◄ ضرورت بازتعریف نقش مهندسی در توسعه زیرساخت و حملونقل کشور
امروز پنجم اسفندماه و روز مهندس است. این روز فرصتی برای قدردانی از تلاش متخصصانی است که ستون های توسعه کشور را طراحی و اجرا می کنند و زمان آن رسیده است که نگاه محدود به مهندسی کنار گذاشته شود و نقش کلیدی علوم مهندسی در زیرساخت های عمرانی، حمل ونقل، کاهش هزینه های تردد و خلق راه حل های نوآورانه بیش از گذشته دیده شود.
روز مهندس، فرصتی مغتنم برای بازخوانی جایگاه علوم مهندسی در مسیر توسعه کشور محسوب می شود. این روز بهانه ای است که می تواند توجه افکار عمومی را به نقش حیاتی مهندسان در پیشرفت علمی، عمرانی و زیرساختی جلب کند. علوم مهندسی در سراسر جهان به عنوان پیونددهنده دانش نظری و نیازهای عملی جامعه شناخته می شود و این مهندسان هستند که از طریق تحلیل، طراحی و اجرای پروژه های خرد و کلان، کیفیت زندگی شهروندان را ارتقا می دهند.
در حوزه حمل و نقل، اگر امروز شهرهای کشور ما به شبکه های گسترده راه ها، پل ها، تونل ها و فرودگاه ها مجهز شده اند، این دستاوردها حاصل تلاش مهندسانی است که در بخش های گوناگون عمران، حمل ونقل و زیرساخت فعالیت کرده و بنیان توسعه پایدار را تقویت می کنند. نقش مهندسان در حوزه زیرساخت های حمل ونقل به ویژه زمانی آشکار می شود که تاثیر آن بر رشد اقتصادی، افزایش ایمنی و تسهیل ارتباطات منطقه ای بررسی شود.
اگر رویکردهای سیاسی و تظاهرات پوپولیستی اجازه دهد، مهندسان واقعی با طراحی اصولی شبکه های جاده ای، ریلی و شهری موجب کاهش زمان سفر، کاهش مصرف سوخت و کاهش استهلاک وسایل نقلیه می شوند و به شکل مستقیم هزینه های سیر و حرکت را کاهش می دهند. روان سازی ترددها نیز یکی از مهم ترین کارکردهای مهندسی حمل ونقل و ترافیک محسوب می شود و با مدیریت علمی جریان عبور و مرور، از اتلاف منابع ملی جلوگیری می کند.
هر دقیقه توقف در ترافیک به معنای هدررفت سوخت، افزایش آلودگی هوا و تحمیل هزینه به اقتصاد خانوار و کشور است و این چالش تنها با برنامه ریزی مهندسی و نگاه سیستمی کنترل می شود. با وجود این گستره وسیع از کارکردها، در ایران مفهوم مهندس اغلب به ساخت وساز ساختمان تقلیل پیدا کرده و ذهنیت عمومی همچنان مهندسی را در قالب پروژه های ساختمانی تعریف می کند.
این تمرکز بیش از حد بر ساختمان سازی سبب شده است بسیاری از ظرفیت های مهندسی در حوزه هایی مانند حمل ونقل، انرژی، محیط زیست و فناوری های نوین کمتر دیده شود و فرصت های تحول آفرین نادیده گرفته شود. چنین نگاهی باعث می شود نقش راهبردی مهندسان در حل بحران های ملی به حاشیه رانده شود و تصویر ناقصی از این حرفه در جامعه شکل بگیرد.
در این میان، عملکرد سازمان نظام مهندسی ساختمان نیز همواره محل بحث و انتقاد بوده است و بسیاری از کارشناسان بر ضرورت اصلاح ساختار و قوانین آن تأکید می کنند. منتقدان معتقدند این سازمان در سال های گذشته بیش از آنکه به ارتقای کیفیت خدمات مهندسی و دفاع از منافع عمومی بپردازد، درگیر بروکراسی پیچیده و مسائل صنفی شده است و از مأموریت اصلی خود فاصله گرفته است.
موضوع تعارض منافع، نحوه ارجاع کار، شیوه نظارت بر پروژه ها و ضعف شفافیت از جمله محورهایی است که بارها در محافل کارشناسی مطرح شده است و نیازمند بازنگری جدی است. خصوصا در پروژه های کلان، موضوع ضرورت تقویت سازوکارهای نظارتی و حرفه ای مهندسان اهمیت به سزایی دارد.
وقتی یک نهاد حرفه ای نتواند نقش نظارتی خود را به درستی ایفا کند، اعتماد عمومی کاهش پیدا می کند و جایگاه مهندسی در افکار عمومی تضعیف می شود. با این حال، چالش اساسی مهندسی در کشور تنها به ساختارهای اداری محدود نمی شود و مسئله مهم تری به نام کمبود خلاقیت و نوآوری نیز مطرح است. در شرایطی که کشور با محدودیت های مالی، تحریم های اقتصادی و کمبود منابع مواجه است، اتکا به راه حل های تکراری و الگوبرداری صرف از مدل های خارجی پاسخگو نخواهد بود و نیاز به تفکر خلاقانه احساس می شود.
مهندسی زمانی می تواند نقش واقعی خود را ایفا کند که به تولید ایده های بومی، طراحی فناوری های متناسب با شرایط داخلی و ارائه راهکارهای کم هزینه و کارآمد روی بیاورد. راه حل های خلاقانه در حوزه حمل ونقل شهری، مدیریت انرژی، بهینه سازی مصرف سوخت، مقاوم سازی سازه ها و مدیریت پسماند می تواند فشار اقتصادی را کاهش دهد و بهره وری ملی را افزایش دهد.
مهندسان جوان و متخصصان دانشگاهی اگر در فضایی رقابتی و شفاف فعالیت کنند، می توانند موتور محرک نوآوری شوند و کشور را از وابستگی به روش های پرهزینه رها کنند. روز مهندس باید بهانه ای برای بازتعریف نقش مهندسی در افکار عمومی باشد و نگاه تک بعدی به ساختمان سازی را اصلاح کند.
توسعه واقعی زمانی محقق می شود که علوم مهندسی در تمامی عرصه ها از زیرساخت های حمل ونقل گرفته تا فناوری های پیشرفته و مدیریت منابع نقش آفرینی کند و جایگاه شایسته خود را بازیابد. تقویت خلاقیت، اصلاح ساختارهای حرفه ای و گسترش نگاه سیستمی می تواند مهندسی را به پیشران اصلی عبور از چالش های اقتصادی و عمرانی تبدیل کند و آینده ای روشن برای کشور رقم بزند.
انتهای پیام
