نمره قبولی آموزش عالی دریانوردی
تین نیوز | کارنامه آموزش عالی رشتههای دریانوردی از نگاه استادان این حوزه، هم نمرههای مردودی دارد، هم قبولی. از نگاه متخصصان امر، در حالی که آموزش عالی دریانوردی در تربیت دانشجو متناسب با نیازهای کشور به ویژه در چند سال اخیر ناتوان بوده اما کسب رتبه ۱۲ جهان در انتشار مقالات علمی در حوزه مهندسی دریا، نشان از گامهای رو به رشد این حوزه در سطح بینالملل دارد که نمره قابلقبولی در کارنامه آموزش عالی این حوزه ثبت کرده است.
آموزش و ترویج دریانوردی و ارتقای جایگاه کشور در مجامع بینالمللی، شعار سال ۲۰۱۵م سازمان بینالمللی دریانوردی «آیمو» برای روز جهانی دریانوردی (هشتم مهر) است. براساس این شعار، کشورهای عضو آیمو باید در زمینه ارتقای سطح علمی دریانوردان و مهندسان دریایی خود بکوشند.
در ایران نیز علوم و فنون دریایی، نیازمند آموزشهای گستردهتر و راهاندازی رشتههای جدیدتر است. این مسئله علاوه بر شعار «آیمو»، در «سند راهبردی توسعه آموزش عالی کشور در حوزه علوم و فنون دریایی و اقیانوسی» مورد تاکید قرار گرفته است.
بر اساس این سند که در مرداد ۹۲ از سوی معاونت پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تدوین شده است، در حوزه علوم و فنون دریایی، در دانشگاههای دولتی، در مقطع کاردانی ۲ رشته در ۵ دانشگاه، در مقطع کارشناسی ۱۰ رشته در ۳۳ دانشگاه، در کارشناسی ارشد ۲۰ رشته در ۲۳ دانشگاه و در مقطع دکترا، ۵ رشته در ۱۰ دانشگاه ارائه میشود. دانشگاه علوم دریایی امام خمینی(ره)، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار و پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی، در حال حاضر تنها دانشگاههای اختصاصی در زمینه آموزش و تحقیقات دریایی و اقیانوسی هستند. از
سوی دیگر برخی دانشگاههای غیردریایی نیز دانشکدهها یا گروههای علوم و فنون دریایی و اقیانوسی دارند.
بر اساس اطلاعات «سند راهبردی توسعه آموزش عالی کشور در حوزه علوم و فنون دریایی و اقیانوسی»، در سال تحصیلی ۸۹-۸۸ بیش از ۴میلیون و ۱۰۰هزار دانشجو در کل کشور مشغول به تحصیل بودند که از این میان، ۱۸۳۹۷ نفر یعنی حدود ۰/۵ درصد کل دانشجویان کشور را دانشجویان رشتههای علوم و فنون دریایی تشکیل میدادند. این آمار در کنار شعار سالجاری «آیمو»، اهمیت مسئله آموزش عالی دریایی در ایران را بیشتر آشکار میکند. از سوی دیگر برخی استادان علوم و فنون دریایی، مشکلات نظام آموزشی و ناهماهنگی میان ارگانهای مسئول در مسئله آموزش را موانعی برای ارتقای علمی این حوزه
میدانند.
هزینههای بالا؛ پاشنه آشیل آموزش دریانوردی
سازمان بنادر و دریانوردی اعلام کرده که صنعت دریانوردی کشور با کمبود ۵هزار نیروی دریانورد متخصص مواجه است اما هنوز تلاش جدی برای تربیت و تامین این نیرو در کشور انجام نشده است.
سیدجعفر سجادی، رییس دانشکده مهندسی دریا در دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار در گفتوگو با صمت با بیان این مطلب یادآوری میکند که از یکسو، شرکتهای کشتیرانی خواهان قبول مسئولیت آموزش از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری هستند تا بتوانند از فارغالتحصیلان آن استفاده کرده و هیچگونه هزینهای برای آموزش نپردازند و از سوی دیگر وزارت علوم معتقد است این رشته هزینههای زیادی دارد، ضمن آنکه استفادهکنندگان آن محدود به یک صنعت بوده و مانند دیگر رشتهها فراگیر نیست، بنابراین باید بخشی از هزینهها را
شرکتهای کشتیرانی بپردازند.
یکی از مسائل مهم آموزش در حوزه علوم و فنون دریایی، دوره کارورزی است که به گفته سجادی، در این زمینه بحث مجوز خروج از کشور دانشجویان همچنان حل نشدنی مانده و ارگانهای دریایی نیز از قبول دانشجو روی کشتی، بدون پرداخت هزینه خودداری میکنند. این عضو هیات علمی دانشکده مهندسی دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار میافزاید: این موضوع باعث شده قدیمیترین دانشگاه دریایی کشور یعنی دانشگاه چابهار، در ۳ سال گذشته دانشجوی دریایی پذیرش نکرده باشد. آنطور که او میگوید، اکنون تلاشهایی شده تا این دانشگاه، دانشجوی آزاد پذیرش کند؛ به این ترتیب که همه هزینهها
و اخذ مجوز خروج از کشور و گذراندن دوره کارورزی به عهده دانشجو باشد.
