قفقاز در مسیر نفوذ آمریکا؛ تهران باید مانع اجرای کریدور TRIPP شود
پروژه TRIPP با مدیریت و سرمایه گذاری آمریکا در مرزهای شمالی ایران، جایگاه ترانزیتی کشور را تحت تأثیر قرار می دهد، برهمین اساس رویکرد تهران جهت جلوگیری از توسعه این پروژه ضرورت دارد.
پروژه TRIPP با مدیریت و سرمایه گذاری آمریکا در مرزهای شمالی ایران، جایگاه ترانزیتی کشور را تحت تأثیر قرار می دهد، برهمین اساس رویکرد تهران جهت جلوگیری از توسعه این پروژه ضرورت دارد.
به گزارش تین نیوز به نقل از مهر، هم زمان با تداوم محدودیت ها در تنگه هرمز و نوسانات قیمت نفت، آمریکا به صورت بی سروصدا در حال پیشبرد یکی از مهم ترین پروژه های زیرساختی خود در قفقاز جنوبی است؛ پروژه ای راهبردی که علاوه بر تقویت حضور واشنگتن در همسایگی ایران و روسیه، می تواند به ابزاری تأثیرگذار برای تغییر معادلات ترانزیتی اوراسیا تبدیل شود.
در شرایطی که توجه افکار عمومی و محافل سیاسی به تحولات تنگه هرمز و بازار جهانی نفت معطوف شده است، آمریکا پروژه ای کلیدی را در چارچوب راهبرد گسترش نفوذ خود در قفقاز جنوبی دنبال می کند. این پروژه با عنوان TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity) که گاهی از آن با نام «جاده ترامپ» یاد می شود، کریدوری چندوجهی شامل اتصالات ریلی، جاده ای و زیرساخت های انرژی و فیبر نوری است که کشورهای قزاقستان، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، گرجستان و ترکیه را به یکدیگر متصل می کند.
ریشه شکل گیری این پروژه به اعلامیه هفت ماده ای صلح بازمی گردد که نخست وزیر ارمنستان و رئیس جمهور جمهوری آذربایجان در اوت ۲۰۲۵، با میانجی گری آمریکا در کاخ سفید امضا کردند. این اعلامیه زمینه ساز ایجاد یک کریدور ترانزیتی از طریق خاک ارمنستان شد. در واقع، TRIPP را می توان شکل جدیدی از کریدور زنگزور دانست که قرار است به عنوان یکی از حلقه های حیاتی کریدور میانی عمل کند؛ مسیری که واشنگتن آن را راهکاری برای کاهش وابستگی تجارت زمینی آسیا و اروپا به مسیرهای عبوری از روسیه ارزیابی می کند.
با توجه به مناقشات دیرینه میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان، اتصال این دو کشور از طریق خاک ارمنستان یکی از چالش برانگیزترین بخش های اجرای این پروژه به شمار می رود. جمهوری آذربایجان تاکنون خط ریلی خود را به طول ۱۱۰ کیلومتر تا مرز ارمنستان امتداد داده و اکنون اجرای بخش ارمنی این مسیر در دستور کار قرار گرفته است.
در همین راستا، شرکت آمریکایی AECOM، از شرکت های بزرگ مهندسی و مشاوره این کشور، وارد مرحله مطالعاتی پروژه شده است تا امکان احیا و نوسازی حدود ۴۲ کیلومتر از خط آهن ارمنستان در امتداد رودخانه ارس، واقع در استان سیونیک و در مجاورت مرز ایران، بررسی شود. بر اساس اطلاعات ارائه شده، تیم این شرکت در ژوئیه ۲۰۲۶ بازدید میدانی از مسیر مذکور انجام داده است.
آمریکا برای تقویت حضور و نفوذ خود در این پروژه، شرکت تأمین مالی و توسعه بین المللی آمریکا (DFC) را به عنوان نهاد اصلی سرمایه گذار انتخاب کرده است. در همین چارچوب، هیئت مدیره DFC در ۶ ژوئن ۲۰۲۶ بسته سرمایه گذاری قابل توجهی را برای اجرای طرح های مرتبط با انرژی، فیبر نوری و سایر زیرساخت های این مسیر به تصویب رساند.
پروژه ۴۰۲ میلیون دلاری آمریکا در مرز ایران؛ زنگ خطر برای امنیت ملی
همچنین بودجه اولیه صندوق TRIPP+ Enterprise Fund از ۲۰۱ میلیون دلار در ژانویه ۲۰۲۶ به ۴۰۲ میلیون دلار در ژوئیه همان سال افزایش یافته است؛ موضوعی که از افزایش ابعاد سرمایه گذاری آمریکا در این پروژه حکایت دارد.
ساختار مالکیت این طرح نیز بیانگر سهم قابل توجه طرف آمریکایی در مدیریت و سرمایه گذاری آن است؛ به طوری که ۷۴ درصد سهام در اختیار نهادهای آمریکایی و ۲۶ درصد در اختیار طرف ارمنی قرار دارد. مدت قرارداد این پروژه ۴۹ سال تعیین شده و امکان تمدید آن برای ۵۰ سال دیگر نیز پیش بینی شده است.
