خسارت ۱۴۰ هزار میلیارد ریالی تصادفات
تیننیوز| از زمان وقوع نخستین سانحه رانندگی در ایران ۹۰ سال میگذرد. از سال ۱۳۰۵ که برخورد یک دستگاه فورد امریکایی با درویشخان، نخستین سانحه رانندگی را در ایران رقم زد و منجر به مرگ این موسیقیدان شد، آمار تصادفات در ایران به سرعت افزایش یافت و شمار تلفات رانندگی در کشور، رکورد سالانه ۲۷ هزار نفر را هم ثبت کرده است.
بیشترین رقم کشتههای تصادفات در ایران ۲۷ هزار و ۷۵۵ نفر و مربوط به سال ۸۴ است اما در دهه گذشته، با اجماع دستاندرکاران حوزه ترافیک، حملونقل و ایمنی، این آمار شاهد کاهش ۱۱ هزار نفری بوده و به حدود ۱۶/۵هزار نفر رسیده است.
این یعنی باوجود کاهش ۱۱ هزار نفری تلفات رانندگی، روزانه ۴۵ نفر در تصادفات رانندگی کشور کشته میشوند. تصادفات رانندگی، علاوه بر مشکلات اجتماعی و فرهنگی، تاثیر نامطلوبی نیز بر اقتصاد دارد و آنطور که متخصصان میگویند، سوانح رانندگی ۷ درصد تولید ناخالص داخلی را میبلعد؛ یعنی رقمی حدود ۱۴۲ هزار میلیارد ریال در سال ۹۳.
تصادفات رانندگی نهتنها در ایران، که در سراسر جهان به یک معضل تبدیل شده و سالانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر را در سراسر جهان به کام مرگ میفرستد، به همین دلیل توجه جهانی بیش از پیش به این موضوع جلب و به دنبال آن سومین یکشنبه نوامبر به عنوان «روز جهانی یادمان قربانیان سوانح رانندگی» نامگذاری شده تا نسبت به هزینههای اقتصادی و اجتماعی تصادفات هشدار داده شود. همزمان با این مناسبت، در این گزارش نگاهی به هزینه تصادفات بر اقتصاد ایران داشته است.
جدیدترین آمار تصادفات رانندگی در ایران مربوط به سال ۹۴ و منبع آن، سازمان پزشکی قانونی است که نشان میدهد سال گذشته، حدود ۱۶ هزار و ۴۰۰ نفر در سوانح رانندگی ایران جان خود را از دست دادهاند؛ ۳۰ درصد از این تلفات مربوط به تصادفات درونشهری و ۷۰ درصد مربوط به جادههاست.
بیشترین کشتهشدگان سوانح رانندگی را عابران پیاده و موتورسواران تشکیل میدهند.
براساس گزارشهای علمی، تصادفات دومین عامل مرگ و میر در ایران هستند. ایران از نظر مرگ و میر ناشی از حوادث رانندگی در رتبه هشتم جهان است و در سطح منطقه مدیترانه شرقی بعد از لیبی، رتبه دوم را دارد. در زمینه حوادث ترافیکی در میان ۱۹۰ کشور، در رتبه ۱۸۹ قرار داریم و تنها یک کشور نسبت به ما وضعیت بدتری دارد.
نکته قابل تامل در زمینه تصادفات جادهای، علاوه بر مشکلات اجتماعی، تاثیرات نامطلوب اقتصادی این سوانح و خسارتی حدود ۷ درصد تولید ناخالص داخلی بر اقتصاد کشور است.
۲۵ درصد بودجه بهداشت صرف سوانح رانندگی
محمد بخارایی، دبیر انجمن طرفداران ایمنی راهها میگوید: خسارتهای ناشی از سوانح رانندگی در حالی ۷ درصد تولید ناخالص داخلی را هدر میدهد که متوسط رشد تولید ناخالص داخلی در سالهای اخیر کمتر از ۷ درصد بوده است.
این به آن معنی است که در سالهای اخیر هزینه تصادفات جادهای بیش از رشد اقتصادی کشور بوده و در عمل تبدیل به مانع مهمی در بهرهوری اقتصادی کشور شده است.
