◄ مسیر کریدور زنگزور می‌ تواند هزینه تجارت چین و اروپا را کاهش دهد؟

در بحبوحه رقابت کریدورهای ترانزیتی، پروژه «کریدور زنگزور» به عنوان یکی از مهم ترین گزینه های جایگزین مسیرهای فعلی مطرح شده است. بررسی های عددی نشان می دهد در صورت عملیاتی شدن این مسیر، زمان و هزینه حمل ونقل بین چین و اروپا به طور قابل توجهی کاهش خواهد یافت—اما این سناریو همچنان به متغیرهای سیاسی و زیرساختی وابسته است.

سناریوی پایه: مسیر فعلی چین به اروپا

به گزارش تین نیوز، در وضعیت موجود، مسیر اصلی ترانزیت از چین به اروپا از طریق چند کشور و یک گلوگاه دریایی عبور می کند:

چین → قزاقستان → دریای خزر → جمهوری آذربایجان → گرجستان → ترکیه → اروپا

ویژگی های این مسیر:

• چندوجهی (جاده، ریل، کشتی)
• توقف های متعدد
• وابستگی به حمل دریایی در خزر

 شاخص های عملکرد:

• زمان حمل: ۱۸ تا ۲۵ روز
• هزینه هر کانتینر: ۷۰۰۰ تا ۹۰۰۰ دلار
• ریسک تأخیر: بالا

 سناریوی جدید: با کریدور زنگزور

در صورت فعال شدن کریدور زنگزور، مسیر ساده تر و پیوسته تر می شود:

چین → قزاقستان → جمهوری آذربایجان → (زنگزور) → نخجوان → ترکیه → اروپا

این مسیر می تواند عبور از دریای خزر را حذف کند و مراحل انتقال را کاهش دهد.

 مقایسه کمی

 زمان حمل و نقل قبل مسیر فعلی  ۱۸–۲۵ است و با افتتاح زنگزو می تواند به  ۱۲–۱۸ روز کاهش پیدا کند که حدود ۳۰٪ سریع تر است و هزینه حمل (هر کانتینر ۴۰ فوت) را از  ۷۰۰۰–۹۰۰۰ دلار به ۵۰۰۰–۷۰۰۰ دلار کاهش دهد که ۲۰٪ تا ۳۰٪ ارزان تر است.

 ریسک تأخیر

در مسیر استفاده از دریای خزر به علت گلوگاه دریای خزر رسک تاخیر بسیار بالا است و در صورت تغییر مسیر از زنگزو، ریسک به متوسط تا پایین کاهش می یابد.

 اثر واقعی روی قیمت کالا

کاهش هزینه حمل همیشه به همان نسبت روی قیمت نهایی اثر نمی گذارد؛ در کالاهای سبک (مثلاً الکترونیک) سهم حمل حدود ۵٪ است و کاهش قیمت ۱٪ تا ۲٪ را در پی خواهد داشت اما در کالاهای حجیم (مثل فولاد و مواد اولیه) سهم حمل از ۱۵٪ تا ۳۰٪ است و کاهش قیمت تا ۵٪ یا بیشتر را نشان خواهد داد.

 اثرات کلان اقتصادی

برای اروپا سبب کاهش هزینه واردات و کمک به کنترل تورم خواهد شد و در آسیا سبب افزایش رقابت پذیری صادرات و رشد حجم تجارت خواهد بود.

یکی از برندگان اصلی این تغییر مسیر ترکیه است که به جای ایران تبدیل به شاهراه اصلی زمینی تبدیل می شود و دوم جمهوری آذربایجان که میتواند کنترل گلوگاه ترانزیتی را عهده دارد باشد.

شرط های تحقق این سناریو

این مزایا فقط در صورت تحقق سه شرط کلیدی ایجاد می شود:

1. ثبات امنیتی در منطقه

2. تکمیل زیرساخت های جاده ای و ریلی

3. کاهش توقف های گمرکی و بوروکراسی 

در غیر این صورت، مزیت اقتصادی به شدت کاهش می یابد.

اثر کریدور زنگزو بر ایران (برآورد عددی)

در صورت فعال شدن این کریدور، بخشی از ترانزیت فعلی از مسیر ایران منحرف خواهد شد،  برآوردها نشان می دهد:

کاهش درآمد سالانه یکی از این موارد است: 

• حالت محتمل: ۷۵ تا ۱۵۰ میلیون دلار
• حالت بدبینانه: تا ۲۰۰ میلیون دلار

اما مهم تر از عدد مالی کاهش نقش ژئوپلیتیکی ایران در تجارت اوراسیا است. کریدور زنگزور در صورت عملیاتی شدن می تواند:

• زمان حمل را حدود ۳۰٪ کاهش دهد
• هزینه ها را تا ۳۰٪ پایین بیاورد

و قیمت برخی کالاها را چند درصد کاهش دهد.

اما در شرایط فعلی، این پروژه همچنان بیش از آنکه یک مسیر عملیاتی باشد، یک سناریوی ژئوپلیتیکی وابسته به تحولات سیاسی و امنیتی است، که باتوجه به نا امن شدن منطقه خاورمیانه با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران هنوز در پرده ای از ابهام قرار دارد.