فرصتی برای تجارت
تین نیوز | عراق با 437000 کیلومتر وسعت و بیش از 32 میلیون نفر جمعیت و دارا بودن ذخایر عظیم نفت و گاز و زمین حاصلخیز و نیروی کار ارزان، علیرغم وجود مشکلات دایمی در زمینه امنیت و زیرساختها و با وجود بیش از 30 سال جنگ و تحریم و کاستی، امروزه به عنوان یکی از کشورهای رو به رشد و توسعه شناخته میشود که بنا به آمار صندوق بینالمللی پول در سال گذشته با رشد بیش از هشت درصد، بیشترین رشد اقتصادی و بیشترین رشد تولید ناخالص داخلی در منطقه خاورمیانه را داشته است. این کشور با تولید و صادرات بیش از سه میلیون بشکه نفت در روز و درآمد سرشار از نفت و گاز و تا حدودی توریسم
(زائر)، دارای درآمدهای سرشاری است که میتواند آثار فراوانی بر زندگی مردم و سبک زندگی آنها برجایگذارد. از اینرو با توجه به مشکلات و بحرانهای اقتصادی ایران از جمله رکود اقتصادی، کاهش درآمد ارزی از نفت، تاثیر تحریمها و لزوم توجه به اقتصاد مقاومتی، بازار عراق میتواند فرصتی استثنایی برای اقتصاد و صنعت و حوزه خدمات ایران در سال 1394 و سالهای بعد از آن باشد که رونق و توسعه اقتصادی در کشور را با استفاده از سرمایه و بازار عراقی در کشورمان ایجاد کند.
پتانسیل بازار عراق برای ایران
کشور عراق از جنبههای مختلف دارای فرصتها و پتانسیلهای منحصر به فردی برای ایران است که در چند زمینه قابل بررسی است:
1- درآمد سرشار نفتی و ارزش دینار
عراق امروزه با فروش نفت معادل سه برابر ایران و جمعیتی کمتر از نصف ایران و به علت عدم وجود هزینههای سرسامآور یارانه ماهانه و حقوق و مستمری و پروژههای جدی عمرانی (همچون ایران) دارای درآمد سرشار نفتی است که اگر بخشی از این درآمد هم صرف واردات کالا و خدمات از ایران شود، سالانه دهها میلیارد دلار خواهد شد.
نکته اینجاست که درآمدهای نفتی عراق کمکم از طریق حقوق پرداختی به کارمندان و نظامیان و خرید و فروش در اقتصاد کشور عراق جریان یافته و با عنایت به افزایش ارزش دینار عراق در برابر دلار وکاهش ارزش ریال در برابر دلار، وضعیت را برای صادرات ایران بسیار بهبود بخشیده است. طی 10 سال گذشته میزان ارزش دینار در برابر ریال حدود هشت برابر رشد داشته است و از طرف دیگر میزان رفاه نسبی مردم و درآمد آنها نیز افزایش یافته است که با این اوصاف عراقیها میتوانند با استفاده از درآمدهای روزافزون و با عنایت به افزایش ارزش پولشان به راحتی از کالاها و خدمات ایرانی استفاده کنند
و طرف ایرانی نیز میتواند با عنایت به کاهش ارزش ریال با صرفه بیشتری نسبت به داخل به عرضه کالا و خدمات در عراق بپردازد.
2- نیازهای جدی در صنایع و زیرساختها
عراق به علت جنگ هشت ساله با ایران، جنگ خلیجفارس (کویت)، تحریمهای موثر در زمان صدام حسین، جنگ با آمریکا، تنشهای قومی و مذهبی و... همواره طی 35 سال گذشته از لحاظ زیرساختی در وضعیتی بغرنج بوده است. میزان دسترسی مردم به آب بهداشتی، برق، بهداشت و درمان، گاز، راه و حملونقل بسیار پایینتر از استانداردهای بینالمللی بوده و هرگز قابل قیاس با درآمد سرشار این کشور نیست. بخشهای مختلف ساختوساز و عمرانی ومعماری و حملونقل و خدمات فنی- مهندسی از ایران میتوانند با حداکثر امکانات از ظرفیت بازار عراق استفاده و بهرهبرداری
کرده و درآمد ارزی عاید کشور کنند.
