مارکسیست، مارکس نخوانده؛ نسخهای برای از بین بردن نابرابری
وبلاگ تین نیوز | انتشار کتاب ۶۸۵ صفحهای «سرمایهداری در قرن ۲۱» نوشته توماس پیکتی (Thomas Piketty) اقتصاددان جوان فرانسوی با استقبال بسیاری بهویژه در آمریکا مواجه شد و در لیست پرفروشترین کتابهای آمازون قرار گرفت تا مشخص شود دغدغه مردم جهان هنوز هم اقتصاد و معیشت است.
در چرایی استقبال از این کتاب، بحث ظهور جنبش وال استریت و افشای «یک درصدیها» (که حدود ۴۰درصد ثروت جهان را در اختیار دارند) موثر بوده و از گسترش عمق نابرابری سیاسی- اقتصادی میان مردم جهان یاد میکند و از شکست سیاست نئولیبرالها خبر دارد که حتی هوای تنفسی مردم و جان و طبیعت را تبدیل به کالا کردهاند.
دارایی بهوجود آورنده ثروت است نه ارزش افزوده
«توماس پیکتی» مدعی است ۱۵سال با یک تیم تحقیقاتی در مورد دادههای فراوان مندرج در این کتاب کار کرده و برخلاف کتاب پیشین وی که در سال ۲۰۰۱ در مورد درآمدهای بالا در فرانسه منتشر شد (کتاب درآمد بالا در فرانسه قرن ۲۰- نابرابری و بازتوزیع ۱۹۹۸-۱۹۰۱) به جای یک کشور «دو دوجین از کشورها» مورد بررسی قرار گرفته است. نکته برجستهای که همه موافقان و مخالفان کتاب به آن اشاره کردهاند، فراوانی اطلاعات و دادههای کتاب و بهویژه روزآمد بودن اطلاعات (تاسال ۲۰۱۲) آن است. «پیکتی» در
این کتاب سیر تحول و تطور درآمد به دارایی را مورد بررسی قرار داده و برخلاف مارکس که ارزش افزوده را بنیاد ثروت افزایی سرمایهداران میداند، معتقد است، داراییها بهوجود آورنده ثروت و نابرابر شدهاند!
«سرمایه» مارکس را نخواندهام!
بهرغم آنکه مطبوعات و رسانههای غربی وی را «مارکس جدید یا مارکس دوم» خطاب کردهاند اما «پیکتی» رسما اعلام کرده که مارکسیست نیست؛ چرا که نتوانسته کتاب«سرمایه» اثر جاودانه مارکس را به درستی مطالعه کند. او در مصاحبه با New republic اعلام کرد که کتاب مانیفست را که کتابی ساده و قوی است، خوانده و سعی داشته کتاب کاپیتال(سرمایه) مارکس را بخواند اما به دلیل سخت بودن آن قادر به خواندنش نشده است!
اتفاقا همین نکته که صراحت و راستگویی او را میرساند بر محبوبیت پیکتی افزوده است که رسما اعلام کرده «نتوانستم کتاب سرمایه را بهدلیل سخت بودن بخوانم»؛ حال مقایسه کنید با سخنان و ادعاهای اقتصاد خواندههای وطنی که بعضا به زبان انگلیسی تسلط نداشته ولی هفتهای ۸ نوبت مارکس و مارکسیسم و سرمایه را نخوانده، نقد میکنند.
اقتصاددان محبوب چپ، منفور راست
رادیو بیبیسی در تاریخ ششم ماه می سالجاری پیکتی را «اقتصاددان محبوب چپ و منفور راست» معرفی کرده بود و از استقبال از این کتاب در تعجب بوده، درحالیکه استقبال از کتاب بهویژه در کشوری که نابرابری اقتصادی بیداد میکند (آمریکا) نشاندهنده حمایت جامعه یک درصدیها است. اما شاید به دلیل همین اعتراف پیکتی بوده که «دیویدهاروی» اقتصاددان برجسته در نقد کتاب پیکتی اعلام کرد، بسیاری از نکاتی که در این کتاب بهعنوان راهحل مطرح شده قبلا توسط مارکس پاسخ داده شده است!
دریافت مالیات مضاعف
پیکتی درواقع به آن دسته از اقتصاددانان کلاسیکی تعلق دارد که معتقد به دخالت دولت در اقتصاد بهویژه از طریق مالیات ستانی هستند؛ در واقع از آنجا که پروفسور پیکتی اعتقاد دارد تورم، مالیات بر سرمایه فقر است، بنابراین وضع مالیات تصاعدی برثروت علاوهبر مالیات بر درآمد بالاییها به منظور باز توزیع عادلانه ثروت را پیشنهاد کرده است. غافل از اینکه پیش از این بخش عمدهای از ایدهها را «ریکاردو»، «آدام اسمیت»، «کینز» و «جیمز توبین» هم مطرح اما خصیصه ذاتی سرمایهداری (انباشت سرمایه)،
تئوریهای آرمانی آنها را زیر ثروت دفن کرده است.
