هشدار! راه «بخشنده» نیست
تیننیوز| اهالی حملونقل جادهای و دستاندرکاران ایمنی راهها معتقدند راه باید بخشنده باشد؛ یعنی هر جا راننده و خودرو به عنوان دو ضلع از مثلث تصادفات، عملکرد پرخطا و خطرناک داشتند، راه به عنوان ضلع سوم این مثلث، بتواند خطاهای آنها را جبران کند؛ نه اینکه همراستا با دو ضلع دیگر، وقوع حادثه را محتملتر کند.
بسیاری از راههای کشور با اثبات ایمن بودن خود نشان دادهاند که به این شعار پایبند هستند اما برخی راههای درون شهری و برونشهری هم کارنامه پرتصادفی دارند که نشان میدهد نه تنها بخشنده نیستند بلکه یک پای حوادث ترافیکی هستند.
در همین زمینه شناسایی و رفع نقاط پرتصادف یا به اصطلاح «حادثهخیر» همواره مورد تاکید مدیران شهری و مسئولان راههای استانهای مختلف بوده اما در برخی شهرها مانند تهران، هنوز اقدام مطلوبی برای برطرف کردن این نقاط انجام نشده به طوری که پلیس اعلام کرده است حدود ۱۰۰ نقطه پرتصادف در تهران شناسایی شده که سهم ۵۰ درصدی یا بیشتر در تصادفات دارند. در بحث راههای برونشهری نیز به همت کمیسیون ایمنی راهها، مدتی است شناسایی و اصلاح نقاط پرحادثه کلید خورده است.
حسین محمودآبادی، کارشناس ارشد مهندسی برنامهریزی حملونقل معتقد است مطالعه و شناسایی نقاط پرتصادف یا به اصطلاح حادثهخیز از نخستین اصول در زمینه ارتقای ایمنی حملونقل و ترافیک شهرهاست. به گفته وی در بحث ارتقای ایمنی، توجه بسیار زیادی به این مسئله میشود تا از میزان تصادفات و تلفات سوانح ترافیکی، چه درون و چه بیرون شهرها کاسته شود.
بحث شناسایی نقاط حادثهخیز و رفع این نقاط را دو مرحله متفاوت و جدا از هم میداند و معتقد است مرحله برطرف کردن این نقاط، مهمتر و دشوارتر از شناسایی است. محمودآبادی توضیح میدهد: شناسایی نقاط حادثهخیز، مرحله دشوار و پیچیدهای نیست زیرا با به کار بستن مسائل ابتدایی علمی و فنی میتوان این نقاط را شناسایی کرد.
در واقع محور اصلی این کار، بررسی تعداد تصادفات و تلفاتی است که در این نقاط اتفاق میافتد و تکیه اصلی این بخش بر آمار است. او تاکید میکند که گام دوم، یعنی برطرف کردن نقاط پرتصادف، مرحله دشوارتری است زیرا تخصصیتر و نیازمند کار پیچیدهتری است تا بر اساس دانش فنی، بتوان مشکلات نقاط پرتصادف را مشخص کرد.
به عنوان نمونه برخی راهها و مسیرها از نظر ساختار و طرح هندسی مشکل دارند؛ برخی از نظر جانمایی تابلوهای ترافیکی و زمانبندی چراغ قرمز. محمودآبادی یادآوری میکند که اجرای این مرحله، نیازمند صرف هزینههای فراوانی است. این کارشناس تاکید میکند که به دلیل همین مسائل، کار شناسایی و برطرف کردن نقاط پرحادثه، همواره در مرحله نخست در شهرها به خوبی پیش میرود و نقاط پرحادثه شناسایی میشوند اما در گام دوم مشکلاتی پیش میآید که مانع اصلی در این مرحله به طور معمول کمبودهای مالی است.
البته مباحث حرفهای و تخصصی نیز در این مرحله پیچیدهتر است و باید عوامل زیادی را همزمان درنظر گرفت بنابراین ممکن است این مرحله دیرتر به نتیجه برسد.
آنطور که این کارشناس توضیح میدهد، منبع اصلی آمار و اطلاعات برای شناسایی نقاط پرتصادف، پلیس راهور و پلیس راه است زیرا پلیس نخستین کسی است که در صحنه تصادف حاضر میشود.
دشواریهای شناسایی نقاط پرتصادف
اگرچه این کارشناس معتقد است گام نخست یعنی شناسایی نقاط پرحادثه کار دشواری نیست اما یکی از مسئولان سازمان راهداری و حملونقل جادهای معتقد است این مرحله آنقدرها هم ساده نیست زیرا محور اصلی این مرحله یعنی آمار به درستی اعلام نمیشود و اطلاعات آماری دقیقی درباره علت و میزان تصادفات وجود ندارد.
