تاریخچه صنعت خودروی ایران / بخش دوم
تین نیوز | در سال 1377 با توجه به سیاستهای جدید سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران مبنی بر تمرکز بیشتر در فعالیتهای صنعت خودروسازی کشور، استفاده بهینه از امکانات موجود در مجموعه شرکتهای تحت پوشش سازمان، ایجاد رقابت و … وزارت صنایع زمینههای ادغام مجموعههای خودروسازی را در قالب دو گروه بزرگ خودروساز ایجاد کرد.
در بخش اول این گزارش، مهم ترین تحولات صنعت خودرو کشور تا اواسط دهه ۱۳۴۰ شمسی مورد بررسی قرار گرفت و گزارشی هم از عملکرد و تحولات شرکت ایران خودرو داده شد. در بخش دوم این گزارش، عملکرد و تحولات سایر شرکت های خودروسازی مورد بررسی قرار گرفته است که در ادامه می آید:
خودرو
۲- شرکت سایپا
شرکت سایپا در سال ۱۳۴۶ در زمینی با مساحت ۲۴۰ هزار متر مربع و زیربنای ۲۰ هزار متر مربع (در حال حاضر فقط مساحت زمین کارخانه مرکزی ۴۱۵ هزار متر مربع میباشد) با سرمایه اولیه ۱۶۰ میلیون ریال به نام « شرکت سهامی تولید اتومبیل سیتروئن ایران» تاسیس گردید. در تاریخ ۱۵ اسفند ۱۳۴۵ ثبت و در اواخر سال ۱۳۴۷ به مرحله بهرهبرداری رسید.
این شرکت تولید اولین محصولات خود را که شامل «وانت آکا» و سواری «ژیان» بود با روش کاملاً دستی و بدون بهرهگیری از تجهیزات و امکانات مدرن آغاز نمود. تولیدات شرکت بعد از سال ۱۳۵۳ به واسطه استفاده از ابزارهای جدید و مکانیزه شدن برخی از بخشهای تولیدی، سیر صعودی یافت و بر تنوع محصولات شرکت نیز افزوده شد. بهطوریکه علاوه بر تولید ژیان با مدلهای مهاری، پیکاب، از سال ۱۳۵۵ تولید رنو در مدلهای ۲ درب و ۴ درب شروع و تا سال ۱۳۷۲ ادامه داشت.
در اوایل سال ۱۳۵۴ نام شرکت با حذف کلمه سیتروئن از انتهای عبارت فرانسوی آن به «شرکت سهامی ایرانی تولید اتومبیل» به نام اختصاری (سایپا SAIPA) که ماخوذ از عبارت فرانسوی Societe Annonyme Iraniane De Production Automobile میباشد، تغییر یافت.
شرکت در ۱۶ تیرماه ۱۳۵۸ تحت مالکیت دولت جمهوری اسلامی ایران در آمده و از ۱۸ آذرماه ۱۳۶۰ تحت سرپرستی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران قرار گرفت و در تاریخ ۱/۲/۱۳۶۵ بر اساس مصوبه هیات وزیران، کلیه سهام سرمایه آن به نمایندگی از طرف دولت جمهوری اسلامی به نام سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران منتقل گردید.
در سال ۱۳۷۷ با توجه به سیاستهای جدید سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران مبنی بر تمرکز بیشتر در فعالیتهای صنعت خودروسازی کشور، استفاده بهینه از امکانات موجود در مجموعه شرکتهای تحت پوشش سازمان، ایجاد رقابت و … وزارت صنایع زمینههای ادغام مجموعههای خودروسازی را در قالب دو گروه بزرگ خودروساز ایجاد کرد و بدین ترتیب گروه خودروسازی سایپا و گروه خودروسازی ایران خودرو شکل گرفتند. گروه خودروسازی سایپا به منظور تولید انواع خودروها خصوصاً تولید خودروهای سنگین و تجاری در همان سال با خرید ۸۰ درصد از سهام شرکت سایپا دیزل (ایران کاوه) و
۲/۶۳ درصد از سهام زامیاد و در سال ۱۳۷۸ با خرید ۵۱ درصد از سهام شرکت پارس خودرو گامهای عمده ای در این زمینه برداشت.
