تاریخچه صنعت خودروی ایران / بخش اول
تین نیوز | تاریخچه صنعت خودرو در ایران به سال ۱۳۳۷ برمیگردد که با ۲۰ میلیون تومان سرمایهگذاری، کارخانه مونتاژ «جیپ» احداث شد. در آن دوره روزها، کلیه قطعات این خودرو به صورت CKD وارد میشد و فقط عملیات مونتاژ قطعات آن در داخل کشور صورت میگرفت.
به دنبال گسترش شهرنشینی میزان واردات خودرو از سال ۱۳۰۰ هجری شمسی (۱۹۲۰میلادی) افزایش یافت. اغلب اتومبیل ها در آن سال ها از کشورهای آمریکا و انگلیس وارد می شد. تاریخچه صنعت خودرو در ایران به سال ۱۳۳۷ برمیگردد. ظاهراً در آن سال با ۲۰ میلیون تومان سرمایهگذاری، کارخانه مونتاژ «جیپ» احداث شد. در آن روزها، کلیه قطعات این خودرو به صورت CKD وارد میشد و فقط عملیات مونتاژ در داخل صورت میگرفت. سال ۱۳۳۹ آغازی برای مونتاژ خودروی سواری بود. در این زمان شرکت «سایکا» در جاده آبعلی ساخته شد و تحت لیسانس شرکت فیات ایتالیا به مونتاژ فیات ۱۱۰۰ پرداخت. اولین
اتومبیل ساخته شده در ایران اتومبیل «پیکان» بود که در شرکت سهامی عام «کارخانجات صنعتی ایران ناسیونال » تحت لیسانس کارخانه تالبوت انگلستان ساخته و در سال ۱۳۴۶ وارد بازار شد. تولید وانت، مینی بوس، اتوبوس نیز به تدریج در سال های بعد در این کارخانه شروع شد. در همین زمان تولید ژیان در شرکت سایپا که به تازگی اعلام موجودیت کرده بود، آغاز شد.
خودرو
واقعیت این است که تا پیش از سومین برنامه عمرانی (۱۳۴۶ـ۱۳۴۲)، رویکرد برنامههای توسعهای کشور، صنعتی نبود و درواقع از این برنامه به بعد، بخش «صنعت» محور برنامههای توسعه قلمداد شده است.
از سال ۱۳۴۷ به بعد (برنامه چهارم عمرانی) اعتبارات گستردهای برای احداث صنایع بزرگ و اساسی از قبیل ذوب آهن و ماشین ابزار، نفت و پتروشیمی و در کنار آن مونتاژ صنایع خودرو و ساخت وسایل خانگی و کالاهای مصرفی بادوام توسط بخش خصوصی پیشبینی شد که تا اواسط دهه ۱۳۵۰ به ایجاد صنایع مهم استراتژیکی چون ماشینسازی تبریز، خودرو و غیره انجامید. احداث این صنایع برخلاف صنایع قبلی، جنبه محلی و منطقهای نداشت و برای بازار کشور در سطح ملی، به تولید میپرداختند.
در سال ۱۳۴۶ شرکت جیپ (پارس خودروی فعلی) نیز به مونتاژ سواریهای آریا و شاهین کرد اقدام کرد و به این ترتیب در سال ۱۳۴۶ سه شرکت خودروسازی در ایران وجود داشتند که تنوع نسبتاً مناسبی از محصولات را عرضه میکردند. تولید اتومبیل آریا و شاهین در شرکت پارس خودرو تا سال ۱۳۵۳ ادامه داشت و از آن تاریخ شرکت جیپ با فروش ۴۵ درصد از سهام خود به شرکت جنرال موتورز امریکا، به شرکت جنرال موتورز ایران تبدیل شد و تولید سواریهای شورلت ایران را شروع کرد. تولید این محصولات در سال ۱۳۵۵ متوقف گردید و تولید خودروهای شورلت نوا، بیوک و کادیلاک در این شرکت و تحت لیسانس جنرال موتورز
امریکا و بهطور عمده با استفاده از قطعات وارداتی آغاز شد. تولید این محصولات پس از مونتاژ آخرین بازماندههای قطعات در سال ۱۳۶۳ خاتمه یافت.
در سال ۱۳۴۱ اولین شرکت رسمی بهمنظور تاسیس کارخانه اتوبوسسازی تهرانچی تشکیل شد که بعداً با نام پارس لوکس ادامه فعالیت داد. به تدریج شرکتهای دیگری نیز تاسیس گردیدند.