این استاد دانشگاه معتقد است این وضعیت نابسامان، معلول ناهماهنگی و نبود احساس مسئولیت ملی از سوی ارگانهای دریایی و وزارت علوم است. به گفته او، مطالعه روی آموزش دریایی در کشورهای دیگر نشان میدهد، سیستم آموزشی این کشورها با کمک ارگانهای دریایی اقدام به تاسیس کالج ملی کرده و نه تنها نیروهای موردنیاز کشورها تامین شده بلکه به شرکتهای کشتیرانی خارجی نیز نیرو صادر میکنند.
رییس دانشکده مهندسی دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار خاطرنشان میکند: متاسفانه در حالی که ظرفیت همه دانشگاهها در رشتههای دریایی خالی مانده است، شرکتهای کشتیرانی از روشهای غیرمتعارف به آموزش و جذب دانشجو میپردازند که کیفیت آن بسیار پایین بوده و مشکلات فراوانی در آینده این شغل به وجود خواهد آورد، حتی ممکن است آمار سوانح دریایی افزایش پیدا کند.
نابسامانی موجود در تربیت نیروهای متخصص دریانورد، باعث بروز اختلال در روند تامین نیروی کار برای ناوگان داخلی شده و امکان صادرات منابع انسانی برای اشتغال در بازارهای بینالمللی را نیز از بین برده است. سجادی با بیان این مطلب میافزاید: در این شرایط، کشورهای دیگر مانند چین، فیلیپین، هند، پاکستان، اوکراین و... این بازارها را در اختیار گرفته و از راه صادرات دریانورد، مقادیر زیادی ارز وارد کشورشان میکنند.
بازار کار ضعیف و دانشجویان اندک
دانشگاه صنعتی امیرکبیر از دانشگاههای مطرح کشور است که در حوزه مهندسی دریا، اقدام به تربیت دانشجو در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا میکند. حمید زراعتگر، معاون پژوهشی دانشکده مهندسی دریایی این دانشگاه در گفتوگو با صمت، درباره وضعیت آموزش عالی در حوزه مهندسی دریا اظهار میکند: دانشجویانی که وارد این رشته میشوند، از نظر کمی نسبت به دانشجویان سایر رشتههای فنی قابلتوجه نیستند و حتی میتوان گفت اندک هستند که دلیل این وضعیت شاید این باشد که به خاطر رکود صنعتی و اقتصادی سالهای اخیر، قدرت جذب همین تعداد اندک نیز در بازار کار وجود
نداشته است اما در مجموع، در این حوزه از نظر نوع و سطح آموزش، در حال رشد
هستیم.
وی میافزاید: اگر آموزش را در کنار تحقیقات قرار دهیم، میتوان گفت در حوزه دریا، هم تحقیقات صنعتی در کشور درحال انجام است، هم تحقیقات علمی. بهعنوان نمونه در حوزه مهندسی دریا رتبه ایران در جهان در زمینه انتشار مدارک علمی و مقالات نمایهشده بینالمللی، رتبه ۱۲ است که رتبه بسیار خوبی در مقایسه با دیگر رشتههای دریایی است. بنابراین باید گفت در کشور آموزش در حوزه مهندسی دریا رو به رشد است. به گفته او، در حوزه مهندسی دریایی درمقایسه با رشته دریانوردی و تربیت ملوان، مشکلات کمتری در بخش آموزش وجود دارد.
معاون پژوهشی دانشکده مهندسی دریایی دانشگاه امیرکبیر معتقد است در رشتههای دریایی، معمولا تقاضا بیش از عرضه است، با این وجود میتوان گفت در مجموع از رشتههای دریایی استقبال میشود. وی میافزاید: بخشی از متقاضی رشتههای دریایی در دانشگاههای ساحلی افراد بومی هستند که این مسئله میتواند هم باعث توسعه منطقهای و استانی و هم باعث ماندگاری بیشتر این جوانان در زادگاهشان شود. با توجه به اینکه مناطق دریایی ایران شرایط آب و هوایی خاصی دارند، این مسئله میتواند مانع مهاجرت و کاهش جمعیت این مناطق
شود.
ضرورت تربیت کارشناس در سواحل
با توجه به تعداد اندک دانشگاههای دریایی کشور، توزیع این دانشگاهها در مناطق ساحلی ممکن است نامتوازن بهنظر بیاید. عضو هیات علمی دانشکده مهندسی دریایی دانشگاه امیرکبیر در این باره میگوید: طبیعی است که توسعه در این بخش ناهمگن است و ممکن است برخی مناطق ساحلی نیاز به ظرفیت آموزشی بیشتری داشته باشند و برخی کمتر. این ناهمگنی ریشه در سابقه تاریخی آموزش عالی دارد. وی ادامه میدهد: تمرکز آموزش عالی به ویژه تمرکز مقاطع تحصیلات تکمیلی در همه رشتهها در تهران است و در مهندسی دریایی نیز به همین ترتیب است و اگر دانشگاهها غیراز این عمل کنند، کیفیت
رشتهها افت میکند. به گفته وی، در زمینه توزیع متناسب آموزش عالی در سواحل، میتوان روی توسعه مقاطعی مانند کارشناسی سرمایهگذاری و تمرکز کرد. به باور وی، این نگاه برای توزیع گرایشها و مقاطع تحصیلی میتواند به توسعه صنعتی بهتر کشور در حوزه دریایی یاری رساند.