تغییر آرایش کریدورهای تجاری پس ازجنگ 40 روزه؛ نقشه جدید تجارت ایران

به گزارش تین نیوز به نقل از تسنیم، همزمان با تداوم جنگ 40 روزه و تشدید فشار بر مسیرهای سنتی تجارت خارجی کشور، وزارت امور اقتصادی و دارایی با اجرای سیاست «تغییر آرایش کریدورهای تجاری» تلاش کرده است مسیر تامین کالاهای اساسی، مواد اولیه و صادرات کشور را حفظ کند. در همین راستا، انتقال بخشی از کریدورهای وارداتی از بنادر جنوبی به بنادر شمالی و مرزهای زمینی، به یکی از مهم ترین اقدامات دولت در مدیریت شرایط جنگ اقتصادی تبدیل شده است.

در همین خصوص چندی قبل مدنی زاده  با اشاره به کندی ایجادشده در برخی بنادر جنوبی کشور اعلام کرد: انتقال بخشی از کریدورهای وارداتی به بنادر شمالی و مرزهای زمینی در دستور کار قرار گرفته است. به گفته وی، همزمان کارگروه های ملی و استانی برای رفع موانع واردات، صادرات و ترانزیت کالا تشکیل شده اند تا روند تجارت خارجی کشور با کمترین اختلال ادامه یابد.

این تغییر رویکرد در حالی رخ داده که طی سال های گذشته بخش عمده تجارت خارجی ایران بر محور بنادر جنوبی متمرکز بود، اما شرایط جدید موجب شده دولت به سمت تنوع بخشی به مسیرهای لجستیکی و پایان دادن به انحصار بنادر جنوبی حرکت کند. کارشناسان این تحول را آغاز شکل گیری «نقشه جدید تجارت ایران» می دانند؛ نقشه ای که در آن مرزهای زمینی و کریدورهای شمالی نقش پررنگ تری در زنجیره تامین کشور خواهند داشت.

یکی از مهم ترین محورهای اقدامات وزارت اقتصاد در این دوره، تسهیل تشریفات گمرکی و تسریع فرآیند ترخیص کالاهای اساسی بوده است. بر اساس اعلام مسئولان، زمان ترخیص کالاهای اساسی در اوج جنگ اقتصادی از 17 روز به حدود 9 روز کاهش یافته؛ اقدامی که نقش مهمی در تامین امنیت غذایی و جلوگیری از کمبود کالا در بازار داخلی ایفا کرده است.

در کنار تامین کالاهای اساسی، حمایت از تولید و حفظ بازارهای صادراتی نیز به عنوان یکی از اولویت های اصلی دولت دنبال می شود. وزارت اقتصاد تاکید دارد در شرایط بحرانی، هیچ بازار صادراتی نباید از دست برود و به همین دلیل مجموعه ای از حمایت های لجستیکی، گمرکی و تجاری برای صادرکنندگان در نظر گرفته شده است.

تحولات اخیر در عرصه تجارت خارجی کشور و تشدید فشارهای ناشی از جنگ 40 روزه، موجب شده سیاست گذار اقتصادی با رویکردی جدید تحت عنوان «تنوع بخشی به کریدورهای تجاری» به بازآرایی مسیرهای تأمین و ترانزیت کالا روی آورد. در این چارچوب، وابستگی تاریخی به بنادر جنوبی کشور که عمدتاً شامل استان های هرمزگان، بوشهر و به ویژه خوزستان و بندر امام خمینی برای واردات کالاهای اساسی بود، مورد بازنگری قرار گرفته و تلاش شده است ظرفیت های مغفول در محورهای شمالی و شمال غربی و شمال شرقی کشور فعال شود. این تغییر رویکرد با هدف افزایش تاب آوری زنجیره تأمین و کاهش آسیب پذیری در شرایط بحران دنبال می شود.

بر اساس این سیاست جدید، محورهای شمالی کشور که دسترسی به بازارهای اوراسیا، قفقاز و همچنین مسیرهای ترانزیتی ترکیه را فراهم می کنند، می توانند به عنوان مکمل و در برخی موارد جایگزین مسیرهای سنتی جنوب ایفای نقش کنند. کارشناسان معتقدند توسعه این کریدورها نه تنها وابستگی به بنادر جنوبی را کاهش می دهد، بلکه امکان توزیع متوازن تر بار واردات و صادرات را در سطح کشور فراهم می کند. این تحول در عمل به معنای شکل گیری یک شبکه چندمحوری در تجارت خارجی ایران است که ریسک اختلال در یک مسیر را به حداقل می رساند.

اگرچه ایده توسعه کریدور شمال–جنوب از سال های گذشته در اسناد توسعه ای کشور مطرح بوده، اما در عمل به دلیل تمرکز زیرساختی بر بنادر جنوبی، این مسیرها کمتر مورد بهره برداری مؤثر قرار گرفته بودند. با این حال، تشدید فشارهای خارجی و به ویژه جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشور در اسفندماه 1404، موجب شد اهمیت راهبردی این محور بیش از گذشته در دستور کار دولت قرار گیرد و سرعت تصمیم گیری ها در این حوزه افزایش یابد.

در همین راستا، دولت تلاش کرده است با ایجاد کارگروه های ملی و استانی، موانع لجستیکی و گمرکی در مسیرهای جدید را کاهش دهد و همزمان فرآیند ترخیص کالاهای اساسی را تسریع کند. مجموع این اقدامات نشان می دهد سیاست تجاری کشور در حال حرکت از یک ساختار متمرکز و آسیب پذیر به سمت یک مدل شبکه ای و مقاوم تر است؛ مدلی که در آن هم بنادر جنوبی و هم محورهای شمالی و زمینی، به صورت مکمل در خدمت پایداری تجارت خارجی کشور قرار می گیرند.

 تغییر آرایش مرزی و تمرکز بر دیپلماسی لجستیک، می تواند در بلندمدت وابستگی تجارت ایران به چند مسیر محدود را کاهش داده و تاب آوری اقتصاد کشور را در شرایط بحران افزایش دهد.