3- مرز مشترک و نزدیکی فرهنگی با ایران
وجود حدود 65 درصد شیعه، قرابت ونزدیکی شهرهای مذهبی با فرهنگ و دین ایرانی، تاریخ مشترک و حتی زبان بعضا نزدیک به هم ومشترک (با توجه به اینکه شهرهای مرزی ایران در جنوب و شمال عراق به زبان عربی و کردی صحبت میکنند) همگی فرصتی استثنایی برای ایران فراهم آورده است که بتوانند بیشترین همکاری و بهرهبرداری از روابط متقابل را داشته باشند. آمارهای سالانه از حضور صدها هزار عراقی در کشور ایران و حضور بیش از یک میلیون و دویست هزار زائر ایرانی در کشور عراق حکایت میکنند (فارغ از راهپیمایی از روز اربعین) که این موضوع، نزدیکی فرهنگی را بیش از پیش میکند. ما در
رابطه میان دو کشور با واقعیاتی مثل معاودین مواجه هستیم و عراقیهایی که به ایران بازگشته اند، حضور افراد سرشناس و صاحب منصب ایرانی که در عراق متولد شدهاند، حضور عراقیهای بسیاری که در زمان صدام حسین در ایران زندگی میکردهاند، وجود محلات عراقیها در بعضی شهرهای ایران و برعکس که همه این موارد، موجد نوعی استثنا و انحصار در رابطه میان دو ملت ایران و عراق شده است این موضوع درباره شهرهای کربلا و نجف و مشهد و قم صادق است و از دیگر سو ارتباط فرهنگی و تاریخی و زبانی میان آبادان و خرمشهر و بصره یا دو کردستان ایران و عراق همگی از این تلاقی فرهنگی حکایت
میکنند. نکته دیگر نیز در این میان حائز اهمیت است، وجود بیشترین مرز مشترک زمینی و آبی میان دو کشور است که این موضوع نیز میتواند برای دو کشور پتانسیل عظیمی برای صادرات و واردات و حملونقل و توریسم از طریق آب و زمین و هوا با کمترین هزینه را ایجاد کند.
4- عرصه رقابتی منحصربهفرد
بازار عراق، گرچه با توجه به پتانسیلهای ذکر شده برای اکثر کشورهای همسایه مثل عربستان، کویت، ترکیه، امارات، قطر و کشورهای دیگر از جمله هند و چین و اروپا و آمریکا دارای ظرفیت بالقوه فراوان بوده و طمع اقتصادی فراوانی برای هر کشور و هر اقتصادی ایجاد میکند اما در عین حال وضعیت رقابت برای ایران بسیار مساعدتر و بهتر است. از جمله عللی که ایران را در عرصه رقابتی با کشورهای دیگر سرآمد میکند، میتوانیم به بیشترین مرز زمینی و آبی مشترک، نزدیکی فرهنگی، عدم شناخت بازار عراق برای کشورهای دور از این منطقه و هراس از عدم امنیت اشاره کرد.
وضعیت موجود در رابطه اقتصادی ایران و عراق
دولتها و بازرگانان دو طرف از بسیاری از موارد ذکر شده آگاهی کامل دارند و طی 10 سال گذشته بعد از سقوط صدام حسین، همواره رابطه اقتصادی و ارتباط میان دو کشور مطلوب و رو به رشد بوده است. از جمله موارد انجام شده در این ارتباط:
_ صادرات سالانه بیش از 15 هزار تن کالاهای اساسی به عراق
_ مبادلات بیش از 12 میلیارد دلار در سال
_ حضور بیش از میلیونها نفر ایرانی در عراق و حضور صدها هزار زائر عراقی در ایران
_ ساخت مجتمعهای مسکونی و مدارس و مراکز درمانی و تونل و... از سوی ایرانیها طی سالهای گذشته
_ حضور صنایع خودرو سازی سایپا و ایرانخودرو در عراق که کاملا چشمگیر است
_ حضور صنایع غذایی و مصالح ساختمانی و موارد دیگر که قابل مشاهده است
_ لغو ویزای سیاسی و خدمت که در انتهای سال 93 برای دو طرف تصویب شده است
_ حضور موثر ایرانیان و تولیدکنندگان در نمایشگاههای عراق و کردستان عراق
_ حضور دایمی هیاتهای تجاری ایران در عراق
_ حضور دایمی هیاتهای تجاری عراقی در ایران
_ برگزاری چندین نشست و همایش و امضای تفاهمنامه و تشکیل ستادهای مشترک سرمایهگذاری ایران و عراق
_ حذف بازرسی و کنترل کالاهای ایرانی در مرز عراق و بازرسی در مبدا با همکاری استاندارد ایران که در سال 1393 محقق شده است.
_ قانون سرمایهگذاری مطلوب و قابل تامل در عراق که تسهیلات و تضمینهای لازم به سرمایهگذاران ایرانی را فراهم آورده است و اقامت را آسان و 10 سال معافیت از عوارض و مالیات برای سرمایهگذاران ایجاد کرده است.
تهدیدها و آسیبهای روابط اقتصادی دو کشور
با وجود تمامی فرصتها و موضوعات ذکر شده در روابط اقتصادی ایران و عراق در عین حال وضعیت موجود از مشکلات و آسیبها و تهدیدهایی رنج میبرد که بروکراسی داخلی، عدم ثبات و امنیت در عراق، وجود تورم در بازار داخلی و عدم ثبات قیمت ارز، عدم بازارشناسی و بازارسازی، عدم توجه به مزیتهای رقابتی و رویکرد کوتاهمدت از جمله موارد مهمی است که به روابط دو کشور آسیب میزند.
