◄ ناگفته‌هایی از فرودگاه ملک خالد و حمله موشکی حوثی ها به آن

 فرودگاه ملک خالد در شهر ریاض نه تنها دروازه اصلی سفرهای هوایی به پایتخت این کشور محسوب می شود، بلکه به دلیل موقعیت راهبردی خود و وجود زیرساخت های مرتبط با کنترل و پشتیبانی پروازهای نظامی در منطقه، از منظر امنیتی نیز اهمیت دارد. با این حال، باید میان نقش غیرنظامی فرودگاه، امکانات نظامی مرتبط با فضای هوایی ریاض و ادعاهای مربوط به استقرار تجهیزات نظامی در محدوده آن تفاوت قائل شد.

فرودگاه ملک خالد کجاست و چرا اهمیت راهبردی دارد؟

به گزارش تین نیوز، فرودگاه بین المللی ملک خالد (King Khalid International Airport) در شمال ریاض، پایتخت عربستان سعودی، واقع شده و یکی از زیرساخت های اصلی حمل ونقل هوایی این کشور است. این فرودگاه در فاصله حدود ۳۵ کیلومتری مرکز شهر قرار دارد و نقش مهمی در جابه جایی مسافران داخلی و بین المللی، ارتباطات تجاری و پشتیبانی از سفرهای رسمی و دیپلماتیک ایفا می کند.

اهمیت این فرودگاه تنها به حجم پروازهای مسافری محدود نیست. قرار گرفتن آن در نزدیکی پایتخت، دسترسی به شبکه های اصلی حمل ونقل و ارتباطی و ارتباط با مراکز مهم اداری و اقتصادی، باعث شده است هرگونه اختلال در فعالیت آن بتواند فراتر از صنعت هوانوردی پیامد داشته باشد.

در شرایط تشدید تنش های منطقه ای، چنین زیرساختی به یکی از نقاط حساس امنیتی تبدیل می شود؛ زیرا اختلال در فعالیت آن می تواند سفرهای هوایی، جابه جایی نیروهای امدادی، رفت وآمدهای رسمی و بخشی از فعالیت های اقتصادی را تحت تأثیر قرار دهد.

بر اساس اطلاعات رسمی هوانوردی عربستان، فرودگاه ملک خالد به صورت شبانه روزی فعالیت می کند و خدمات کنترل ترافیک هوایی و هدایت پروازها در محدوده آن ارائه می شود. با این حال، اهمیت عملیاتی این مجموعه را نباید به تنهایی نشانه نظامی بودن آن دانست.

از حملات حوثی ها به فرودگاه ریاض چه می دانیم؟

در اکتبر ۲۰۲۶، فرودگاه ملک خالد در جریان مجموعه ای از حملات منتسب به حوثی های یمن هدف قرار گرفت. خبرگزاری رویترز در ۸ اکتبر گزارش داد که این گروه مسئولیت حمله موشکی بالستیک به فرودگاه ریاض را بر عهده گرفته است؛ ادعایی که در زمان انتشار گزارش، تأیید مستقلی از سوی مقام های سعودی درباره همان حمله منتشر نشده بود.

همچنین الجزیره در گزارشی در ۷ اکتبر، به نقل از مقام های سعودی، از کشته شدن یک شهروند سودانی و زخمی شدن هشت نفر در حمله به فرودگاه ملک خالد خبر داد. این گزارش در کنار حملات به فرودگاه ابها، نشان می دهد که زیرساخت های هوانوردی عربستان در معرض تهدیدهای فزاینده قرار گرفته اند.

پیشینه حملات به این فرودگاه نیز به سال های قبل بازمی گردد. در نوامبر ۲۰۱۷، یک موشک بالستیک کوتاه برد به سمت فرودگاه ملک خالد شلیک شد. هیئت کارشناسان سازمان ملل متحد در گزارشی درباره یمن، مسئولیت نیروهای حوثی ـ صالح را در آن حمله با احتمال بسیار بالا ارزیابی کرد. در همان گزارش تأکید شد که فرودگاه، یک تأسیسات غیرنظامی است که در عین حال برخی تجهیزات و تأسیسات نظامی نیز در آن وجود داشته است.

این سابقه اهمیت یک نکته را روشن می کند: حمله به فرودگاه های بزرگ، حتی اگر با هدف قرار دادن تأسیسات نظامی ادعایی توجیه شود، خطر آسیب به مسافران، کارکنان و زیرساخت های غیرنظامی را به همراه دارد؛ به ویژه هنگامی که از موشک هایی استفاده می شود که دقت اصابت آنها محدود است.

