ارزآوری و اشتغالزایی با گسترش گردشگری فرهنگی
تین نیوز| گردشگری فرهنگی یکی از حوزههای فعال در صنعت گردشگری ایران است که به گفته کارشناسان گردشگری بیش از ۴۰ درصد از این صنعت را در کشور به خود اختصاص داده است.
ایران در زمینه آثار باستانی، بناهای تاریخی، هنر، معماری و میراث فرهنگی ملموس و ناملموس جاذبههای بسیاری را داراست. به عقیده بسیاری از کارشناسان گردشگری، گردشگری فرهنگی پس از گردشگری مذهبی بیشترین نقش را در صنعت گردشگری دارد. به دلیل وجود قومیتهای مختلف، ایران در زمینه میراث فرهنگی ناملموس؛ آداب و رسوم، آیینها، غذاهای محلی و سنتها نیز جذابیتهای بسیاری دارد که تاکنون به آنها چنانکه باید توجه نشده و روی آنها سرمایهگذاری چندانی نشده است. گردشگری فرهنگی میتواند جذب گردشگران اروپایی و امریکایی را توسعه داده و برای کشور ارزآوری به همراه
داشته باشد. در گردشگری داخلی نیز میتواند اشتغالزایی و درآمدزایی خوبی به همراه داشته باشد. البته به شرطی که تبلیغات، اطلاعرسانی و معرفی مناسبی از آنها چه در حوزه بینالمللی و چه در حوزه ملی انجام شود. گردشگری مذهبی در حوزه میراث ناملموس و افزایش فعالیت گردشگری در آثار باستانی و اماکن تاریخی در هر منطقه میتواند به رشد درآمدزایی برای مردم بومی و محلی هر منطقه نیز منجر شود.
محققان گردشگری بر اساس تعریف علمی، گردشگری فرهنگی را اینگونه توصیف کردهاند: «هرگونه حرکت انسان به سمت جاذبههای فرهنگی ویژه مانند موزهها، سایتهای میراث، اجراهای هنری و جشنوارهها که در بیرون از محیط معمول زندگیاش قرار دارند. حرکت انسان به سمت جلوههای فرهنگی که در بیرون از محیط معمول زندگیاش قرار دارند. هدف از این حرکت کسب اطلاعات و تجارب جدید برای ارضای نیازهای فرهنگی است».
گردشگری فرهنگی تنها مصرف منفعل، یعنی نگریستن صرف به سایتهای تاریخی، مجموعههای موجود در موزهها، نقاشیها و نمایشهای تئاتر نیست. بر همین اساس است که روزبهروز بر شمار گردشگران علاقهمند به «گردشگری خلاق» افزوده میشود. در جریان این نوع گردشگری، فرد در فعالیتهای فرهنگی چون نقاشی، عکاسی، صنایعدستی، رقص و آشپزی شرکت میکند.
گردشگری فرهنگی طبق اصول جهانی به ۲ نوع تقسیم میشود: نوع نخست که دیدار از سایتهای ملموس مانند موزهها، سایتهای تاریخی، باستانشناسی، معماری و... میشود و نوع دوم شامل آثار میراثی ناملموس مانند آداب و رسوم، فرهنگ، نوع معیشت و... که جنبههای علمی مردمشناسی است.
طبق آمار سازمان جهانی گردشگری، ۳۷درصد گردشگری بینالمللی با انگیزه فرهنگی است و به طور چشمگیری این فرآیند در حال افزایش است.
براساس شاخصهای سازمان جهانی گردشگری، گردشگران فرهنگی ویژگیهایی مانند تحصیلات دانشگاهی، بالابودن میانگین سنی، شاغلبودن، تمایل به آشنایی با فرهنگ مناطق مختلف، علاقهمندی به چشماندازهای فرهنگی، برنامهریزی برای بازدید از موزهها، نمایشگاههای هنرهای سنتی و صنایع دستی و آثار معماری، تمایل به شناخت آیینها و سنتها و هنرهای دیگر کشورها را دارا هستد. در زمینه آیین و سنن ایران دارای آیینهایی مانند چهارشنبهسوری، عزاداریها و تعزیهخوانی بوده و در زمینه آثار هنری نیز در حزوه نقاشی، خوشنویسی، فیلم، تئاتر، موسیقی، مینیاتور،
کاشیکاری، قالیبافی و انواع تزئینات وابسته به معماری دارای جاذبههای بسیاری است.