به گفته بخارایی، حدود ۷۰۰ هزار تصادف راهها در سال با حدود ۱۷ هزار کشته و حدود ۳۰۰ هزار مجروح به معنای اثرگذاری تصادفات بر حدود یک درصد جمعیت کل کشور است. بیش از یک سوم تختهای بیمارستانی کشور درحالحاضر به سانحهدیدگان تصادفات اختصاص داده میشود.
همچنین براساس پیشبینی سازمان بهداشت جهانی، تا سال ۱۳۹۹ به طور متوسط حدود ۲۵ درصد بودجه بهداشت و سلامت کشورها صرف قربانیان سوانح رانندگی خواهد شد، این در حالی است که به گفته بخارایی، کشور ما هماکنون به این آمار رسیده است.
تصادفات؛ عامل فقر ۲/۲ میلیون خانوار
دبیر انجمن طرفداران ایمنی راهها معتقد است بیش از ۳۰۰ هزار کشته و مجروح در سال به این معنی است که سالانه بیش از یک چهارم میلیون خانوار کشور به سمت فقر میروند. آنطور که او توضیح میدهد در ۱۰ سال گذشته بیش از ۲/۲ میلیون خانوار یعنی حدود ۱۰ میلیون نفربه طور مستقیم، با از دست دادن درآمد یا به واسطه هزینههای ناشی از مراقبت از افراد مجروح یا معلول، درگیر تصادفات بودهاند.
براساس آماری که بخارایی پیشتر اعلام کرده، در مجموع ۱۴ درصد جمعیت کشور در ۱۰ سال گذشته به طور مستقیم تحت فشارهای مالی ناشی از تصادفات بودهاند و اگر افراد تحت تکفل این افراد را نیز در نظر بگیریم، حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد جمعیت کشور به طور مستقیم و غیر مستقیم تحت فشارهای مالی ناشی از تصادفات قرار دارند.
بخارایی تاکید میکند وقتی ایران حدود یک درصد جمعیت جهان را دارد باید در بیشترین حالت، یک درصد متوسط کشتههای جهان را نیز داشته باشد و با توجه به اینکه در حال حاضر آمار کشتهها در جادههای جهان، سالانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر است ایران باید حداکثر ۱۲ هزار کشته داشته باشد اما آخرین آمار کشتهشدگان در تصادفات یعنی حدود ۱۷ هزار نفر نشان میدهد هنوز حدود ۴۰ درصد بیشتر از استاندارد جهانی تلفات جادهای داریم.
بخارایی یادآور میشود اینکه در ۱۰ سال گذشته شاهد روند کاهشی تصادفات و تلفات جادهای بودهایم، نشان میدهد به طور قطع سرمایهگذاریهای مالی و معنوی و توجه مردمی در این زمینه وجود داشته است. به گفته وی رفتارهای مردم، بهبود کیفیت خودروها و راهها و ارتقای نظارت، از عوامل موثر در کاهش تصادفات در سالهای گذشته بوده است.
او با بیان اینکه ایمنی، اتفاقی نیست، میگوید: اگرچه هنوز با استاندارد جهانی در زمینه تصادفات فاصله و در این زمینه نیاز به سرمایهگذاری داریم اما در زمینه کاهش تصادفات، آغاز خوبی داشتهایم و این مسئله به طور قطع به نفع تولید ناخالص داخلی بوده است.
به گفته وی، نمیتوان هزینه مشخصی به عنوان نیاز حوزه ایمنی ترافیک اعلام کرد زیرا ایمنی راهی است که پایانی ندارد و نمیتوان حداقلی برای هزینههای آن مشخص کرد. دبیر انجمن طرفداران ایمنی راهها تاکید میکند: کاهش تصادفات رانندگی هنوز تبدیل به یک دغدغه عمومی نشده و در این زمینه هنوز نیازمند همکاری رانندگان، خودروسازان، بیمارستانها، اورژانس و حتی عابران پیاده هستیم؛ در واقع لازم است ایمنی تبدیل به سرفصل فعالیتهای همه دستاندرکاران حوزه حملونقل و ترافیک باشد.
این فعال حوزه ایمنی معتقد است مهمترین سرمایهگذاری برای کاهش آمار تصادفات باید در زمینه ارتقای فرهنگ ایمنی کشور باشد.