سابقه تولید کامیون در ایران نیز بسیار طولانی است. در سال ۱۳۳۸ (۱۹۵۹) شرکت خاور(ایران خودرو دیزل فعلی) تحت لیسانس بنز جهت تولید کامیون تشکیل شده و به دنبال آن سه شرکت زامیاد تحت لیسانس ولوو، ایران کاوه (سایپادیزل فعلی) تحت لیسانس ماک ولیلاند موتورز ایران (شهاب خودرو فعلی) تحت لیسانس لیلاند طی سالهای ۱۳۴۲ و ۱۳۴۴ تاسیس شدند که مؤسسین آنها افراد با سابقهای بودند که در کار نمایندگی و واردات انواع کامیون فعالیت مینمودند.
شرکتهای کامیون ساز قدیمی و جدیدالتاسیس اصلی که در حال حاضر به تولید و واردات کامیون مشغول میباشند عبارتند از: ایران خودرو دیزل، سایپا دیزل، زامیاد، بهمن دیزل، کاریزان خودرو، آمیکو، رخش خودرو دیزل.
شرکت های خودرووسازی در ایران:
در ادامه به معرفی خودرو سازهای موجود در کشور می پردازیم. چون بخش عمده ی بازار خودرو داخل کشور در اختیار دو خودرو ساز بزرگ یعنی ایران خودرو و سایپا می باشد،دستاورد های مهم این این دو شرکت از دوران تولد تا بلوغ با جزئیات بیشتری ارائه شده است.
۱- ایران خودرو:
شرکت ایرانخودرو (سهامی عام) در مرداد ماه سال ۱۳۴۱ با سرمایه ۱۰۰ میلیون ریال تاسیس و در شهریور ماه همان سال تحت شماره ۸۳۵۲ در اداره ثبت شرکتهای تهران به ثبت رسید. تولید اولیه شرکت، اتوبوسهای معروف به «الپی» بود که شاسی آن از آلمان وارد می شد و با نصب اتاق بر روی آن در کارخانه شمالی فعلی شرکت ایرانخودرو مونتاژ می گردید. در ادامه، شرح مختصری از رویدادها و دستاوردهای شرکت ایرانخودرو از سال ۱۳۴۵ تا کنون ارائه می گردد:
در سال ۱۳۴۵ قراردادی با شرکت روتس انگلیس به منظور تولید پیکان، منعقد گردید که یک سال بعد در ۲۴ اردیبهشت ۱۳۴۶ کارخانه خودروسازی به نام «ایران ناسیونال» با سرمایه حدود ۴۰۰ میلیون ریال تاسیس گردید که شامل زمین، اعتبار بانکی، ماشین آلات نو و کهنه، که قادر به مونتاژ روزانه ۱۰ دستگاه سواری و ۷ دستگاه اتوبوس و کامیون بود.
از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۷ پیکان در مدلهای مختلف کار، لوکس، جوانان، استیشن و وانت و اتوبوس در مدلهای اتوبوس ۳۰۲ شهری، بیابانی و سوپرلوکس و مینی بوس و آمبولانس تولید می گردید. افزایش تولید از سال ۱۳۴۶ شروع و سرانجام در سال ۱۳۵۶ حدود ۹۸۰۰۰ دستگاه پیکان تولید گردید .
سال ۱۳۵۲
هدف و سیاست اصلی شرکت بر مبنای تولید داخلی قطعات و خودکفائی مطرح گردید، که در این راستا شرکتهای بلبرینگ، پیستون و ایدم تبریز و شرکت رضای مشهد و ریختهگری تاسیس شد.
سال ۱۳۵۳
با افزایش قیمت نفت و درآمدهای ارزی، شرکت ایران ناسیونال به منظور حفظ بازار تصمیم به تولید پژو گرفت و سهام شرکت نیز در همین سال وارد بورس گردید و حدود ۴۵ درصد از سهام شرکت به عموم واگذار گردید.
اواخر سال ۱۳۵۶ و اوایل سال ۱۳۵۷
با توجه به اینکه پیکان قدیمی شده بود، تعویض آن در دستور کار قرار گرفت و بر همین اساس به منظور تولید خودروی جدیدتری با پژو فرانسه مذاکراتی انجام گرفت که در نهایت منجر به عقد قرارداد تولید پژو ۳۰۵ شد. اما قبل از انجام کار و همزمان با وقوع انقلاب اسلامی تمامی صنایع، ملی و در اختیار دولت قرار گرفت. با وقوع انقلاب اسلامی به موجب بند الف قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران مصوب ۱۶-۴-۱۳۵۸ شورای انقلاب اسلامی، شرکت ایران ناسیونال به اعتبار نوع صنعت، زیر مجموعه سازمان صنایع ملی با مدیریت وزارت صنایع قرار گرفت و ملی اعلام گردید. این دوره همزمان با شروع جنگ تحمیلی عراق علیه
ایران بود که از مهمترین مسائل این دوره وجود مشکلات ارزی و اقتصادی از جمله نبود واردات، دشواری تهیه مواد اولیه از خارج، ضعف کیفیت و تحویل به موقع و فرسودگی دستگاهها در ایرانخودرو بود که تا سال ۱۳۶۱ همچنان ادامه داشت.