در دی ماه سال ۱۳۷۸ به پیروی از سیاستهای دولت جمهوری اسلامی ایران مبنی بر کاهش تصدی دولت و خصوصی سازی شرکتهای دولتی و به موجب تبصره ۳۵ قانون بودجه کل کشور، بیش از ۵۱% سهام این شرکت واگذار شد و بدین ترتیب سایپا نیز در زمره شرکتهای خصوصی قرار گرفت. امروزه شرکت سایپا با در اختیار داشتن بیش از ۹۰ شرکت خودروساز، قطعه ساز، تحقیقاتی، مالی و رفاهی به صورت تابعه و وابسته (مستقیم و غیر مستقیم)، به یک گروه خودروسازی بزرگ با امکان تولید «انواع مختلف خودروهای سواری و تجاری» تبدیل شده به طوری که در عرصه جهانی به عنوان بیست و یکمین شرکت خودروساز
بینالمللی مطرح شده است.
در مسیر رشد و توسعه ی گروه خودرو سازی سایپا اتفاقات بسیار زیادی رخ داده است که در ادامه به این رویدادهای مهم تا پایان سال ۱۳۹۱ اشاره می گردد:
سال ۱۳۴۴:
تاسیس شرکت به نام «شرکت سهامی تولید اتومبیل سیتروئن ایران»
سال ۱۳۴۷:
بهرهبرداری و شروع فعالیت با تولید انواع مدلهای ژیان (۱۳۵۹-۱۳۴۷)
سال ۱۳۵۲:
تولید رنو ۵ در مدلهای ۲ درب و ۴ درب (۱۳۷۲-۱۳۵۲)
سال ۱۳۵۴:
تغییر نام شرکت به «شرکت سهامی ایرانی تولید اتومبیل» و تبدیل شده به شرکت سهامی عام
سال ۱۳۶۲:
تولید وانت نیسان با حجم موتور ۲۰۰سی سی ( ۱۳۶۲-۱۳۶۹)
سال ۱۳۶۹:
تولید وانت نیسان دوکابین (۱۳۷۵-۱۳۶۹)
تولید وانت نیسان با حجم موتور ۲۴۰ سی سی(۱۳۶۹-۱۳۷۸) در شرکت سایپا و اکنون در شرکت زامیاد (ادامه دارد)
سال ۱۳۷۱:
تولید «رنو ۲۱» (۱۳۷۴-۱۳۷۱)
سال ۱۳۷۲:
تولید «پراید کاربراتوری» در انواع مدلهای ۱۳
سال ۱۳۷۸:
موفقیت در تعمیق ساخت داخلی محصولات تا سطح ۸۱% ارزش CKD پراید و ۷۹% نیسان
انعقاد قرارداد انتقال تکنولوژی و تولید سواری « زانتیا » بر مبنای تراز ارزی
تولید «پراید استیشن» (۱۳۸۰-۱۳۷۸)
تولید «پراید Face Lift» و «پراید انژکتوری» در انواع مدلهای مختلف (ادامه دارد)
سال ۱۳۷۹:
تأمین کلیه قطعات نیسان توسط سازندگان داخلی و توقف خرید CKDنیسان
اتمام پروژه احداث خط تولید خودرو کاروان و تولید نمونهای این محصول
سال ۱۳۸۰:
تولید «زانتیا در مدلهای لوکس و سوپر لوکس» و کاروان
سال ۱۳۸۱:
تولید آزمایشی خودرو جدید پراید ۱۴۱ و معرفی آن به بازار
سال ۱۳۸۲:
بهرهبرداری از پروژه هزار دستگاه و رسیدن به تولید روزانه ۱۰۰۰ دستگاه پراید
توقف تولید پراید کاربراتوری و نصب سیستم بر خودرو پراید به منظور اخذ استاندارد EURO I
سال ۱۳۸۳:
تولید انبوه پراید انژکتوری ساژم (جایگزین پراید کاربراتوری) و اخذ استاندارد EURO II (ادامه دارد)
سال ۱۳۸۴:
راه اندازی اولین خط تولید کارخانه ای خودرو دوگانه سوز در کشور
راهاندازی خط تولید خودروی کم مصرف و کم آلاینده ریو
افتتاح اولین خط تولید کارخانهای خودرو دوگانهسوز در کشور
سال ۱۳۸۵:
افتتاح خط تولید انواع پراید در ونزوئلا
افزایش فروش سایپا نسبت به سال گذشته به میزان ۷/۳۶ %
سال ۱۳۸۶:
تولید و عرضه محصول تندر ۹۰ در ۳ تیپ
تولید و عرضه محصول جدید سایپا ۱۳۲
