◄ «رفتار شهروندی سازمانی» رهآورد ارزشمند عصر مدیریت نوین
وبلاگ تین نیوز | «امروز رفتارهای وظیفهای و شغلی جای خود را به رفتارهای فراتر از نقش دادهاند؛ رفتارهایی که مشارکت کارکنان در نظام برنامهریزی را محقق میکند، چیزی که عصر مدیریت نوین از آن به عنوان رفتار شهروندی سازمانی یا "OCB" یاد میکند.»
مطلب بالا بخشی از سخنرانی رحمتاله مهآبادی در جمع پرسنل اداره كل فرودگاه مهرآباد تهران است، سخنانی كه مقوله «رفتار شهروندی سازمانی» و موضوعات وابسته به آن را به روشنی به تصویر كشیده است.
رئیس هیات مدیره و مدیرعامل شركت فرودگاههای كشور در جریان نشست پرسش و پاسخ با کارکنان اداره كل فرودگاه مهرآباد تهران گفت: مهرآباد باید تولیدکننده و توسعهدهنده شهروند سازمانی باشد.
به گزارش روابط عمومی شركت فرودگاههای كشور؛ رحمتاله مهآبادی در این نشست كه در نمازخانه اداره كل فرودگاه مهرآباد و در فضایی صمیمی برگزار شد، اظهار كرد: عشق، شور و انقلاب با مهرآباد عجین شده است. مهرآباد اولین جلوهگاه ولایت و ولایتمداری محسوب میشود.
وی با بیان اینكه «مهرآباد اولین نقطه نزول و تماس مرد آسمانی معاصر ما با زمینِ ایرانزمین است» افزود: شمیم عشق، بهار، روحالله و ولایت از مهرآباد در ایران زمین پیچید. در واقع، مهرآباد قدمگاه روح خدا و اولین دروازه ایرانشهر است.
مهآبادی با اشاره به این كه «سالهاست كه نام ایران و تهران با مهرآباد آسمانی شده است» گفت: بیش از 50 سال است که نام مهرآباد بر لب خلبانان تمام ملت ها و اقوام نشسته و زمین و آسمان ایران با این واژه معرفی شده است. سالها کسانی که ایران را مقصد خود تعریف کردند؛ در نقشه های هوانوردی دنبال جستن نام مهرآباد بوده اند. برج مهرآباد نیز زادگاه مردان بزرگی است که بیش از نیم قرن آسمانبان ایران بزرگ بودهاند. در شناسنامه نامدارترین مهندسان CNS، مهرآباد به عنوان زادگاه كاری آنها ثبت شده است. همچنین شایستهترین مدیران سازمان هواپیمایی کشوری و شرکت
فرودگاهها در کوچه پسکوچههای مهرآباد بزرگ شدهاند. کار کردن در مهرآباد همچنان برای تمام عوامل عملیاتی و ستادی صنعت فرودگاهی غرورآفرین است.»
مهآبادی با تاكید بر این كه «مهرآباد باید تولیدکننده و توسعهدهنده شهروند سازمانی باشد» اظهار كرد: پیش از این از تعالی سازمانی، استانداردسازی سازمانی و مردمسالاری سازمانی گفتیم، اما چه کسانی لوکوموتیو تعالی هستند؟ تعالی بدون مشارکت بهترینها در هدایت سازمان محقق نمیشود. دانشوران، نخبگان و فرهیختگان باید با مشارکت در اداره سازمان، رهبری تعالی اخلاقی را برعهده گرفته، اجازه ندهند فرد یا افرادی به هر بهانه دریای سازمان را ناآرام و انرژی سازمانی را برای تخریب مبانی سازمان جهت دهند.
وی با بیان این كه «تعالی بدون عملکرد برجسته سازمانی محقق نمیشود» اظهار كرد: عملکرد سازمانی برجسته از طریق تلاشهای کارکنان معمولی حاصل نمیشود، بلكه عملکرد سازمانی برجسته مستلزم عزتنفس سازمانی و تعهد سازمانی است. در واقع، عملکرد سازمانی برجسته نیازمند کارکرد بهتر ماشین سازمانی است. البته ماشین اجتماعی سازمانی ما برای کارکرد بهتر و حرکت سریعتر، نیازمند روغن کاری است.
وی ادامه داد: عملکرد سازمانی برجسته تبدیل شدن ما به عناصری را میطلبد که به مایه گذاشتن از خود برای سازمان اهمیت میدهند. تعالی سازمانی ما نیز در گرو متعالی شدن رفتار آحاد کارکنان و بروز رفتارهای فردی داوطلبانه در کارکنان است.