میراث ناملموس جذاب ایرانی
میراث ناملموس که شامل آیینها، سنن، آداب و رسوم و فرهنگ قومیتهای مختلف است در ایران جذابیتهای بسیاری دارد و توسعه آن میتواند گردشگران بسیاری را از سراسر جهان به خود جذب کند.
رحیم یعقوبزاده، رییس مرکز گردشگری علمی فرهنگی دانشجویان ایران به صمت گفت: ایران دارای ظرفیتها و جاذبههای قابل توجهی در حوزه گردشگری فرهنگی است.
او افزود: ایران از نظر جاذبههای گردشگری فرهنگی غنی بوده و حدود ۲۰ آثار باستانی، تاریخی و جاذبههای فرهنگی به ثبت جهانی رسیدهاند. به عقیده بسیاری از صاحبنظران ایران از نظر تنوع و تعداد بسیار آثار میراث جهانی یکی از ۱۰ کشور برتر دنیا به شمار میرود که ظرفیت بزرگ و قابل توجهی در کشور به منظور جذب گردشگران خارجی به شمار میرود.
یعقوبزاده عنوان کرد: ایران در هر دو زمینه میراث ملموس و میراث ناملموس دارای ظرفیتها و جاذبههای بسیار زیادی است. ایران در زمینه میراث ناملموس و میراث معنوی فرهنگی نیز بسیار غنی است. عمدهترین انگیزهها و دلایل سفر گردشگران خارجی بازدید از آثار فرهنگی، تاریخی و باستانی ایران است. همچنین به منظور آشنایی با میراث معنوی و ناملموس ایران به کشور سفر میکنند.
او افزود: کشور ما دارای دهها و بلکه صدها سایت تاریخی، میراث فرهنگی و آثار باستانی است. مراسم، آیینها، آداب و رسوم ایران نیز به دلیل چند قومیتی بودن دارای تنوع و جذابیتهای ویژهای برای گردشگران خارجی است. به عنوان نمونه عشایر نیز بخشی از گردشگری فرهنگی به شمار میروند که برای گردشگران بهویژه گردشگران خارجی جذابیتهای ویژهای دارند.
به گفته یعقوبزاده اکوتوریسم، گردشگری هیجانی و گردشگری فرهنگی با یکدیگر همپوشانی دارند.
او افزود: به طور عمده گردشگران بینالمللی که از کشورهایی مانند اروپا، امریکای شمالی و چین به ایران سفر میکنند گردشگران فرهنگی به شمار میروند. گردشگری فرهنگی شاخههای مختلفی مانند گردشگری تاریخی، گردشگری ادبی، گردشگری هنری و بازدید از آیین و سنتهای قومیتهای مختلف داراست. ایران در تمامی این حوزهها بسیار غنی است.
یعقوبزاده به عنوان نمونه نمایشهایی مانند تعزیه را یکی از جاذبههای فرهنگی ایران عنوان کرد. او افزود: بیش از ۶۰ درصد از گردشگران خارجی ایران از کشورهای همسایه مانند عراق، عربستان، بحرین، افغانستان، پاکستان، آذربایجان و کشورهای عربی و مسلمان به ایران سفر میکنند. بیش از ۸۰ درصد از آنها گردشگران مذهبی هستند که علاقه چندانی به فرهنگ و تمدن ما ندارند و درصد سفر گردشگران اروپایی و امریکایی که به ایران سفر میکنند بسیار کمتر است.
رییس مرکز گردشگری علمی فرهنگی دانشجویان ایران اظهار کرد: به منظور جذب گردشگران اروپایی و امریکایی باید گردشگری فرهنگی ایران را توسعه داد چراکه بیشتر گردشگرانی که از این کشورها به ایران سفر میکنند گردشگران فرهنگی بوده و به دلیل تفاوتهای مذهبی و فرهنگی نمیتوان گردشگران تفریحی این کشورها را جذب کرد.
یعقوبزاده اظهار کرد: این در حالی است که بیشتر گردشگران اروپایی و کشورهای غربی که به ایران سفر میکنند افراد تحصیلکرده و فرهیختهای هستند که به منظور بازدید از جاذبههای فرهنگی ایران به کشور سفر میکنند و به هیچ عنوان سفر آنها مغایرتی با فرهنگ و مذهب کشور ندارد.