جواد هدایتی، مدیر کل آمار، ایمنی و ترافیک سازمان راهداری توضیح میدهد که تعیین نقاط پرتصادف و سهمی که در تصادفات و تلفات دارند را باید بر اساس آمار دقیق درباره نوع تصادفات و میزان تلفات مشخص کرد در حالی که هنوز دادههای تصادف که از سوی پلیس یا پزشکی قانونی ارائه میشود دقت کافی ندارد و موقعیت مکانی در آنها به درستی ثبت نشده است.
به گفته او، بر همین اساس نمیتوان به طور دقیق اعلام کرد که چه نقاطی در شهرها یا جادهها پرحادثه هستند و آنچه اعلام میشود بیشتر بر مبنای ارزیابیهای شخصی است. البته در شهرها به دلیل وجود عناصر مختلفی که میتوان از آنها به عنوان شاخص استفاده کرد، تشخیص نقاط پرتصادف دقیقتر از جادههاست.
هدایتی تاکید میکند که برای انجام اقدامات مناسب در زمینه ارتقای ایمنی نقاط پرتصادف در شهرها و راههای برونشهری، پیش از هر چیز باید آمار و دادههای اطلاعاتی درست و یکپارچه از سوی پلیس و پزشکی قانونی در اختیار دستاندرکاران توسعه زیرساختها مانند وزارت راه و شهرسازی و شهرداریها قرار بگیرد؛ در غیر این صورت همه چیز بر مبنای تصمیمگیری و قضاوتهای شخصی پیش میرود و نتایج مطلوبی حاصل نخواهد شد.
۱۰۰ نقطه حادثهخیز در تهران
با توجه به عزم دولت برای کاهش تصادفات، شناسایی و رفع نقاط حادثهخیز در راههای بین شهری مدتی است از سوی کمیسیون ایمنی کشور در دستور کار قرار گرفته و قرار است تیمی متشکل از نمایندگان سازمان راهداری و حملونقل جادهای، پلیس راه و کمیسیون ایمنی راهها این پروژه را دنبال کنند. اما هنوز برنامه جامعی در این زمینه در شهرها ارائه نشده است و بررسیها نشان میدهد برخی شهرها مانند شیراز و کرمانشاه، گامهای اساسی در زمینه برطرف کردن نقاط پرتصادف را آغاز کردهاند اما در برخی شهرهای دیگر مانند تهران، هنوز هماهنگی لازم در این زمینه میان دستاندرکاران
ایمنی راهها مانند پلیس و شهرداری وجود ندارد.
بر اساس آنچه سردار تیمور حسینی، رییس پلیس راهور تهران بزرگ به یکی از خبرگزاریها گفته است، پلیس تاکنون در تهران ۱۰۰ نقطه پرتصادف را شناسایی کرده است که سهم ۵۰ درصدی یا بیشتر در تصادفات داشتهاند.
رییس پلیس راهور تهران میگوید بیش از ۲ سال است پلیس درباره نقاط حادثهخیز پایتخت و لزوم نصب تجهیزات ایمنی و گاردریل، به شهرداری تذکر و با این نهاد نامهنگاری کرده اما هنوز اقدام موثری از سوی شهرداری برای رفع مشکلات ترافیکی این نقاط و افزایش ایمنی آنها انجام نشده است.
اگرچه در تصادفاتی که در نقاط حادثهخیز رخ میدهد، شهرداریها به دلیل تامین نکردن ایمنی مقصر هستند اما پلیس تهران میگوید امکان پیگیری در این موارد برای پلیس وجود ندارد. حسینی توضیح میدهد: بر اساس قانون، پلیس قبل از وقوع حادثه تنها میتواند مشکلات و نواقص موجود را به مراجع انعکاس دهد و پس از وقوع حوادث میتواند سهم و تقصیر تصادفات را مشخص کند بنابراین ما درباره این نقطه و نقاط مشابه حادثهخیز نمیتوانیم شهرداری را قبل از وقوع حادثه توبیخ یا ملزم به انجام کاری کنیم.
بر اساس دستورالعمل ایمنی راه که انجمن جهانی راه (پیارک) منتشر کرده است، نقاطی که احتمال حادثهخیز بودن آنها وجود دارد، ابتدا بر اساس اطلاعات کلی موجود مورد بررسی قرار گرفته و در ادامه مراحل بعدی شامل آشکارسازی، مطالعه، تامین بودجه و اجرا در زمینه رفع این نقاط است که باید انجام شود.
در این روش بر اساس تعداد تصادفات خسارتی، جرحی و فوتی هر نقطه، میانگین ترافیک راه و طول دوره جمعآوری اطلاعات تصادفات، نقاط پرحادثه شناسایی خواهند شد. کاهش حدود ۷۰سسدرصدی تلفات سوانح جادهای در ۱۰ سال گذشته و کاهش حدود ۴ درصدی تصادفات درونشهری در چند سال گذشته، نشاندهنده تاثیر مثبت اقدامات انجام شده در شهرها و استانها در راستای افزایش ایمنی حملونقل است و کارشناسان معتقدند افزایش بخشندگی راهها میتواند این ایمنی را افزایش دهد.