گره کور واردات اتوبوس چیست؟؛ کمبود حمل و نقل جاده ای در اربعین و نوروز
طی سال های اخیر کمبود ناوگان اتوبوسی و فرسودگی گسترده اتوبوس های فعال، به یکی از مهم ترین چالش های حوزه حمل و نقل عمومی تبدیل شده است؛ چالشی که هر سال در مقاطع پرتردد بیش از گذشته خود را نشان می دهد و موجب افزایش فشار بر مسافران، شرکت های حمل و نقل و متولیان این بخش می شود.
بانزدیک شدن به اربعین، کمبود شدید اتوبوس و فرسودگی ناوگان جاده ای بار دیگر به یکی از دغدغه های اصلی مردم و فعالان این صنعت تبدیل شده، چالشی که می تواند جابه جایی زائران را با مشکل مواجه کند.
به گزارش تین نیوز به نقل از مهر، حمل و نقل جاده ای همچنان اصلی ترین شیوه جابه جایی مسافر در کشور به شمار می رود؛ بخشی که سالانه میلیون ها سفر بین شهری را پوشش می دهد و در ایام اوج سفر همچون نوروز، اربعین حسینی، تعطیلات تابستانی و مناسبت های مذهبی نقش تعیین کننده ای در مدیریت تقاضای سفر دارد. با این حال، طی سال های اخیر کمبود ناوگان اتوبوسی و فرسودگی گسترده اتوبوس های فعال، به یکی از مهم ترین چالش های حوزه حمل و نقل عمومی تبدیل شده است؛ چالشی که هر سال در مقاطع پرتردد بیش از گذشته خود را نشان می دهد و موجب افزایش فشار بر مسافران، شرکت های حمل و نقل و متولیان این بخش می شود.
در شرایطی که حمل و نقل ریلی و هوایی به دلیل محدودیت ظرفیت امکان پاسخگویی کامل به حجم تقاضای سفر را ندارند، ناوگان اتوبوسی کشور بار اصلی جابه جایی مسافران را بر دوش می کشد. با این وجود، روند کند نوسازی ناوگان و عدم ورود اتوبوس های جدید متناسب با نیاز کشور، موجب شده است که تعداد اتوبوس های فعال پاسخگوی حجم تقاضا نباشد.
این مسئله به ویژه در ایام اربعین حسینی که میلیون ها زائر برای سفر به مرزهای غربی کشور برنامه ریزی می کنند، نمود بیشتری پیدا می کند. هر ساله با نزدیک شدن به اربعین، بخشی از ناوگان اتوبوسی کشور برای خدمت رسانی در مسیرهای منتهی به مرزها بسیج می شود و همین موضوع موجب کاهش ظرفیت جابه جایی مسافران در سایر مسیرهای بین شهری می شود. در نتیجه، کمبود بلیت، افزایش زمان انتظار و دشواری تأمین ناوگان به یکی از دغدغه های اصلی مردم تبدیل می شود.
این وضعیت در ایام نوروز نیز تکرار می شود. رشد تقاضای سفرهای خانوادگی در روزهای پایانی سال و تعطیلات نوروزی موجب می شود ظرفیت موجود ناوگان به سرعت تکمیل شود و بسیاری از مسافران برای تهیه بلیت با مشکل مواجه شوند. کارشناسان معتقدند اگر روند نوسازی ناوگان در سال های گذشته متناسب با نیاز کشور انجام می شد، امروز صنعت حمل و نقل جاده ای با چنین شکاف عمیقی میان عرضه و تقاضا مواجه نبود.
در همین رابطه، مهدی قلی زاد، معاون دفتر حمل و نقل مسافر و مدیر نوسازی سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای، در گفت وگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت واردات اتوبوس و نوسازی ناوگان حمل و نقل جاده ای کشور اظهار کرد: متولی واردات اتوبوس و ثبت سفارش، وزارت صنعت، معدن و تجارت است.
وی افزود: بر اساس مصوبه اربعینی واردات اتوبوس که در سال ۱۴۰۲ به تصویب رسید و در سال های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نیز تمدید شد، سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای در سال ۱۴۰۴ تعداد هزار و ۸۴۵ دستگاه اتوبوس را برای شرکت های مختلف حمل و نقل و بازرگانی تأیید کرد تا وزارت صمت آن را به ثبت سفارش نهایی تبدیل کند و فرآیند واردات انجام شود.