سال ۱۳۶۲
یکی از سالهای کم مساله و پررونق تولید است که علت آن، وضعیت مناسب ارزی و استراتژی وزارتخانه بود و در واقع این رشد در سایر صنایع به چشم می خورد.
سال ۱۳۶۴
با کاهش درآمدهای ارزی نشانه های بحران صنعتی، اقتصادی و تولیدی آغاز گردید تا آنجا که در سال ۱۳۶۵ کارخانه در آستانه تعطیلی قرار گرفت.
سال ۱۳۶۷
با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ سازمان ملل مسأله تعیین خودروی سواری با هماهنگی کامل سازمان و وزارتخانه مطرح و قرارداد ساخت پژو ۴۰۵ در مدت ۳ سال، منعقد گردید.
سال ۱۳۶۸
همزمان با تاکید دولت بر تولید خودروهایی که کاربری عمومی داشته باشد، دو تحول بزرگ روی داد. اولین تحول تبدیل سالن پژو به سالن اتوبوس بود که این سالن در دو شیفت، سالانه ۶۰۰۰ دستگاه اتوبوس تولید می کرد. تحول دوم، همزمان با توقف تولید پیکان و تعطیل شدن کارخانه تالبوت و نداشتن نیروی محرکه و اعلام آمادگی پژو برای عقد قرارداد با شرکت ایرانخودرو بود که شرکت، ناگزیر تصمیم به نصب موتور ۵۰۴ بر روی پیکان گرفت و پیکان به «پیکاژو» و سپس به «پیکان۱۸۰۰ » تغییر نام داد.
سال ۱۳۷۰
از اتفاقات این سال می توان به تولید مجدد پیکان و تاسیس شرکت ساپکو اشاره نمود.
سال ۱۳۷۳
از بزرگترین تحولات ابتدا تدوین برنامه هفت ساله شرکت و سپس افزایش تیراژ تولید بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه در سال را می توان ذکر کرد. تحول بزرگ دیگر ایجاد مرکز تحقیقات ایرانخودرو با سرمایهگذاری بالا بود که منجر به طراحی محصول سمند گردید.
سال ۱۳۸۱
تولید انبوه خودرو سمند به عنوان خودرو ملی در سال ۱۳۸۱ آغازگردید.
سال ۱۳۸۲
پروژه های پارس سال، سمند سال و پژو ۲۰۶ صندوقدار آغاز گردید.
سال ۱۳۸۳
در این سال پروژه های پژو پارس ELX و سمند ال ایکس به بهره برداری رسید.
سال ۱۳۸۴
خروج پیکان از سبد تولید محصولات شرکت ایرانخودرو در این سال بود. و محصولات ۲۰۶ صندوقدار، روا با موتور بهینه OHVو سمند سریر تولید گردید. در این سال موتور ملی پایه گاز سوز طراحی شد و ایرانخودرو به بازارهای جهانی وارد گردید.
سال ۱۳۸۵
خط تولید موتور ملی با حضور رئیس جمهور راه اندازی شد و پروژه های تولید سمند آذربایجان، بلاروس و سوریه به بهره برداری رسید. به علاوه، در این سال محصول تندر۹۰ نیز با همکاری شرکت رنو به سبد محصولات شرکت افزوده شد و باعث گردید انحصار همکاریهای بین المللی ایرانخودرو از شرکت پژو خارج گردد. پروژه تولید سمند در ونزوئلا در این سال نیز آغاز گردید.
سال ۱۳۸۶
خطوط تولید در سایتهای تبریز، سنگال و مصر راه اندازی و محصول جدید سمند سورن به بازار عرضه شد.
سال ۱۳۸۷
دومین خودرو ملی ایرانخودرو با نام رانا طراحی گردید.
سال۱۳۸۸
ایرانخودرو نقش چشمگیری در افزایش تولید خودرو در کل کشور ایفا نمود و با تمرکز بر صادرات برند ملی، موفق به رشد ۴۰ درصدی صادرات خودرو ساختهشده از شبکه ایرانخودرو گردید.
سال ۱۳۸۹
رکورد تولید ۷۵۵٫۵۵۵ دستگاه خودرو سبک برای اولین بار در تاریخ منطقه ثبت گردید و نزدیک به نیمی از سهم تولید خودرو سبک کشور در اختیار ایرانخودرو قرار گرفت.
سال ۱۳۹۰
«دنا» بهعنوان جدید ترین محصول ایرانخودرو طراحی گردیده است .این خودرو در فروردین سال ۱۳۹۰ رونمایی گردید.