نقش رایزنان بازرگانی در رفع موانع تجارت
تین نیوز | و توسعه مقولهای است چندوجهی و متکی بر استراتژیهای گوناگون که بهطور معمول با توجه به شرایط اقلیمی، جغرافیایی، منابع طبیعی، نیروی انسانی، فرهنگی و اجتماعی جوامع مختلف بهوسیله دولتها و حکومتها تعیین و اجرا میشود.
برای نمونه میتوان به یکی از استراتژیهای توسعه اقتصادی که «استراتژی ایجاد صنایع جایگزین واردات و حمایت از این صنایع» است، اشاره کرد. این استراتژی در کشورهایی که دارای بازار وسیع واردات هستند مورد توجه قرار گرفته است. نمونههایی از این بازار گسترده واردات، کشورهای وسیع با تعداد جمعیت بالا هستند.
از دیگر استراتژیهایی که به موضوع اصلی این یادداشت مرتبط است «استراتژی بروننگری یا گسترش صادرات» است که تکیه هر چه بیشتر بر آزادسازی عملکرد نیروهای بازار دارد.
آزادسازی میتواند هم دارای بُعد داخلی و هم بُعد خارجی باشد، بُعد داخلی آزادسازی به مفهوم محدود کردن هر چه بیشتر فعالیتهای اقتصادی دولت و در نتیجه تقویت بیشتر بخش خصوصی است؛ اما آزادسازی از بُعد خارجی به معنی برداشتن مشکلات و موانع از سر راه تجارت خارجی (موضوع اصلی این یادداشت)، تشویق ورود سرمایههای خارجی و بهویژه تشویق صادرات و ایجاد صنایع و فعالیتهایی است که بتوانند تولیدات خود را در بازارهای بینالمللی به فروش برسانند.
از نمونههای کشورهای موفق در اجرای این استراتژی میتوان به کرهجنوبی، تایوان، هنگ کنگ، سنگاپور و ترکیه اشاره کرد. بعد خارجی آزادسازی تجاری خود دارای ابعاد گوناگونی و مقوله جداگانهای است که در راستای طولانی نشدن کلام از بحث درباره ابعاد آن خودداری میشود، اما آنچه بیان آن در اینجا ضروری است نقش بیبدیل رایزنان بازرگانی در تشویق ورود سرمایههای خارجی به کشور، کمک به باز کردن بازارهای بینالمللی برای فروش محصولات ایرانی و افزایش سطح همکاریهای اقتصادی ( اعم از تجاری، صنعتی و معدنی) میان ایران و کشور میزبان است. به همین دلیل است که رایزنان
بازرگانی در حقیقت سفیران تجاری کشورها در کشور میزبان هستند.
رایزنها شامل رایزن فرهنگی(Cultural Attache)، رایزن نظامی(Military Attache)، رایزن مطبوعاتی (Press Attache)، رایزن کشاورزی(Agricultural Attache) و بالاخره رایزن بازرگانی(Commercial Attache) میشوند که عهده دار امور تجارت و بازرگانی است؛ بنابر تعاریف متداول وظیفه اصلی یک رایزن بازرگانی توسعه صادرات کشور خویش است. بدیهی است که یک رایزن بازرگانی نهتنها امور مربوط به تجارت بینالمللی، صادرات و واردات را رسیدگی میکند، بلکه به سایر مسائل اقتصادی مرتبط با کشور خویش و کشور میزبان نیز توجه دارد.
ترکیه بهعنوان یکی از کشورهای موفق در اجرای این استراتژی دارای ۹۳ رایزن بازرگانی و ۶ دفتر تجاری منطقهای در جهان است. اما ایران فاقد دفاتر تجاری رسمی در خارج از کشور است و تنها حدود ۱۲ رایزن بازرگانی در سفارتخانههای ایران در ۱۲ کشور در حال توسعه که بیشتر هم در همسایگی ایران هستند مسئولیت توسعه تجارت بینالمللی کشور را عهدهدار هستند.
مطالعات اولیه نشان میدهد که مدت طولانی است که در یک برنامه مشترک میان وزارت امور خارجه و وزارت بازرگانی سابق (صنعت، معدن و تجارت فعلی) تعدادی از کارشناسان طی فراخوانی از دستگاههای دولتی کشور(به طور عمده اقتصادی و گاهی غیراقتصادی) و براساس فرآیندی انتخاب و به کشورهای هدف، اعزام میشوند تا زمینههای اقتصادی و امکانات گوناگون کشور را برای طرفهای خارجی تشریح کرده و راههای صادرات محصولات ایران به کشورهای میزبان را تسهیل یا به جذب سرمایهگذاری خارجی مبادرت ورزند تا در نهایت موجب شکوفایی اقتصاد کشور در عرصه بینالمللی شوند.
اما بررسیهای انجام شده حکایت از این دارد که نقش موثر رایزنان در تحقق اهداف اولیه این طرح کمرنگ تر از آن است که در ابتدا مورد انتظار بود. نگاهی گذرا به رشد توسعه تجارت ایران با کشورهایی که در آن دارای رایزن بازرگانی است در چندین سال گذشته تفاوت چشمگیری را در بهبود روابط تجاری با آن کشورها حکایت نمیکند.بهعبارت دیگر چنین بهنظر میرسد که رشد توسعه تجارت با کشورهای هدف بیشتر تابع وضعیت روابط سیاسی کشور باشد تا نقش مستقیم فعالیتهای رایزنان بازرگانی در آن کشور.
بنابراین در راستای پررنگ کردن نقش رایزنان بازرگانی در توسعه تجارت بینالمللی نیاز به بازنگری دوباره نهتنها در شرح وظایف آنان بلکه در ارزیابی عملکردها، دستورالعملها و انتخابها و روشهای علمی تعاملات تجاری از طریق رایزنان و نوع پشتیبانی از فعالیتهای آنان در مرکز است.
مشاور وزیر صنعت، معدن و تجارت