ترانس خزر در حال بازترسیم نقشه اوراسیا/جای خالی تاجیکستان پررنگ تر می شود
در حالی که اجرای کریدور ترانسخزر بهعنوان بخشی از کریدور میانی، نقشه ترانزیت و حمل ونقل اوراسیا را دستخوش تحول کرده است، کارشناسان هشدار می دهند ضعف زیرساخت های لجستیکی و محدودیت های جغرافیایی می تواند تاجیکستان را به یکی از بازندگان اصلی معادلات جدید ترانزیتی منطقه تبدیل کند.
کریدور ترانس خزر که با هدف اتصال آسیای مرکزی به قفقاز جنوبی و بازارهای اروپایی طراحی شده، در سایه تشدید رقابت های ژئوپلیتیکی و تلاش کشورها برای تنوع بخشی به مسیرهای تجاری، به یکی از مهم ترین پروژه های راهبردی منطقه بدل شده است؛ پروژه ای که در آن قزاقستان نقش محوری ایفا می کند و کشورهایی مانند ازبکستان و ترکمنستان نیز در پی تقویت جایگاه خود هستند، اما تاجیکستان به دلیل چالش های ساختاری و محدودیت های زیرساختی، همچنان در حاشیه این تحولات قرار دارد.
به گزارش تین نیوز به نقل از ایرنا، پروژه ترانس خزر که با هدف اتصال آسیای مرکزی به قفقاز جنوبی طراحی شده، در چارچوب رقابت فزاینده قدرت های بزرگ، تشدید تحریم های غرب علیه روسیه و تلاش کشورها برای تنوع بخشی به مسیرهای تجاری، به یکی از مهم ترین طرح های ژئوپلیتیکی و اقتصادی منطقه تبدیل شده است.
این پروژه که به «مسیر ترامپ» شهرت یافته، بخشی از کریدور بزرگ تر موسوم به «کریدور میانی» است که از چین آغاز شده، پس از عبور از آسیای مرکزی، دریای خزر و قفقاز جنوبی، به بازارهای اروپایی متصل می شود و می تواند جایگزینی برای مسیرهای سنتی عبوری از خاک روسیه باشد.
در این میان، قزاقستان نقش محوری در بخش آسیای مرکزی این کریدور ایفا می کند و ازبکستان و ترکمنستان نیز تلاش دارند با توسعه زیرساخت های خود به این شبکه ترانزیتی بپیوندند. اما تاجیکستان و قرقیزستان همچنان در حاشیه این تحولات قرار دارند.
چالش های ساختاری تاجیکستان
تاجیکستان کشوری محصور در خشکی با ساختار جغرافیایی عمدتاً کوهستانی است که بیش از ۹۳ درصد خاک آن را مناطق مرتفع تشکیل می دهد. این ویژگی ها در کنار ضعف زیرساخت های حمل ونقل، توسعه شبکه های لجستیکی و اتصال به کریدورهای بین المللی را برای این کشور دشوار کرده است.
علاوه بر این، وابستگی شدید اقتصاد تاجیکستان به واردات – که حدود سه چهارم تجارت خارجی این کشور را شامل می شود – و محدودیت منابع مالی برای سرمایه گذاری در بخش زیرساخت، چالش های این کشور را دوچندان کرده است.
بر اساس اسناد راهبردی دولت تاجیکستان از جمله «راهبرد ملی توسعه تا سال ۲۰۳۰»، خروج از بن بست ارتباطی و پیوند با مسیرهای منطقه ای و بین المللی به عنوان یکی از اولویت های اصلی توسعه اقتصادی این کشور تعریف شده است. با این حال، تحقق این اهداف نیازمند سرمایه گذاری گسترده، همکاری های منطقه ای و جذب منابع مالی خارجی است.
رقابت کریدورها و خطر حاشیه نشینی
کارشناسان معتقدند در صورت تثبیت کریدور ترانس خزر بدون حضور مؤثر تاجیکستان، این کشور ممکن است در آینده از جریان اصلی تجارت منطقه ای کنار گذاشته شود. چنین سناریویی می تواند موقعیت اقتصادی تاجیکستان را تضعیف کرده و وابستگی آن به مسیرهای محدود سنتی را افزایش دهد.
در مقابل، پیوستن فعال تاجیکستان به شبکه های ترانزیتی جدید می تواند فرصت هایی تازه برای تنوع بخشی به اقتصاد، افزایش صادرات، جذب سرمایه گذاری خارجی و تقویت جایگاه منطقه ای این کشور فراهم کند.
تحلیلگران بر این باورند که توسعه همکاری های منطقه ای در آسیای مرکزی، تقویت پیوندهای اقتصادی میان کشورهای همسایه و سرمایه گذاری در زیرساخت های حمل ونقل، می تواند زمینه اتصال تدریجی تاجیکستان به کریدور میانی و مسیرهای ترانزیتی نوظهور را فراهم آورد.
فرصت های بالقوه در همگرایی منطقه ای
آسیا پلاس نوشت: به اعتقاد ناظران، همگرایی میان آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی در قالب کریدور ترانس خزر، ظرفیت شکل گیری بازاری بزرگ با صدها میلیون مصرف کننده را دارد؛ بازاری که می تواند برای سرمایه گذاران بین المللی جذاب باشد و کشورهای درگیر را به بازیگران مؤثرتر در تجارت جهانی تبدیل کند.
در این چارچوب، تاجیکستان نیز در صورت اتخاذ سیاست های فعال تر در حوزه دیپلماسی اقتصادی و توسعه زیرساخت ها، می تواند از انزوای جغرافیایی خارج شده و سهمی معنادار از تحولات جدید ترانزیتی منطقه به دست آورد.
