ضروریات و الزامات احیای سازمان برنامه
تین نیوز | با عنایت به تجارب کسب شده از ساختارهای قبلی سازمان (سازمان برنامه و بودجه، سازمان مدیریت و برنامهریزی، معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ریاستجمهوری)، آسیبشناسی بر پایه اطلاعات جهت تجزیه و تحلیل و شناخت دقیقتر ساختار، بهسازی ساختار و عملکرد سازمان و سایر عناصر سیستم چارهجو برای رفع ایرادات و نقایص گذشته از ضروریات و ملزومات است. البته این موضوع نیازمند نگرشی سیستماتیک و منظم به کل فرایند است و هدف از آن تشخیص ماهیت و نوع مسألهای است که بروز نموده و نیاز به حل دارد. بنابراین بنظر میرسد باید در ساختار و ماموریت جدید
سازمان نسبت به گذشته و متناسب با شرایط و مقتضیات زمانی و مکانی، تغییر و تحولاتی به منظور ساماندهی و بازتعریف ماموریتها و اصلاح و نوسازی ساختار متناسب با کارکرد و هویت تعریف شده برای چابکی، کارآمدی ، فعالترشدن و نظارتگری، نه لزوماً کپیبرداری از سازمان برنامه قبلی بلکه عملیاتی کردن دوباره یک سازمان برنامه نوسازی شده صورت گیرد. در این زمینه برای تغییرنگرشها، رویکردها در شرح وظایف و ساختار، مدنظر قراردادن انجام اقداماتی به شرح ذیل حیاتی هستند، که توجه به این اقدامات از یکسو میتوانند در ارتقای کمی و کیفی نظام مدیریت و برنامهریزی کشور و
از سوی دیگر در اصلاح نظام تصمیمسازی و تصمیمگیری دولت و رفع دوران بینظمی و آشفتگی در نظام تدبیر کشور مهم موثر و مفید باشند: برنامهپذیری مدیریت کلان و کارشناسی سازمان باید بعبارتی دیگر سازمان باید یک سازمان تخصصی باشد نه یک دستگاه اداری و سیاسی(حرکت از پروژه محوری به برنامهمحوری، ماموریتمدار و برنامهپذیرکردن دستگاهها، انسانمحوری، مردممحوری، فرایندی). همچنین توجه به نقش دبیرخانهای سازمان در تهیه و اجرای برنامههای توسعه، بهعبارتی دیگر هیچ دستگاهی در هیچ کشوری توان تهیه برنامه با محتوای علمی را ندارد، برای اینکه
یک برنامه نیازمند همه تخصصهاست. بهطور خلاصه سازمان مدیریت و برنامهریزی باید بپذیرد که دبیرخانه تهیه برنامه با هماهنگی و همکاری دستگاهها میباشد نه تهیهکننده برنامه؛ توجه به اصل امکانناپذیری تهیه برنامه جامع و ضرورت تدوین برنامه هستههای خط دهنده، در عمل حتی یک تجربه موفق برنامهریزی توسعه در سطح جهان وجود ندارد و برنامهریزی جامع توسعه عملاً نوآوری و خلاقیت را حذف و اقتصاد دولتی و بازدهی را محدود میکند و نهایتاً مانع توسعه میشود. بر این اساس آنچه در ادبیات توسعه پیشنهاد میشود برنامهریزی هستههای خط دهنده است.
بهطور خلاصه در تجارب جهانی حتی یک برنامه جامع موفق وجود ندارد که دارای محتوای علمی باشد. اگر این تصور تداوم یابد برنامههای توسعه در ایران صرفاَ روی کاغذ باقی خواهند ماند. بسترسازی برای در اولویت قرار گرفتن توسعه نرم افزاری، توسعه اجتماع محور و مشارکتی و مدیریت تقلیل توسعه به جنبههای سختافزاری (خلاصه کردن توسعه در ساختمان سازی و ایجاد و توسعه زیرساختهای فیزیکی) از سوی ساختار سازمان و همچنین دستگاهها، به قول دکتر پرویز پیران تردیدی نیست که بدون زیرساختهای فیزیکی، توسعه تحقق نمییابد. اما جنبههای سختافزاری، وسیله
توسعه است. ابزاری است برای هدف دیگری که همانا توسعه نرمافزاری، اجتماع محور و مشارکتی است. چنانچه نگاه سختافزارانه خود به هدف تبدیل شود، مشکل از اینجا آغاز میشود. در چنین شرایطی زیرساختهای فیزیکی میتواند به توسعه شکلی غیرطبیعی بخشد و به دهها مساله منفی دیگر جان دهد. به هنگامی که نگاه سختافزارانه هدف میشود، فساد نیز از راه میرسد. وقتی توسعه روستایی در راههای روستایی خلاصه شود، امکان مهاجرت تشدید میشود. تجربه ایران به علت داشتن سرمایهلازم ناشی از فروش نفت مهمترین تجربه درجهت نشان دادن مسائل منفی ناشی از غلبه نگاه
سختافزارانه است. معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی ریاستجمهوری یا سازمان امور اداری و استخدامی در ذیل سازمان برنامهریزی که کار بودجه و برنامه را انجام میدهد، احتمالا خیلی توانمند نخواهد بود و خیلی نخواهد توانست کارش را به درستی انجام بدهد. بهنظر میرسد در سازمان برنامهریزی نوسازی شده، فقط باید یک اداره کل وجود داشته باشد که با سازمان امور اداری و استخدامی (معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی ریاستجمهوری) اتصال داشته باشد تا بین پیشبینیهای تشکیلات اداری دولت، نیروی انسانی دولت و اعتبارات جاری که دولت باید برایشان اختصاص
دهد، هماهنگی برقرار کند. از آنجایی که برنامهریزی امری سیاسی است و با مصالح و منافع گروههای مختلف مردم و قدرت ارتباط دارد بنابراین بدون توجه به منافع و مصالح گروههای مختلف اجتماعی و توازن و مبارزه قدرت میان آنها امکانپذیر نیست. لذا این امر نشان میدهد برنامهریزی موضوعی صرفاَ فنی و تکنوکراتی نیست بلکه با ارزشها و اولویتهای مردم رابطه دارد و با پذیرش کثرتگرایی در برنامهریزی واژه وکالتی معنا پیدا میکند. در اینجاست که برنامهریزی که توسط وکیل یک گروه یا اجتماع میشود باید ارزشها، منافع و اولویتهای آن گروه را باور
داشته باشد، با آنها همدردی کند، به نفع اهداف آنها تبلیغ کند و درجهت تحقق اهدافشان بکوشد. لذا ضرورت دارد به این موضوع توسط کارشناسان و مدیران سازمان توجه بیشتری گردد.
* مدیرکل دفتر ستادملی
بازآفرینی پایدار شهری شرکت عمران