◄ مسیر کریدور زنگزور می‌ تواند هزینه تجارت چین و اروپا را کاهش دهد؟

در شرایطی که کریدورهای ترانزیتی موجود میان چین و اروپا با گلوگاه های متعدد از جمله دریای خزر مواجه اند، پروژه «کریدور زنگزور» به عنوان یکی از مهمترین گزینه های جایگزین مطرح شده است. بررسی های عددی نشان می دهد که در صورت عملیاتی شدن این مسیر، زمان و هزینه حمل و نقل بین دو قاره به ترتیب حدود ۳۰ درصد کاهش خواهد یافت، اما تحقق این مزایا همچنان به سه متغیر سیاسی و زیرساختی وابسته است.

مسیر فعلی؛ ۱۸ تا ۲۵ روز و ۷ تا ۹ هزار دلار

به گزارش تین نیوز، در وضعیت موجود، مسیر اصلی ترانزیت از چین به اروپا به صورت چین، قزاقستان، دریای خزر، جمهوری آذربایجان، گرجستان، ترکیه و سپس اروپا است. این مسیر چندوجهی که ترکیبی از جاده، ریل و کشتی است، با توقف های متعدد و وابستگی شدید به حمل و نقل دریایی در خزر همراه بوده و ریسک تأخیر بالایی دارد. شاخص های عملکرد این کریدور حاکی از زمان حمل ۱۸ تا ۲۵ روز و هزینهای بین ۷۰۰۰ تا ۹۰۰۰ دلار برای هر کانتینر ۴۰ فوتی است.

سناریوی جدید؛ حذف دریای خزر و کاهش ۳۰ درصدی زمان

در صورت فعال شدن کریدور زنگزور، مسیر به شکل چین، قزاقستان، جمهوری آذربایجان، زنگزور، نخجوان، ترکیه و اروپا ساده تر و پیوست هتر خواهد شد. حذف عبور از دریای خزر و کاهش مراحل انتقال، زمان حمل را به ۱۲ تا ۱۸ روز میرساند که ۳۰ درصد سریعتر از وضع موجود است. هزینه هر کانتینر نیز بین ۵۰۰۰ تا ۷۰۰۰ دلار کاهش می یابد که ۲۰ تا ۳۰ درصد ارزانتر تمام میشود. ریسک تأخیر از سطح «بسیار بالا» به «متوسط تا پایین» تنزل خواهد یافت.

اثر واقعی روی قیمت کالا؛ از ۱ تا ۵ درصد

کارشناسان تأکید میکنند کاهش هزینه حمل همیشه به همان نسبت روی قیمت نهایی کالا اثر نمیگذارد. در کالاهای سبک مانند الکترونیک که سهم حمل حدود ۵ درصد است، کاهش قیمت نهایی تنها ۱ تا ۲ درصد خواهد بود، اما در کالاهای حجیم نظیر فولاد و مواد اولیه با سهم حمل ۱۵ تا ۳۰ درصد، کاهش قیمت میتواند تا ۵ درصد یا بیشتر برسد.

برندگان اصلی؛ ترکیه و آذربایجان

از منظر کلان اقتصادی، اروپا شاهد کاهش هزینه واردات و کمک به کنترل تورم خواهد بود و آسیا نیز افزایش رقابت پذیری صادرات و رشد حجم تجارت را تجربه میکند. اما برندگان اصلی این تغییر مسیر، ترکیه است که به جای ایران به شاهراه اصلی زمینی تبدیل میشود و جمهوری آذربایجان که کنترل گلوگاه ترانزیتی را در دست میگیرد.

سه شرط تحقق؛ امنیت، زیرساخت، بوروکراسی

این مزایا تنها در صورت تحقق سه شرط کلیدی محقق میشود: اول، ثبات امنیتی در منطقه؛ دوم، تکمیل زیرساختهای جاده و ریل؛ سوم، کاهش توقف های گمرکی و بوروکراسی. در غیر این صورت، مزیت اقتصادی کریدور زنگزور به شدت کاهش خواهد یافت.

اثر کریدور زنگزور بر ایران؛ کاهش درآمد ۷۵ تا ۲۰۰ میلیون دلاری

در صورت فعال شدن این کریدور، بخشی از ترانزیت فعلی از مسیر ایران منحرف میشود. برآوردها نشان میدهد در حالت محتمل، ایران سالانه بین ۷۵ تا ۱۵۰ میلیون دلار و در حالت بدبینانه تا ۲۰۰ میلیون دلار کاهش درآمد ترانزیتی خواهد داشت. اما به گفته تحلیلگران، مهمتر از عدد مالی، کاهش نقش ژئوپلیتیکی ایران در تجارت اوراسیا است.

با این حال، در شرایط فعلی و با توجه به ناامن شدن منطقه خاورمیانه در پی تحولات اخیر، کریدور زنگزور بیش از آنکه یک مسیر عملیاتی باشد، یک سناریوی ژئوپلیتیکی وابسته به تحولات سیاسی و امنیتی باقی مانده است و تحقق آن همچنان در پرده ای از ابهام قرار دارد.