین زده است. دراین باره
میباید آنالیز هزینههای پیش بینی شده برای احداث مسیر تهران- مشهد توسط مشاور شل گل را بررسی نمود تا بتوان نسبت استفاده از نیروهای داخلی را برآورد کرد. امکان حضور و مشارکت شرکتهای داخلی، در بخشهای زیر سازی وعملیات خاکی، پلها، سازه مرتفع مسیر هادی خط و دیگر سازههای عمرانی
میباشد. کاهش هزینهها با به کارگیری پیمانکاران ایرانی و بومیدر بخشهایی از پروژه
میتواند بدست آید کل زمان مطالعه امکانسنجی مسیر تهران- مشهد از جانب مشاور شل گل 8 ماه و مطالعات طراحی وزمان ساخت مسیر ما بین مشهد- نیشابور به طور تقریبی 120 کیلو متر به ترتیب 11 ماه و 54 ماه تخمین زده شده است.
ملزومات سیستم
1- ملزومات عمومی
این ملزومات و ضوابط عبارتند از :
- تنظیم و تراز نمودن مسیر خط
- انتخاب، به کار گیری و اعمال استانداردها، آیین نامهها و دستورالعملهای مناسب
- رعایت اصول هندسی در ساخت و اجرای موثر و کارآمد از لحاظ اقتصادی
- سیستمهای تعلیق الکترومغناطیسی و رانشی
این ملزومات و ضوابط برای اولین بار، به ویژه در خصوص خط،در میدان تست ترنس رپید درEmsland اجرا شده است.
عملیات در 5/31 کیلو متر از طول خط آزمایشی،امکان انجام تست در محدوده وسیعی از خط را با سرعت حداکثرh/km450 فراهم ساخت؛ این عملیات در مسافت گسترده ای،بر روی خطوط با تیرهای بتنی و فولادی با توجه به معیارها و ضوابط ذیل انجام شد که از جمله آنها عبارت بود از:
- وضعیت دمای تیر خط
- وضعیت ارتعاشی تیر خط / وسیله نقلیه
- انتقال نیرو به ریل هدایت کننده افقی وسپس به تیر خط
- انتشار سروصدا از وسیله نلقیه / خط
- وضعیت ارتعاشی فونداسیونها
- سازگاری الکترومغناطیسی وسیله نقلیه / خط / سیستم رانشی
- راحتی مسافر در وسیله نقلیه
2-طراحی فنی واجرایی
اگر چه ویژگی برجسته سیستم مگ لو حرکتی بدون سایش وغیر تماسی است اما در حقیقت این موضوع را نباید نادیده گرفت که تداخل وسیله نقلیه وخط در حقیقت انتقال نیروها از وسیله نقلیه به خط است و عوامل مختلفی بر روی خط تاثیر دارد؛بنابراین باید این موارد را از آنجا که اهمیت ویژه ای دارند در نظر گرفت.
این عوامل عبارتند از :
-تأثیر کلی حرکت وعبور وسیله نقلیه از خط
- تاثیر موضعی تداخل آهنربای تکیه گاهی و استاتور یا آهنربای هدایت کننده و ریل افقی هدایت کننده
- فرکانس طبیعی / ارتعاش اجزا
- تغییر شکل ناشی از بار وسیله نقلیه
مساحت گسترده ای از خطوط در نظر گرفته شده و محاسبات طراحی برای همه مجموعههای خطوط براساس روشهای مختلفی از جمله روش اجزا محدود (FEM) انجام یم شود.این محاسبات تنها در جهت اصلاح و بهبود اجزا سازنده نبوده بلکه مبنایی است برای تستهای بیشتری که بعدها در حوزه آزمایشی به منظور بررسی مقاومت خستگی در طراحی فنی انجام میشود.
بررسیهای تئوری و نظری به همراه انجام آزمایشات،تضمینی در جهت تصدیق مدلهای بعدی مگ لو خواهد بود.
3-هندسه
مقطع عرضی خط نشان میدهد که ساختار تکیه گاه اصلی به طور متقارن در زیر وسیله نقلیه ودر پیرامون خط قرار داده شده است. هستههای مرکزی استاتور، ریل افقی هدایت کننده و سطوح چرخشی به تیر طره محکم چسبیده شده اند. تأثیر ارتفاع در خط در سختی خط لحاظ
میشود و از آنجایی که عرض خط یا اصطلاحا عمق خط فاصله بین کف یک استاتور تا بالای سطح چرخش است، لذا تداخل با وسیله نقلیه باید در نظر گرفته شود. مطابق با شرایط فنی سیستم، طراحی فوق براساس سرعت بالاتر ازm/s 138 به حرکت در
میآیند.
تحقیقات فنی وتجربه اجرایی نشان میدهد که انحرافها (رواداریها ) باید برای این سرعتها به منظور اطمینان از آنکه آهنرباهای تکیه گاهی و آهنرباهای هدایت کننده در طول حرکت وسیله نقلیه در طول مسیر خط مورد نظر به صورت غیر تماسی باقی
میمانند در نظر گرفته شود.
4-تنظیم وتراز نمودن مسیر خط
هدف اصلی از هم ترازی، ثابت نگاه داشتن هندسه سطح خط در مسیر مورد نظر است تا مسافر از حداکثر راحتی سفر در زمانی که وسیله نقلیه در حال حرکت برروی خط است. بهره مند شود. این بدین معناست که شتاب به مسیرهای سه بعدی(z,y,x) محدود میشود. صرف نظر از شتاب، با وجود اهمیت آن، توجه به تغییرات در شتاب (میزان تغییر شتاب) نیز از اهمیت ویژه ای در راحتی سفر برخوردار است.
۵-تعمیر ونگهداری
خط واجزای اساسی آن برای عمر مفیدی بالغ بر 80 سال در نظر گرفته شده است. در ضمن،این عمر مفید یا 130 بار عبور حرکت وسیله نقلیه در هر روز فرض شده است یا به عنوان مثال :
- 47450 بار عبور وسیله نقلیه در هر سال یا
- حدود 8/3 میلیون بار عبور وسیله نقلیه در 80 سال
محدودیتهای عملی برای اهداف تعمیر و نگهداری خط به حداقل ممکن کاهش پیدا میکنند.این بدین معناس که مشخصات فنی طراحی شده برای خط تنها در جهت پایداری و تعیین مقاومت موثر و مناسب برای اجرا نبوده بلکه ملزومات و ضوابط فوق در خصوص تعمیر و نگهداری نیز نقش مهمی
را ایفا میکند.