برآورد هزینه ناشی از سوانح رانندگی
در ۱۰ سال گذشته حدود ۲۵۰هزار نفر در سوانح رانندگی کشور جان باختهاند و میلیونها نفر دچار معلولیت شدهاند. این مرگ و میر و معلولیتها بهطور قطع هزینههای زیادی بر کشور تحمیل کرده است.
نتایج پژوهش انجام شده از سوی مرکز تحقیقات کاربردی پلیس راهنمایی و رانندگی ناجا در سال ۹۴ با عنوان «برآورد هزینه ناشی از سوانح رانندگی» آمار قابل تاملی درباره خسارتهای ناشی از تصادفات ارائه کرده است.
براساس این گزارش، حوادث رانندگی در ایران با میزان بروز سالانه ۲۶/۷ سانحه در ۱۰۰هزار نفر، دومین علت مرگ و میر و نخستین علت عمر هدر رفته در کشور است. این گزارش میگوید در دنیا میزان کشتهشدگان تصادف جادهای به ازای هر ۱۰هزار خودرو ۳ نفر اما در ایران به ازای هر ۱۰هزار خودرو ۷/۳ نفر بوده است.
براساس این گزارش، هزینه متوسط یک مرگ ناشی از تصادف رانندگی درونشهری حدود ۴۹۴۱میلیون ریال و تصادف رانندگی برونشهری ۵۷۷۲میلیون ریال است. این هزینهها شامل هزینههای بیمارستانی و هزینههای انسانی است. این گزارش تاکید میکند هزینه تصادفات رانندگی برونشهری در ایران در سالهای اخیر بیش از ۱۰ برابر کل بودجه ساخت و نگهداری راههای کشور بوده است.
اگر خسارت تصادفات بر تولید ناخالص داخلی را براساس آنچه دبیر انجمن طرفداران ایمنی راهها میگوید، ۷درصد تولید ناخالص داخلی در نظر بگیریم، باتوجه به اعلام رقم ۲۰۳۱۵۹۶میلیارد ریال به عنوان تولید ناخالص داخلی در سال ۹۳، میتوان گفت تصادفات رانندگی در این سال خسارتی بیش از ۱۴۲هزار میلیارد ریال به کشور وارد کرده است. محاسبه این رقم برای سال ۹۲ نیز عدد ۱۴۰هزار میلیارد ریال را به عنوان خسارت سالانه تصادفات بر اقتصاد ارائه میکند.
با این حال براساس پژوهش انجام شده در ناجا، میزان این خسارت برای ۲۰هزار و ۴۰۸ مرگومیر ناشی از تصادفات در سال ۹۲، بیش از ۴۰۰هزار میلیارد ریال برآورد شده است. بر پایه این گزارش، میزان خسارت برای مصدومیت ناشی از تصادفات در سال ۹۲ یعنی برای بیش از ۳۱۸هزار نفر، حدود ۷۷۰هزار میلیارد ریال برآورد شده است.
دراین گزارش تاکید شده که محاسبات این پژوهش براساس متغیر «تمایل پرداخت» یعنی ارزشی که افراد برای کاهش اجتماعی مرگ قائل هستند، انجام شده، به همین دلیل ارقام بالاتری نسبت به گزارشهای آماری دیگر بهدست آمده است. به عنوان نمونه، دانشگاه علم و صنعت هزینه سوانح رانندگی کشور در سال ۹۱ را بیش از ۱۸۰هزار میلیارد ریال برآورد کرده و رقمی که در گزارش ناجا به عنوان خسارتهای مالی تصادفات اعلام شده، بهطور تقریبی ۱۰ برابر این رقم است.
براساس این گزارش، اگر بخواهیم درد و رنج ناشی از سانحه را بهعنوان یک عامل اجتماعی که کیفیت زندگی را متاثر میسازد بررسی کنیم، هزینه انسانی ۲۸درصد کل هزینه یک حادثه مرگبار و ۵۰درصد کل هزینه یک مصدومیت ناشی از سانحه رانندگی را شامل میشود. براساس این پژوهش، هزینههای انسانی و درمانی مهمترین اجزای هزینه سوانح را تشکیل میدهند.