◄ غفلت طرح جامع راه آهن از بهره وری شبکه و آمار جهانی (۲۰۲۵ UIC)
شاخص بهره وری شبکه ایران با 9818 کیلومتر شبکه که 2486 کیلومتر دوخطه ... و 181 کیومتر برقی، در سال 2023 با 46 میلیارد واحد حمل (29 میلیارد باری و 17 میلیارد مسافری) به 4.7 رسید که کمتر از یک سوم (32 درصد ) متوسط بهره وری شبکه جهانی است.
عباس قربانعلی بیک:
1) شبکه ریلی جهان در آمار ۲۰۲۵ (UIC)، ۹۳۰ هزار کیلومتر طول داشت که از این میزان ۲۴۶ هزار کیلومتر آن (26 درصد ) دوخطه یا بیشتر و ۳۹۲ هزار کیلومتر آن (42 درصد ) برقی بود. واحد حمل جهان (شامل مجموع جابجایی بار و مسافر)، ۱۳۶۰۴ میلیارد واحد حمل (تن کیلومتر + نفرکیلومتر= TU) بوده است. از این میزان، ۱۰۰۲۴ میلیارد سهم حمل بار و ۳۵۸۰ میلیارد سهم مسافر است.
2) بهره وری شبکه جهانی راه آهن ها از تقسیم واحد حمل بر طول شبکه، ۱۴.7 میلیون واحد حمل به ازای هرکیلومتر خط می شود.
3) قاره آسیا اقیانوسیه با ۳۶۷ هزار کیلومتر خط آهن (133 دوخطه و 231 برقی)، بزرگترین شبکه ریلی جهان را در اختیار دارد. واحد حمل کل این قاره ۹۶۸۷ میلیارد واحد حمل است که شامل ۶۶۷۴ میلیارد تن کیلومتر بار و ۳۰۱۳ میلیارد نفر کیلومتر مسافر می شود. بهره وری شبکه آسیا-اقیانوسیه با ۲۶.۴ میلیون واحد حمل (ترافیک) به ازای هر کیلومتر، نزدیک به دو برابر میانگین جهانی است. این قاره به تنهایی ۷۱ درصد از ترافیک ریلی جهان را دارد و چین، هند، روسیه و ژاپن پیشاهنگان این امر هستند.
4) قاره آمریکا با ۲۲۸ هزار کیلومتر شبکه، دومین شبکه بزرگ ریلی جهان را دارد. واحد حمل کل این قاره ۲۸۷۴ میلیارد واحد حمل است که شامل ۲۸۳۸ میلیارد تن کیلومتر بار و تنها ۳۶ میلیارد نفرکیلومتر مسافر می شود. بهره وری شبکه آمریکا ۱۲.۶ میلیون واحد حمل به ازای هر کیلومتر شبکه است. سهم ناچیز ترافیک مسافری (۱.۲ درصد) نشان می دهد که این قاره الگویی کاملاً بار محور دارد. آمریکا و کانادا دو بازیگر اصلی این قاره هستند، راه آهن برزیل با بیش از 30 هزار کیلومتر خط در جدول نیامده.
5) قاره اروپا با ۲۴۷ هزار کیلومتر شبکه، سومین شبکه بزرگ ریلی جهان را دارد (103 و 141 دوخطه و برقی). واحد حمل کل ۱۴۳۵ میلیارد است که شامل ۵۶۷ میلیارد تن کیلومتر بار و ۸۶۸ میلیارد نفر کیلومتر مسافر می شود. بهره وری شبکه اروپا ۵.۸ میلیون واحد حمل به ازای هر کیلومتر است که کمتر از نیمی از میانگین جهانی محسوب می شود. آلمان و فرانسه بزرگترین شبکه های اروپا را دارند اما بهره وری آنها به ترتیب ۴.۵۸ و ۴.۱۴ است. اروپا شبکه مدرنی دارد و رشد بهره وری آن راکد شده است.
6) قاره آفریقا با ۶۱ هزارکیلومتر شبکه، چهارمین شبکه ریلی جهان را دارد. واحد حمل کل این قاره ۱۶۴ میلیارد است که شامل ۱۱۷ میلیارد تن کیلومتر بار و ۴۷ میلیارد نفر کیلومتر مسافر می شود. بهره وری شبکه آفریقا ۲.۷ میلیون واحد حمل به ازای هر کیلومتر است که حدود یک پنجم میانگین جهانی محسوب می شود. آفریقای جنوبی با ۲۱ هزار کیلومتر خط، بزرگترین شبکه این قاره را در اختیار دارد و به تنهایی بیش از نیمی از ترافیک ریلی آفریقا را جابه جا میکند (بهره وری شبکه این کشور 5 میلیون است).
7) خاورمیانه با ۲۵ هزارکیلومتر شبکه، ۸۰ میلیارد جابجایی واحد حمل داشته که شامل ۴۲ میلیارد تن کیلومتر بار و ۳۸ میلیارد نفر کیلومتر مسافر می شود، بهره وری شبکه خاورمیانه ۳.۲ میلیون واحد حمل به ازای هر کیلومتر است (بهره وری شبکه 3.2).
8) قدرت های نخست ریلی جهان: چین با ۱۱8 هزار کیلومتر شبکه (85 دوخطه و 97 برقی) و واحد حمل ۴۱۱۳ میلیارد (۲۵۲۹ میلیارد تن کیلومتر + ۱۵۸۳ میلیارد نفر کیلومتر)، بهره وری شبکه 35 میلیون واحد حمل به ازای هر کیلومتر را ثبت کرده است. این عدد بیش از دو برابر میانگین جهانی است. چین به تنهایی ۳۰.۲ درصد از ترافیک ریلی جهان را جابه جا می کند. روسیه با ۸6 هزار و ۵۲۰ کیلومتر شبکه و واحد حمل کل ۲۷۵۹ میلیارد (۲۶۳۷ میلیارد تن کیلومتر + ۱۲۳ میلیارد نفرکیلومتر)، بهره وری هزار کیلومتر شبکه، 29.8 میلیون واحد حمل به ازای هرکیلومتر جابجا نموده، روسیه ۲۰.۳ درصد از ترافیک ریلی جهان را جابجا می کند و رتبه نخست حمل بار جهان را در اختیار دارد. آمریکا با ۱۴7 هزار کیلومتر خط و واحد حمل ۲۱۹۰ میلیارد (۲۱۸۰ میلیارد تن کیلومتر + ۱۰ میلیارد نفر کیلومتر)، بهره وری شبکه ۱۵.۰ میلیون واحد حمل به ازای هرکیلومتر دارد. آمریکا ۱۶.۱ درصد از ترافیک ریلی جهان را جابه جا می کند.
9) شاخص بهره وری شبکه ایران با 9818 کیلومتر شبکه که 2486 کیلومتر دوخطه ... و 181 کیومتر برقی، در سال 2023 با 46 میلیارد واحد حمل (29 میلیارد باری و 17 میلیارد مسافری) به 4.7 رسید که کمتر از یک سوم (32 درصد ) متوسط بهره وری شبکه جهانی است و نشان می دهد جابجایی با شبکه موجود می تواند حداقل به 3 برابر برسد.
اولویت طرح جامع بررسی و رفع موانع بهره وری شبکه است (UIC 320)، که اثربخشی گسترش طولی شبکه وابسته به آن است.