حمله سرمایهداران به پیکتی
پیکتی در این کتاب دیگر کسی را فریب نمیدهد. زیرا شکاف طبقاتی روزافزون در قرن ۲۱ نشان میدهد که کاربرد و معادلات ریاضی در اقتصاد با افشای آمارهای دروغینی که مدعی کاهش نابرابر در عصر جدید هستند امر قابل پنهانی نیست و نمونه آن ظهور جنبش سراسری مدنی یکدرصدی در جهان سرمایهداری است. جالب آنکه سردمداران سرمایهداری انحصاری و سخنگویان آن ازجمله Ross Dauthat (ستوننویس مشهور نیویورک تایمز) در مقاله نهم آوریل ۲۰۱۴ خود ضمن حمله شدید به پیکتی شمشیر را از رو بسته و پیکتی را متهم به مارکسیست بودن و ترویج ایدههای
مارکسیسم میکند.
رنجش رسانههای صدای بورژوازی جهانی از افشای نابرابری که میتواند جنبشهای اجتماعی را علیه آنان راهاندازی کند، بهقدری است که BBC، پیکتی را رسما مارکس جدید و جوان مینامد. البته این رسانهها فراموش میکنند که حداقل مزد ساعتی آمریکا که در سال ۱۹۵۶ به قیمت ثابتسال ۱۹۹۶ معادل یک دلار بوده در سال ۲۰۱۳ به رقم جاری ۲۵.۷ دلار و به قیمت ثابت صرفا ۸۷.۴ دلار شده است. این درحالی است که در طول این ۵۷ سال، ثروت سرمایهداران و انحصارات بانکی صدها برابر شده است.
اقتصاد وامدار سه تفنگدار
نگاهی به تیتر رسانههای جمعی جهانی نظیر «چرا مارکسیسم دوباره برخاسته؟!» (روزنامه گاردین چهارشنبه ۱۲ جولای ۲۰۱۲)، مارکس برگشته است (مجله foreign policy ۲۱.۱.۲۰۱۴) نشاندهنده عمق نظرات اقتصادی مارکس در جهان سرمایهداری است چرا که جهان در زمینه اقتصاد وامدار سه تفنگدار دیوید ریکاردو، آدام اسمیت و کارل مارکس است.
در واقع اگر منتقدان پیکتی در رسانههای سرمایهداری گزارش معروف «شبکه عدالت مالیاتی- Tax Justic Network» که در سال ۲۰۱۲ منتشر شد را جدی میگرفتند دیگر از افشاگریهای پیکتی وحشتزده نمیشدند.
در این گزارش اعلام شده بود در سال ۲۰۱۲ از حدود ۳۲هزارمیلیارد دلار داراییهای مالی جهان، ۲۱هزارمیلیارد دلار متعلق به ۱۰میلیون نفر در مناطق بهشت مالیاتی بوده که۹ هزار و ۸۰۰ هزار میلیارد دلار آن فقط متعلق به یکصدهزار نفر بوده و از سوی دیگر داراییهای حدود ۱۳۴۶ نفر از میلیاردرهای جهان معادل ۶ هزار و ۸۰۰میلیارد دلار بوده است.
شاید تنها نکتهای که پیکتی را به نقطه نظرات سیاسی مارکس نزدیک میکند، آنجاست که معتقد است «مقابله با معضلات اجتماعی و نابرابری اجتماعی از طریق تظاهرات و جنبشهای سیاسی است» چرا که بدون این اقدام سرمایهداری، جهان را به سوی یک نظام نوین بردهداری سوق خواهد داد.
تکرار نظریه مالیاتی«جیمز توبین»
به نظر نگارنده، با کمی تدقیق حول نظرات اقتصاددانان عصر جدید شاید بتوان گفت راهکار پیکتی ادامه راهکار مالیاتی است که جیمز توبین، اقتصاددان و ریاضیدان معروف (برنده جایزه نوبل سال ۱۹۸۱) در سال ۱۳۷۱ مطرح کرد. «توبین» معتقد است که با برقراری سیستم مالیاتی نوین و بهویژه با اخذ مالیات از فعل و انفعالات مالی و الکترونیکی میتوان از فرار مالیاتی که بهوجود آورنده نابرابری اجتماعی است، جلوگیری کرد.
البته آثار نظری و نوشتههای جیمز توبین بسی وسیعتر از نوشتههای پیکتی است، بهویژه بهرغم آنکه پیکتی موضوع دارایی را در مقابل درآمد قرار میدهد وارد مباحث تئوریک این حوزه نمیشود. اما توبین که هوادار نظریات کینز بود مصرانه معتقد بود نظریه کينز در مورد تعیین درآمد قادر به حل و فصل مسائل اقتصادی دهه ۸۰ بوده است (امری که هیچگاه تحقق نیافت) نقطه عزیمت راهکار پیکتی همان جامعه سوسیال دموکراتیک و دولت رفاه است و جالب آنکه متاسفانه پیکتی همچون نمیخواهد یا نمیتواند وارد حوزه بنیادین سرمایهداری شود، اگرچه بهدرستی میداند که
ویرانی و ورشکستگی جزیی از نظام سرمایهداری است که برای غلبه بر بحرانهای سرمایهداری صورت میگیرد. اما پیکتی فراموش میکند که نظام سرمایهداری از دهه ۱۹۵۰ مرتبا برای غلبه بر بحرانهایش به جنگ و ناامنی در نقاط مختلف جهان روی میآورد و مرتبا درحال هجوم به جامعه برای عبور و رهایی از این بحرانهاست.