از نگاه مهآبادی، «رفتارهای فرانقشی، خودجوش و خودانگیخته و نوآورانه، نیاز سازمانهای پیچیدهای چون ما است.» وی اینگونه ادامه داد: خودآموزشی، همکاری با دیگران، بیان ایدههای سازنده داوطلبانه، نگرش مطلوب به سازمان و حفاظت همه جانبه از سازمان، موضوعاتیاند که امروز از آن به عنوان رفتار شهروندی یاد میشود. چنین رفتاری است که به تعالی سازمانی و افزایش کیفیت زندگی میانجامد.
رئیس هیات مدیره و مدیرعامل شركت فرودگاههای كشور با بیان این كه «انتقاد کردن صرف، قهر، سلسله مراتبگریزی، صنفگرایی، صنفشیفتگی، نسلگرایی و نسلشیفتگی، سازمانگریزی، تندی و خشونت و رفتارهای موریانهای، نابودکننده سازمان و افراد آن است» گفت: رفتار شهروندی یعنی رفتارهایی که بهطور صریح یا ضمنی توسط سیستم رسمی پاداش برانگیخته نشده است. هر عملکرد شغلی در بافت اجتماعی و روانی – شناختی انجام میگیرد. رفتارهای شهروند سازمانی این بافت را تقویت و توانمندساز میکند و از طریق غنی کردن چارچوب اجتماعی محیط کار، تاثیری خاص بر
اثربخشی کلی سازمان دارد.
وی ادامه داد: رفتارهای شهروندی، افزایش بهرهوری اداری، کاهش نیاز به صرف منابع برای عملیات، ایجاد محیط کاری سالم و در نتیجه، افزایش روحیه کارکنان را به دنبال دارد.
به اعتقاد مهآبادی، «امروز رفتارهای وظیفهای و شغلی جای خود را به رفتارهای فراتر از نقش دادهاند؛ رفتارهایی که مشارکت کارکنان در نظام برنامهریزی را محقق میکند، چیزی که عصر مدیریت نوین از آن به عنوان رفتار شهروندی سازمانی یا "OCB" یاد میکند. مأموریت امروز ارزشیابی عملکرد، انعکاس دادن رفتارهای فراتر از نقش در ارزیابی عملکرد افراد، تیمها و سازمان است.
سازمانهای موفق و برتر دارای کارکنانی هستند که فراتر از وظایف رسمی خود تلاش مینمایند. شهروند سازمانی رفتارهایی چون مددکاری اجتماعی، وقتشناسی، کمک به دیگران، نوآوری، کارهای دواطلبانه و همچنین عدم بروز رفتارهای نامطلوبی چون گلایه و شکوه، مشاجره و عیبجویی از دیگران را دربر میگیرد. این رفتارهای فراتر از نقش در ارزشیابی عملکرد انعکاس مییابد، مشارکت کارکنان در برنامهها را تحت تاثیر قرار میدهد و همچنین میتواند عاملی موثر بر درگیری شغلی، تعهد سازمانی و عزتنفس باشد. رقابت در بروز رفتارهای منفی باید به رفاقت و رقابت در بروز رفتارهای
شهروندی تبدیل شود.»
رئیس هیات مدیره و مدیرعامل شركت فرودگاههای كشور سپس به تشریح ابعاد رفتار شهروندی سازمانی پرداخت و درباره پنج جبنه این رفتار گفت: وظیفهشناسی، به عنوان یكی از این ابعاد، عبارت است از انجام وظایف تعیینشده به شیوهای فراتر از آنچه انتظار میرود. جنبه جوانمردی نیز به معنای تاکید بر جنبههای مثبت سازمان به جای جنبههای منفی آن و جنبه فضیلت مدنی مستلزم حمایت از عملیاتهای اداری سازمان است.
وی درباره یك جنبه دیگر با عناوین «ادب و نزاکت» از آن به عنوان مشورت با دیگران قبل از اقدام به عمل، اطلاع دادن قبل ازعمل و همچنین رد و بدل کردن اطلاعات نام برد و سپس از «نوع دوستی، وظیفهشناسی، روحیه جوانمردی، ادب و مهربانی، فضیلت مدنی، مشارکت وظیفهای، مشارکت دفاعی، وفاداری سازمانی و رای و نظر» به عنوان جنبه دیگر این حوزه یاد كرد.
مه آبادی در پایان گفت: «رفتار شهروندی سازمانی میتواند از طریق افزایش بهرهوری كاركنان و مدیریت، آزاد كردن منابع و در نتیجه، استفاده از آنها برای اهداف سودمندتر، افزایش ثبات در عملكرد سازمان و توانمند كردن سازمان جهت انطباق هرچه موثرتر با تغییرات محیط سازمان به موفقیت سازمان كمك كند.