راهکارهای توسعه روابط
1- حمایت جدی دولتها و ایجاد امنیت در سرمایهگذاری
در این زمینه اقدامات دولت عراق و دولت ایران در راستای توسعه سرمایهگذاری ایرانی و انجام صادرات مثبت به عراق میتواند براساس موارد ذیل باشد:
_ سهولت بیشتر سرمایهگذاری ایرانی از سوی دولت عراق
_ حمایت بیشتر از صادرات کالا و خدمات از سوی دولت ایران و اجرای جایزههای صادراتی و حذف مالیات و عوارض و...
_ حذف روادید و ویزا برای ایرانیان
_ انجام بیمه صادرات و سرمایهگذاری که در صورت ایجاد مشکل برای کالاها یا نیروها یا خدمات یا سرمایهگذاری، بیمهای مطمئن و پاسخگو، تامینکننده امنیت سرمایهگذاری و صادرات باشد.
_ تشکیل صندوق توسعه صادرات مشترک و صندوق مالی و سرمایهگذاری مشترک
_ کاهش سازوکار اداری از سوی دولت ایران و تسهیل کردن امور گمرکی
_ کمک به ایجاد زیرساختهای حملونقل آسان مثل حملونقل ریلی یا اصلاح جادهها
_ استفاده از تجربه کشورهای اروپایی همسایه در تبادل آسان و سریع کالا و خدمات
_ سهولت تبلیغات و برندینگ در کشور عراق و کمک مالی دولت ایران به تبلیغات و برندینگ کالاهای ایرانی
_ راهاندازی شعب بانکهای ایرانی در عراق، راهاندازی شعب بیمههای ایرانی در عراق، معرفی استاندارد ایران در کشور عراق، ایجاد شبکه تلویزیونی اقتصادی مشترک ایران و عراق، ایجاد سایتهای اینترنتی و مجلات و روزنامههای مشترک اقتصادی و صنعتی و خدماتی، برگزاری نمایشگاههای معظم تخصصی در شهرها و استانهای مختلف عراق و برپایی نمایشگاههای دایمی عرضه محصولات و خدمات
2- انجام مطالعات جدی بازارشناسی و بازاریابی
در وهله اول با مطالعات اقتصادی و جامعهشناختی باید نیازسنجی بازار عراق صورت پذیرد و بررسی شود که این کشور و جامعه در حال رشد به چه کالاها و خدماتی بیشتر نیازمند است و سلایق و علایق آن در چه وضعیتی است. از دیگر سو لازم است بازارسازی برای کالا و خدمات ایرانی صورت پذیرد و با انجام مطالعات میدانی و تاثیرگذاری تبلیغاتی و... بازارسازی و بازاریابی لازم انجام پذیرد.
3- انجام اقدامات موثر تبلیغات و برندینگ
در کنار مطالعات بازارشناسی و بازاریابی، از مهمترین زمینههای اثربخش حضور ایران در بازار عراق و استفاده از این فرصت استثنایی، تبلیغات و برندینگ اصولی و حرفهای نسبت به کالا و خدمات ایرانی است.
4- کنترل جدی بخشهای نظارتی
از آنجا که مشاهدات و تحقیقات و گفته برخی متخصصان حکایت از ضربه به برند ایرانی از سوی برخی تجار ایرانی دارد، بنابراین نیاز به کنترل جدی بخشهای نظارتی و استاندارد برای صادرات کالا و خدمات به عراق وجود دارد و هر کالا و خدمتی که از ایران به عراق صادر میشود لازم است کیفیت و استاندارد لازم را از سوی موسسات معتبر و ذیربط کسب نماید.
5- توجه به صدور خدمات فنی و مهندسی و بیمه
انجام تفاهمنامه بین نظام مهندسی ایران و ساخت و ساز عراق، حضور در پروژههای عمرانی و معماری، راهسازی، حملونقل ریلی در مواردی که ایران توانایی آن را دارد، سدسازی، ساخت و ساز پروژههای پتروشیمی و سیمان، ارایه خدمات مهندسی، معماری به بخش دولتی و خصوصی، ارایه خدمات فنی کامپیوتری و موبایل و لوازم خانگی، اجرای پروژههای استانداردسازی و مدیریت صنایع و ایزو و...، حضور در عرصه تکنولوژی کامپیوتری و سختافزار و نرمافزار و... همگی عرصههایی است که بخشخصوصی ایران در زمینههایی که توان کافی علمی و عملی دارند،
میتوانند در بازار عراق به سهولت راه پیدا کنند و با درآمد ارزی سرشار کسب سرمایه کنند. از دیگر زمینههای قابل مطالعه در بازار عراق، حضور شرکتهای بیمه ایرانی است که میتوانند با بررسی همهجانبه ریسکها در زمینه بیمه عمر، تامین اجتماعی، حوادث، شخص ثالث، باربری و... در شهرهای مطمئنتر و با بررسی ریسک لازم حضور داشته باشند و از درآمد سرشار عراق بهرهمند شوند.
سیدعلی ناظم زاده