او افزود: یکی از اماکنی که در آنها میتوان با فرهنگ، تمدن، آیینها، سنتها و میراث ملموس و ناملموس کشورها آشنا شد موزهها هستند. توسعه موزهگردی و بهبود ارائه امکانات در آنها میتواند منجر به توسعه گردشگری فرهنگی نیز شود.
به عقیده یعقوبزاده اگر مدیران گردشگری قصد داشته باشند گردشگری فرهنگی را توسعه دهند باید مدیریت، هدایت و نظارت خوبی بر آن داشته باشند، خدماتدهی مناسبی را در نظر بگیرند و به مرمت و بازسازی آثار باستانی نیز بپردازند.
از گردشگری فرهنگی حرف میزنیم؟
محمدحسن طالبیان، معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به صمت گفت: گردشگری فرهنگی به حوزهای از گردشگری گفته میشود که در آن گردشگری هدایت شده است. در حوزه میراث فرهنگی توجه به معرفی شایسته و اطلاع رسانی صحیح از وظایف پایگاههای اطلاعرسانی در حوزه میراث فرهنگی به شمار میرود.
به گفته او اکنون بیش از ۹۰ پایگاه اطلاعرسانی و پژوهشی در حوزه میراث فرهنگی در حال فعالیت هستند.
طالبیان بیان کرد: میراث فرهنگی در جذب گردشگران خارجی و داخلی بسیار موثر است و آثار باستانی، میراث فرهنگی و گردشگری فرهنگی کشور نه تنها به گردشگران خارجی و داخلی بلکه به مردم بومی و محلی نیز باید معرفی شوند. اکنون بسیاری از مردم محلی نیز با میراث فرهنگی و آثار تاریخی و باستانی اطراف خود به خوبی آشنایی ندارند.
او افزود: اطلاعرسانی، تبلیغات و ارائه اطلاعات مناسب و درست در حوزه میراث و آثار موجود در گردشگری فرهنگی منجر به توسعه گردشگری، افزایش جذب گردشگران خارجی و تشویق گردشگران داخلی به این حوزه از گردشگری میشود.
معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری درباره نبود تبلیغات و اطلاعرسانی در حوزه گردشگری فرهنگی به میزان کافی اظهار کرد: تبلیغات و اطلاعرسانی در حوزه میراث فرهنگی و آثار باستانی بانقطه مطلوب فاصله بسیاری دارد اما نسبت به گذشته بهبود یافته و پیشرفت بسیاری را شاهد بوده است.
او افزود: پژوهشها و مطالعات در زمینه گردشگری فرهنگی و میراث فرهنگی کشور نیازمند هزینه و زمان بسیاری است. توسعه و بهبود تبلیغات و اطلاعرسانی در این حوزه نیازمند صرف زمان، انرژی و انجام فعالیتهای بسیار است.
طالبیان درباره توسعه و بهبود سطح اطلاعات مردم در حوزه میراث فرهنگی بیان کرد: نهادهای مختلف و آحاد جامعه باید در توسعه و بهبود گردشگری فرهنگی و اطلاعرسانی در این زمینه فعالیت کنند، دانشگاهها، انجمنهای مردمنهاد و سازمانهای دولتی باید تلاش کنند تا با کمک یکدیگر گردشگری فرهنگی را بهبود بخشند.
او افزود: نهاد آموزش و پرورش و مدارس نیز باید تلاش کنند تا از کودکی به مردم در زمینه آثار باستانی، میراث فرهنگی و اماکن تاریخی اطلاعرسانی کرده و فرهنگسازی کنند. اطلاعات مردم کشور نیز در حوزه میراث ملموس و ناملموس کشور بسیار اندک است. در سطح جهانی نیز افراد انگشت شماری با گردشگری فرهنگی ایران آشنایی دارند.
طالبیان در زمینه خدماترسانی در حوزه میراث فرهنگی اظهار کرد: خدماتدهی آثار باستانی، بناهای تاریخی و به طور کلی خدماترسانی در گردشگری فرهنگی نسبت به گذشته بهبود یافته و با پیشرفت بسیاری همراه بوده است.
گردشگری فرهنگی یک گردشگری هدفمند است و باید در این حوزه با وجود کمبود امکانات، خدمات را با بهترین کیفیت ارائه کرده و مخاطبان مختلف این حوزه از گردشگری را راضی نگه داریم.