با وجود این، مشکلات مربوط به تأمین و تخصیص ارز موجب شد بخش قابل توجهی از این برنامه ها به مرحله اجرا نرسد. قلی زاد در این خصوص گفت: به دلیل وجود مشکلات مرتبط با تخصیص ارز، روند واردات به طور کامل اجرایی نشد و تنها تعداد محدودی از متقاضیان توانستند فرآیند واردات را تکمیل کنند.
آمارها نیز گویای عمق این عقب ماندگی است. به گفته این مقام مسئول، برای هزار و ۸۴۵ دستگاه اتوبوس ثبت سفارش انجام شد، اما در نهایت تنها ۷۰ دستگاه اتوبوس در سال ۱۴۰۴ وارد کشور شد؛ رقمی که فاصله معناداری با نیاز واقعی ناوگان حمل و نقل عمومی جاده ای دارد.
از سوی دیگر، مسئله فرسودگی ناوگان نیز بر مشکلات موجود افزوده است. قلی زاد با اشاره به وضعیت ناوگان بین شهری کشور عنوان کرد: میانگین عمر ناوگان اتوبوسی بین شهری کشور به بیش از ۱۶ سال رسیده است. این در حالی است که سن فرسودگی اتوبوس های بین شهری ۱۵ سال تعیین شده و بخش قابل توجهی از ناوگان موجود عملاً در محدوده فرسودگی قرار دارد.
فرسودگی ناوگان تنها به کاهش کیفیت خدمات محدود نمی شود، بلکه افزایش هزینه های تعمیر و نگهداری، رشد مصرف سوخت، کاهش بهره وری، افزایش احتمال نقص فنی و افت سطح ایمنی سفرها را نیز به همراه دارد. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان حوزه حمل و نقل معتقدند نوسازی ناوگان باید به عنوان یک اولویت ملی مورد توجه قرار گیرد.
هرچند تولیدکنندگان داخلی نیز در سال گذشته بخشی از نیاز کشور را تأمین کرده اند، اما این میزان پاسخگوی حجم کمبودها نیست. معاون دفتر حمل و نقل مسافر سازمان راهداری در این خصوص گفت: در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۵۱ دستگاه اتوبوس تولید داخل به ناوگان کشور اضافه شد.
بر این اساس، مجموع اتوبوس های وارداتی و تولید داخل در سال ۱۴۰۴ به حدود ۲۲۰ دستگاه رسید؛ رقمی که در مقایسه با میزان فرسودگی ناوگان و نیاز واقعی شبکه حمل و نقل جاده ای بسیار ناچیز ارزیابی می شود.
کارشناسان بر این باورند که ادامه این روند می تواند در سال های آینده بحران کمبود ناوگان را تشدید کند؛ به ویژه در مناسبت هایی همچون اربعین و نوروز که تقاضا برای سفر به اوج می رسد. در چنین شرایطی، افزایش تعداد اتوبوس های فعال، تسهیل واردات، رفع موانع تخصیص ارز، حمایت از تولیدکنندگان داخلی و تدوین برنامه ای جامع برای خروج ناوگان فرسوده از چرخه فعالیت، از جمله راهکارهایی است که می تواند به بهبود وضعیت کمک کند.
قلی زاد نیز با تأکید بر ضرورت شتاب بخشی به روند نوسازی ناوگان خاطرنشان کرد: برای جبران عقب ماندگی ایجادشده در حوزه نوسازی ناوگان اتوبوسی، لازم است تعداد اتوبوس های افزوده شده به ناوگان در طول هر سال به حدود هزار و ۵۰۰ تا ۲ هزار دستگاه برسد تا بتوان بخشی از کمبودهای موجود و روند فرسودگی ناوگان را جبران کرد.
بر این اساس، به نظر می رسد صنعت حمل و نقل جاده ای کشور امروز بیش از هر زمان دیگری به یک برنامه عملیاتی و تأمین مالی پایدار برای نوسازی ناوگان نیاز دارد؛ در غیر این صورت، کمبود اتوبوس و فرسودگی ناوگان همچنان به پاشنه آشیل سفرهای بین شهری تبدیل خواهد شد و در ایام پرتردد، مشکلات بیشتری را برای مسافران رقم خواهد زد.
