نگاهی به کتاب بلوچستان در سفرنامه های خانوادگی سایکس

کتاب « بلوچستان در سفرنامه های خانوادگی سایکس، چهارمین سفر در ایران» نوشته سر پرسی سایکس با ترجمه مانی صالحی علامه، اسناد تاریخی مهمی از رقابت استعماری بریتانیا و پرتغال در خلیج فارس روایت می‌ کند.

به گزارش تین نیوز، در بخشی از این کتاب آمده است: پرتغالی ها با تصرف هرمز بیش از صد سال گلوی تجارت مشرق زمین را در دست گرفتند و هر از چند گاه کشتی هایشان به دریای سرخ هم دستبرد می زدند تا اینکه در ابتدای قرن هفدهم انگلیسی ها هم به صحنه آمدند.

به جرات می توانم بگویم کتاب خاطرات سر توماس روس، نخستین سفیر ما (انگلستان) در هند که به تازگی منتشر شده، از ارزش تاریخی فوق العاده ای برخوردار است و موقعیت واقعی ما را در آن زمان به خوبی نشان می دهد.

یکی از مهم ترین نکاتی که در آن دیده می شود کم بودن حجم مبادلات تجاری است و کل هند نمی توانست سالانه بیش از چهار یا پنج محموله کشتی فراهم کند. به همین دلیل بود که یک کشتی موسوم به جیمز برای بررسی امکان گشایش باب تجارت با ایران به بندر جاسک فرستاده شد؛ اما با این همه مشکلات اساسی وجود داشت، نه تنها به خاطر حضور پرتغالی ها در خلیج فارس، بلکه ضمناً چون شاه عباس عملاً به چیزی غیر از پول نقد رضایت نمی داد -البته هر کالایی را به عنوان هدیه و پیشکش می پذیرفت- و در آن زمان، خارج کردن شمش طلا و نقره از انگلستان تقریباً جنایت محسوب می شد.
در سال ۱۶۲۰ دو نبرد دریایی در نزدیکی جاسک به وقوع پیوست که اولی به نتیجه قطعی نرسید اما در نبرد دوم پرتغالی ها شکست خوردند و دفتر نمایندگی انگلیسی که ظاهراً در سال ۱۶۱۹ تأسیس شده بود از نابودی مصون ماند.

دو سال بعد، در سال ۱۶۲۲ در اتحادی با شاه بزرگ ایران (شاه عباس)، هرمز به تصرف متحدان درآمد و چنان ضربه ای به پرتقالی ها وارد شد که هرگز دیگر کمر راست نکردند.از آن تاریخ تا به امروز تجارت و نفوذ انگلیس هر چند با مقداری افت و خیز دائماً افزایش یافته و با چنان عزم و اراده ای با مسئولیت هایمان روبه رو شده ایم که در هیچ جای دنیا نظیر نداشته است.

در حال حاضر خلیج فارس پر از کشتی های انگلیسی است و زبان هندوستانی زبان رایج در اکثر بنادر محسوب می شود و صلح و آرامش در همه جا حکمفرماست. البته نباید فراموش کنیم که اگر ناوهای جنگی بریتانیا از این دریای احاطه شده در خشکی خارج شوند راهزنی دریایی بلافاصله دوباره به راه می افتد؛ و همان طور که عربی ساده لوح به من گفت، غنایم به دست آمده از غارتگری اکنون ده برابر ارزشمندتر از یک نسل پیش خواهد بود.

بلوچستان در سفرنامه های خانوادگی سایکس
چهارمین سفر در ایران
سر پرسی سایکس، ۱۹۰۱-۱۸۹۷
ترجمه مانی صالحی علامه

پی نوشت: محسن شهرنازدار در یادداشت مقدماتی کتاب به درستی به نقل از نویسنده کتاب ایران در بازی بزرگ (آنتونی وین) پرسی سایکس را کاشف، کنسول، سرباز و جاسوس بریتانیایی نامیده است که نقشی بزرگ در میراث گلد اسمیت (تجزیه کننده بلوچستان) داشته است. انتشار گفتارهای سایکس از این جهت حائز اهمیت و خوانش است.