تولید و عرضه اتوبوس شهریIRIS
افتتاح کارخانه تولید انواع پراید در کشور سوریه تحت نام سیویکو
ورود اولین تولیدات پراید ۱۴۱ در آمریکای لاتین و کشور ونزوئلا
سال ۱۳۸۷:
رونمایی از خودروی کاملا ایرانی تیبا
افتتاح خط تولید خودروی زانتیا ۲
افتتاح خط تولید نسل جدید کامیون میدلام
رونمایی از وانت ال ایکس زامیاد
تولید انبوه تراکتور دو دیفرانسیل
رونمایی از دو نوع تراکتور جدید
افتتاح خط تولید ریو با گیربکس اتوماتیک
راه اندازی خط تولید مینی بوس آذر و وانت شوکا دوکابین
رونمایی از خودروی تندر ۹۰ فیس لیفت
ساخت سایت تولید خودروی سواری و تجاری سبک در کاشان
بهره برداری از کارخانه شیشه نشکن سایپا در قزوین
افتتاح خط تولید مگان
افتتاح خط تولید انبوه موتور تندر ۹۰
افتتاح پروژه موتور پایه دوگانه سوز انژکتوری سایپا
خرید شرکت تراکتورسازی ایران
سال ۱۳۸۹:
راه اندازی کارخانه سایپا کاشان با ظرفیت تولید سالانه ۱۵۰۰۰۰ خودرو
آغاز تحویل خودروی تیبا با ارایه کارت نارنجی ۶ ستاره
شروع عملیات ساخت کارخانه سایپا شمال با ظرفیت تولید ۱۵۰۰۰۰ دستگاه خودرو
تولید خودروهای خانواده X100 سایپا بر اساس این پلت فرم در راستای ارتقای ایمنی محصولات تولیدی
خرید سهام شرکت توسعه صنایع خودرو به منظور انتظام مربوطه و اجرای سیاستهای توسعه پلت فرم مشترک L90
عملیاتی شدن احداث کارخانه سایپا خمین با ظرفیت تولید ۵۰۰۰۰ دستگاه خودرو
آغاز احداث کارخانه سایپا کرمان با ظرفیت تولید ۳۵۰۰۰ دستگاه خودرو
خرید سهام بزرگترین شرکت تولید ورق گالوانیزه خودرو خاورمیانه در استان چهار محال و بختیاری
سال ۱۳۹۰:
افتتاح خط تولید گروه خودروسازی سایپا در کشور سودان
آغاز تولید خودرو سایپا ۱۴۱ در کشور سوریه
سال ۱۳۹۱:
داخلی سازی قطعات دنده ای گیربکس تیبا در مگاموتور
تولید آزمایشی موتور MB مطابق با استاندارد یورو ۴
۳- شرکت پارس خودروی ایران
این شرکت در سال ۱۳۴۶ بنام «جیپ» تأسیس شد و تا پایان سال ۱۳۵۱ اتومبیل های «جیپ کروکی»، «وانت استیشن»، آمبولانس همچنین اتومبیل های سواری «آریا» و «شاهین» تولید می نمود. در سال ۱۳۵۲ پس از انعقاد قرارداد با شرکت جنرال موتور آمریکا نام شرکت به جنرال موتور ایران تغییر نمود و انواع اتومبیل های سواری «شورولت»، «بیوک» و «کادیلاک» و «وانت شورولت» علاوه بر اتومبیل جیپ تولید می نمود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و قطع تولید خودروهای فوق آن شرکت اقدام به مونتاژ و تولید انواع اتومبیل «نیسان پاترول» در مدل های وانت و
وانت استیشن با موتور چهار و شش سیلندر نمود. از سال ۱۳۷۶ همزمان با تولید خودروی نیسان پاترول با خرید تجهیزات خط مونتاژ از شرکت سایپا اقدام به تولید خودروی سواری رنو-۵ تحت عنوان«سپند-۲» نموده است. در دهه هشتاد تولید نیسان ماکسیما، مگان، تندر نود نیز در دستور کار این شرکت قرار گرفت. ضمن اینکه با خرید سهام این شرکت توسط سایپا، شرکت پارس خودرو هم اکنون زیر مجموعه سایپا میباشد .
