نقش رایزنان بازرگانی در توسعه تجارت بینالملل(۲)
تین نیوز | همانطور که در شماره قبلی عنوان شد، برای پررنگ کردن نقش رایزنان بازرگانی در توسعه تجارت بینالمللی نیاز به بازنگری دوباره است که در این بازنگری ابتدا باید به شرح وظایف رایزنان بازرگانی در سازمان توسعه تجارت پرداخت تا نقاط قوت و ضعف آن برجسته شود.
نخستین مورد در این میان، وظایف رایزنان بازرگانی در پیشبرد تجارت بینالمللی است. شرح برخی وظایف رایزنان بازرگانی مصوب در سازمان توسعه تجارت شامل مطالعه و بررسی بازار کشور محل استقرار از لحاظ جذب کالاها و خدمات قابل صدور ایران و تهیه فهرست کالاهای قابل عرضه به بازار نامبرده، اطلاعرسانی به صادرکنندگان کالاها و خدمات ایرانی و واردکنندگان بالقوه کالا و خدمات از ایران، ارائه خدمات مشورتی درباره اقتصاد و بازرگانی ایران به متقاضیان مستقر در بازار هدف، ارائه اطلاعات در زمینه ویژگیهای بازار محل استقرار نمایندگی یا شعب سازمان به تاجران و صنعتگران ایرانی
و سازمانهای اقتصادی ذیربط، راهنمایی سرمایهگذاران خارجی که درصدد سرمایهگذاری در ایران هستند.
برعکس، ارسال مناقصههای ذیربط برای صادرکنندگان یا تولیدکنندگان ایرانی در اسرع وقت، کمک به معرفی و تبلیغ کالاها و خدمات صادراتی ایران و ارائه نظرات مشورتی در این زمینه به صادرکنندگان ایرانی، تسهیل مسافرت هیاتهای اقتصادی یا بازرگانی عازم ایران یا اعزام هیاتهایی از ایران به کشور محل فعالیت شعبه یا نمایندگی سازمان و ارائه نظر مشورتی به آنها، کمک به حل و فصل دعاوی تجاری که بین صادرکنندگان ایرانی و طرفهای تجاری آنها در محل فعالیت شعبه یا نمایندگی سازمان به وجود میآید، همکاری در برپایی نمایشگاههای اختصاصی یا تخصصی ایران در بازار هدف و کمک به
مشارکت شرکتهای ایرانی در نمایشگاههای بینالمللی در آن بازار، کمک به برگزاری اجلاسهای مشترک و همکاری در انعقاد قراردادهای تجاری و تفاهمنامههای موردنظر، بررسی فعالیتهای اقتصادی رقیبان تجاری ایران در قلمرو فعالیت شعبه یا نمایندگی و ارائه نتایج آن به سازمان، بررسی مشکلات کالاهای صادراتی ایران یا نقاط ضعف و قوت آنها از طریق نظرسنجیهای موردی و برقراری ارتباط مستقیم بین واردکنندگان کالا و صادرکنندگان ایرانی میشود.
بررسی این شرح وظایف حاکی از جامعنگری وسیع و دیدگاههای تخصصی تهیهکنندگان آن است و به نظر نمیرسد که نکتهای از دید تیزبینانه آنها از قلم افتاده باشد. مقایسه این شرح وظایف با آنچه وظایف محول شده به رایزنان بازرگانی یا وابستگان اقتصادی کشورهای پیشرفته صنعتی در ایران تعریف شده است حکایت از عمق وظایف تعیین شده برای رایزنان ایرانی دارد.
توانمندیهای رایزنان باید شامل آشنایی کامل با حداقل یک زبان بینالمللی (بهصورت محاورهای و نوشتاری)، آشنایی کامل به فناوریهای اطلاعات(IT)، اقتصاد کشور میزبان و ایران، آشنایی کامل با موضوعات مرتبط با بازاریابی کالا هم در ایران و هم در کشور میزبان و آشنایی با اصول مدیریت و فنون مذاکره و مهارتهای حرفهای باشد.
به همین دلیل است که گاه برای پیشبرد و هرچه بهتر به انجام رساندن استراتژیهای تجارت بینالمللی، نیاز به یک تیم، بهجای یک رایزن است. تیمی که بتواند جنبههای گوناگون تجارت و بازرگانی را در کشور هدف بر عهده گیرد. علاوه بر چالشهای فردی رایزنان بازرگانی، شامل آشنایی نداشتن کامل با زبانهای بینالمللی، جغرافیای کشور میزبان، استراتژیهای صنعتی، صادراتی و بازرگانی کشور میزبان یا ایران و...، میتوان به چالشهای دیگری از منظر سازمان توسعه تجارت که متولی اینکار است، اشاره کرد که این امر بر ناکارآمدی سیستم رایزنی کمک میکند.
از جمله این کاستیها میتوان به نبود بودجه لازم برای تامین هزینههای رایزنان فعلی یا جذب رایزنان جدید، طولانی بودن فرآیند انتخاب رایزنان که گاه بین ۲ تا ۳ سال بهطول میانجامد، وجود سیستم بوروکراسی سخت و پیچیدهای که گاهی شامل مراحل گوناگون زبان تخصصی، آموزشهای تخصصی و اغلب غیرمفید و صلاحیتهای عمومی، نیاز به اخذ مجوزها و موافقتهای گوناگون، نبود یک مکانیزم کامل ارزیابی عملکرد رایزنان پس از اعزام آنها به محل خدمت و نبود مکانیزم گزارشدهی و برنامه کاری روشن برای رایزن قبل از اعزام به محل ماموریت و موارد مشهود دیگر اشاره کرد.
مجموعه این چالشها سبب شده است تا سیستم رایزنان بازرگانی نتواند جایگاه مناسب خود را در روشهای موجود بهبود تجارت خارجی ایران باز کند. فراز و فرودهای سیستم رایزنان بازرگانی در سازمان توسعه تجارت به نحوی است که بهرهوری آنان و تاثیرگذاری در بهبود تجارت خارجی کشور بهطور مستقیم قابل اندازهگیری نیست. در شماره بعدی راهکارهای اجرایی برای افزایش توانمندی رایزنان بازرگانی تشریح خواهد شد.
مشاور وزارت صنعت، معدن و تجارت