نکته قابل توجه دیگر، مدیریت صندوق سرمایه گذاری این پروژه توسط کنستانتین سوکولوف، تاجر روسی الاصل آمریکایی است. وی پیش از این بزرگ ترین اپراتور مخابراتی ارمنستان و همچنین معدن مس و مولیبدن «تغوت» را که دومین معدن بزرگ این کشور محسوب می شود، از بانک دولتی روسیه خریداری کرده است.
در مجموع، پروژه TRIPP بخشی از کریدور میانی برای انتقال کالا از چین به اروپا محسوب می شود و اجرای آن می تواند از سهم و نقش مسیرهای ترانزیتی عبوری از ایران و روسیه در بخشی از شبکه حمل ونقل منطقه بکاهد.
از منظر راهبردی، این پروژه برای روسیه پیامدهای دوگانه ای به همراه دارد؛ از یک سو، با تقویت مسیرهای جایگزین، از اهمیت کریدور شمالی در انتقال کالا میان آسیا و اروپا کاسته می شود و از سوی دیگر، زمینه برای تثبیت و گسترش حضور آمریکا در مجاورت مرزهای روسیه فراهم خواهد شد.
هرچند این تلاش ها در ظاهر با هدف تسهیل انتقال کالاهای چینی به اروپا و توسعه مسیرهای تجاری انجام می شود، اما وابستگی چین به مسیری که آمریکا در آن نقش تعیین کننده ای ایفا می کند، می تواند مخاطرات ژئوپلیتیکی قابل توجهی برای پکن به همراه داشته باشد. از این رو، بعید به نظر می رسد چین بخواهد بخش مهمی از مبادلات تجاری خود را به مسیری وابسته کند که مدیریت و جهت دهی راهبردی آن تحت تأثیر واشنگتن قرار دارد.
روسیه نیز در برابر این پروژه با چالشی پیچیده مواجه است. ساختار رسمی کریدور TRIPP در مناطقی تعریف شده که مرزبانی روسیه و شرکت راه آهن روسیه در آن حضور و نقش دارند. این در حالی است که نیروهای سرویس امنیت فدرال روسیه (FSB) همچنان در بخش هایی از مرز ایران و ارمنستان مستقر هستند و شبکه ریلی ارمنستان نیز تحت مدیریت شرکتی وابسته به راه آهن روسیه قرار دارد.
در همین راستا، مسکو اعلام کرده است که پیشبرد پروژه ای در منطقه ای که نیروهای روسی در آن حضور دارند، بدون در نظر گرفتن منافع و دیدگاه های کرملین امکان پذیر نخواهد بود. با این حال، ایروان نیز اعلام کرده که مشارکت روسیه در پروژه TRIPP در حال حاضر در دستور کار مذاکرات دوجانبه قرار ندارد. بر این اساس، تعیین حدود نقش مسکو در این کریدور، یکی از چالش های مهم پیش روی توافق میان آمریکا، ارمنستان و روسیه برای اجرای این پروژه خواهد بود.
جاده ترامپ تهدیدی برای امنیت ملی ایران؛ ضرورت بازنگری در سیاست قفقازی
ایران نیز به دلایل مشابه، از تحولات مرتبط با این پروژه متأثر خواهد شد. برخی تحلیلگران معتقدند اجرای TRIPP می تواند به تغییر مرجع نظم دهی به پرونده قفقاز از مسکو به واشنگتن منجر شود. در چنین شرایطی، ورود مستقیم آمریکا به معادلات مرزی شمالی ایران و تلاش برای کاهش اهمیت کریدورهای جنوبی عبوری از ایران و خلیج فارس، تهدیدی جدی برای موقعیت ترانزیتی کشور به شمار می رود.
در مجموع، ابعاد ژئوپلیتیکی تحولات اخیر در قفقاز جنوبی فراتر از احداث چند مسیر حمل ونقل و توسعه زیرساخت های ارتباطی است. واشنگتن در فاصله ای هزاران کیلومتری از مرزهای خود، در حال تثبیت جایگاه و ایجاد پایگاهی برای اثرگذاری بر معادلات قفقاز جنوبی است؛ اقدامی که می تواند چالش هایی جدی برای دو رقیب دیرینه آمریکا، یعنی ایران و روسیه، ایجاد کند.
با توجه به تحولات شکل گرفته در منطقه پس از جنگ ۴۰ روزه و جایگاه جدید ایران در معادلات منطقه ای، ضروری است رویکرد جمهوری اسلامی ایران در قبال پرونده قفقاز نیز متناسب با شرایط جدید مورد بازنگری قرار گیرد. در این چارچوب، تقویت نقش آفرینی ایران و اتخاذ رویکردی متفاوت و مبتنی بر موضع قدرت می تواند در جلوگیری از شکل گیری و گسترش فعالیت های مغایر با امنیت ملی کشور در این منطقه تأثیرگذار باشد.