۴- گروه خودرو سازی بهمن
شرکت سهامی خاص کارخانجات اتومبیل سازی مزدا در سال ۱۳۳۱ بنام شرکت «سهامی خلیج کوبا» جهت امور حمل ونقل دریایی تأسیس شد و به موجب اجازه نامه وزارت صنایع ابتدا اقدام مونتاژ موتورسیکلت «وسپا» کرد. درسال ۱۳۴۹ تولیدات شرکت به ساخت خودروی وانت محصول شرکت «مزدا» ژاپن تغییر یافت و نام شرکت به شرکت سهامی اتومبیل سازی مزدا تغییر یافت. در حال حاضر علاوه بر تولید وانت اقدام به تولید خودرو سواری «مزدا ۲و ۳ »می نماید شرکت زامیاد با اخذ لیسانس از شرکت نیسان ژاپن، از سال ۱۳۴۸ مونتاژ وانتهای نیسان در ایران را آغاز کرد که ظرفیت تولیدی این کارخانه ۱۵
هزار دستگاه در سال بود.
۵- شرکت تولیدی وصنعتی ایران کاوه یا سایپا دیزل
شرکت تولیدی و صنعتی ایران کاوه در سال ۱۳۴۳ با هدف مونتاژ وساخت کامیون «ماک» تأسیس گردید. تولید این کامیون از سال ۱۳۴۷ آغاز گردید. ولی پس از پیروزی انقلاب اسلامی و قطع رابطه با آمریکا تولید این کامیون به شدت کاهش یافت و در سال ۱۳۶۲ تولید آن متوقف گردید. سپس شرکت اقدام به تولید انواع تریلی واتاق کمپرسی نمود و از سال ۱۳۶۷ با همکاری شرکت «ولوو» سوئد اقدام به تولید کامیون «ولو» مدل F-12 می نماید. در سال ۱۳۷۸ این شرکت در شرکت سایپا ادغام گردید و گروه سایپا دیزل را تشکیل داد.
۶- شرکت شهاب خودرو یا لیلاند موتور سابق
این شرکت در سال ۱۳۴۳ با هدف تولید انواع کامیون، اتوبوس وکامیونت تأسیس و اقدام به تولید انواع اتوبوس و کامیون نمود. پس از پیروزی انقلاب با خرید شاسی اتوبوس از شرکت ایران خودرو و موتور بنز از شرکت ایدم تبریز اقدام به تولید اتوبوس بنز ۳۰۲ نمود. در سال های اخیر تولید شاسی اتوبوس در این شرکت آغاز و فعالیت هایی نیزجهت استفاده از نیروی محرکه اتوبوس محصول شرکت رنو انجام شده است.
۷- شرکت سهامی عام صنعتی و تولیدی مرتب
این شرکت در مهر ماه سال ۱۳۳۶ به منظور خرید و فروش و نمایندگی انواع خودرو تأسیس گردید و پس از پاره ای تغییرات در اساسنامه از سال ۱۳۴۹ به امر مونتاژ و تولید انواع اتومبیل های دو دیفرانسیل لندرور (وانت، آمبولانس، وانت استیشن) و قطعات یدکی ماشین آلات پرداخت. در سال های اخیر این شرکت علاوه بر تولید خودروی پاژن (لندرور) اقدام به تولید قطعات ماشین (میل گاردان، صفحه کلاچ و…) می نماید.
۸- گروه صنعتی خاور
در سال ۱۳۳۸ کارخانه بنز خاور جهت تولید کامیون تحت لیسانس کارخانه «بنز» آلمان در تهران تأسیس گردید و به ساخت انواع کامیون و کامیونت مبادرت ورزید. شرکت خاور در سال ۱۳۷۸ در شرکت ایران خودرو ادغام گردید و گروه «ایران خودرو دیزل» را تشکیل داد.