آیا فرودگاه ملک خالد کاربری نظامی هم دارد؟

یکی از مهم ترین پرسش ها درباره فرودگاه ملک خالد این است که آیا این مجموعه صرفاً یک فرودگاه غیرنظامی است یا امکاناتی با کاربرد نظامی نیز در محدوده آن وجود دارد؟

پاسخ مستند، نیازمند تفکیک میان خود فرودگاه و زیرساخت های نظامی پیرامون آن است. دیده بان حقوق بشر در بررسی حمله موشکی سال ۲۰۱۷ اعلام کرده بود که فرودگاه ملک خالد یک فرودگاه غیرنظامی است، اما شرکتی برای سرویس و نگهداری هواپیماهای نظامی نیز در این مجموعه فعالیت می کند. گزارش کارشناسان سازمان ملل نیز به وجود برخی تجهیزات و تأسیسات نظامی در محدوده فرودگاه اشاره کرده بود.

این اطلاعات نشان می دهد که مرز میان زیرساخت های غیرنظامی و برخی فعالیت های پشتیبانی نظامی در این مجموعه کاملاً جدا از یکدیگر نیست؛ با این حال، از این شواهد نمی توان نتیجه گرفت که فرودگاه ملک خالد یک پایگاه عملیاتی اصلی نیروی هوایی عربستان است یا هواپیماهای رزمی در آن مستقر هستند.

در مقابل، پایگاه هوایی ملک خالد در خمیس مشیط، تأسیساتی نظامی و مجزا در جنوب غربی عربستان است. نزدیکی نسبی زیرساخت های هوانوردی به مراکز نظامی و اهمیت شبکه کنترل ترافیک هوایی ریاض، نباید به اشتباه به عنوان اثبات استقرار پایگاه نظامی در خود فرودگاه تفسیر شود.

اهمیت این تمایز در ارزیابی حملات موشکی دوچندان است. وجود یک تأسیسات پشتیبانی نظامی در فرودگاه غیرنظامی، ماهیت کل مجموعه را تغییر نمی دهد و به خودی خود نیز حمله به تمام بخش های آن را توجیه نمی کند. بر اساس حقوق بین الملل بشردوستانه، تشخیص هدف نظامی، رعایت اصل تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی و سنجش تناسب حمله برای ارزیابی قانونی چنین عملیات هایی ضروری است.

اهمیت این فرودگاه برای امنیت هوایی عربستان

تکرار حملات به فرودگاه ملک خالد نشان می دهد که زیرساخت های غیرنظامی هوانوردی در شرایط تشدید درگیری های منطقه ای می توانند به اهدافی آسیب پذیر تبدیل شوند. اهمیت این فرودگاه برای پایتخت عربستان، پیامدهای احتمالی هرگونه اختلال در آن را فراتر از تأخیر پروازها و خسارت به تجهیزات گسترش می دهد.

حملات موشکی می توانند موجب تعلیق موقت پروازها، تغییر مسیر هواپیماها، افزایش هزینه های بیمه و اختلال در برنامه شرکت های هواپیمایی شوند. علاوه بر این، تهدید مداوم علیه فرودگاه های بزرگ می تواند بر اعتماد مسافران و شرکت های بین المللی به امنیت فضای هوایی منطقه اثر بگذارد.

گزارش های منتشرشده در ۹ و ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶ از کشته شدن شهروندان سعودی، زخمی شدن افراد دیگر و وارد آمدن خسارت به تأسیسات فرودگاه و یک هواپیمای متعلق به شرکت هواپیمایی سعودی حکایت دارند. مقام های سعودی همچنین اعلام کردند که فعالیت های فرودگاه پس از حملات از سر گرفته شده است.

در نهایت، ناگفته مهم درباره فرودگاه ملک خالد این نیست که این مجموعه را می توان یک پایگاه نظامی تمام عیار دانست؛ بلکه این است که یک زیرساخت عمدتاً غیرنظامی می تواند در کنار برخی امکانات پشتیبانی نظامی، در کانون محاسبات امنیتی و نظامی منطقه قرار گیرد. برای درک دقیق ابعاد این حملات، باید میان ادعاهای طرف های درگیر، اطلاعات تأییدشده درباره خسارت ها و شواهد مستند از کاربری نظامی تمایز قائل شد.