بیتوجهی به علتالعلل
اگرچه کتاب پیکتی بهدرستی سطح فقر و نابرابری را توضیح میدهد، اما به علتالعلل این نابرابری که در ذات نظام سرمایهداری بهویژه سرمایهداری نوین - که بنیاد آن بر سلاحهای کشتار جمعی نظیر سرمایهداری کازینویی، سرمایهداری مالی- تجاری، کارتهای اعتباری و معاملات Option و قراردادهای آتی است - چندان توجه نمیکند. بدیهی است وضع مالیات بیشتر بر درآمدهای بالاتر چنانچه با یک اصلاح اساسی در نظام مالی باشد شاید بتواند در ایجاد منافع اجتماعی موثر باشد اما کیست که نداند نرخ موثر مالیاتی تراستها و انحصارات
مالی و بانکی بسیار کمتر از واحدهای کوچک و متوسط تجاری است. چرا که زورگویان و اساطیر پول و سرمایه با علم کردن «تئوری خوشبختی بیشتر، پول بیشتر»، در فرآیند قانونگذاری چنان عمل کردهاند که منحنی مالیات حقوقبگیران جهان بالاتر از منحنی مالیاتی فراریان مالیاتی است که در سایه ایجاد مناطق امن مالیاتی موسوم به «بهشت مالیاتی» به سر میبرند. کار به جایی رسیده که در کنفرانس ۲۰- G که سالجاری قبل از برگزاری المپیک در روسیه برگزار شد، رهبران کشورها نگرانی خود را از فرار مالیاتی شرکتهای چند ملیتی و تراستها از طریق قراردادهای اجتناب از مالیات
مضاعف (Tax treaty) و مناطق بهشت مالیاتی که اتفاقا عمده این مناطق در کشورهایی قرار دارند که مدعی داشتن نظام مالیاتی قدرتمند هستند (انگلستان و آمریکا و برخی کشورهای اروپایی) رسما ابراز کردند.
ناکارآیی راهکارها در جهان نابرابر
تارنمای tax justice network با ارایه آمار و اطلاعات مستند نشانداده که در سال ۲۰۱۱ بیش از ۳۲هزارمیلیارد دلار دارایی مالی پنهان در جهان وجود دارد که حدود ۹ هزار و۶۰۰میلیارد دلار آن متعلق به یکصدهزار نفر است و این داراییها عمدتا توسط بانکهای بزرگ دنیا نظیر Morgan, HSBC و... مدیریت میشود. بنابراین راهکار پیکتی در مقابله با سودجویانی که ثروت خود را نه از طریق تولید و صنعت و رقابت بلکه از طریق خشونت و جنگهای منطقهای بهدست آوردهاند کارا نخواهد بود!
پیکتی در مدار «یکدرصدیها»
با همه این تفاصیل، نگرش و کار آقای پیکتی از آن جهت که در افشای نظام نابرابری جهانی مستند عمل کرده قابل ستایش است. برای اطلاع خوانندگان باید یادآور شد اساسا توماس پیکتی را نمیتوان در طیف راستگرایان قرار داد چرا که وی عملا خود را در مدار یک درصدیها قرار داده است و به همین جهت باید ورود وی به کمپین یکدرصدی را خوشامد گفت. بهویژه آنجا که میگوید «من به خصوص نسبت به آینده خوشبین نیستم. درسهای گذشته نشان داده که اختلافات خشونتآمیز اغلب نقش مهمی را بازی میکنند و نهادهای دموکراتیک
رسمی همیشه به نابرابریها پاسخ نمیدهند، بهویژه آنکه این نهادها میتوانند تحت سیطره نخبگان مالی قرار گیرند» (نقل از نشریه New Left Review شماره ۸۵ فوریه ۲۰۱۴).
پیکتی قبلا در مقاله «چرا نرخ مالیات میتواند بیش از ۸۰درصد باشد» که مشترکا با «امانوئل سائز» و «استفانی استانچوا» نوشته شده است در بررسی ۱۸ کشور عضو سازمان همکاری و توسعه این ادعا را که مالیات کم بر ثروتمندان منجر به افزایش بهرهوری و رشد اقتصادی میشود را با دلیل و برهان و آمار رد کرده است. او در این مقاله ثابت میکند که مالیات مطلوب میتواند بالای ۸۰درصد باشد و هیچکس جز مگاثروتمندان چیزی را از دست نمیدهد.
کاهش نرخ مالیات منجر به رشد نمیشود
شاهبیت نظریات پیکتی که او را متهم به مارکسیست بودن میکند آن است که ثابت میکند هیچگونه رابطهای بین کاهش نرخ مالیاتی درآمدهای بالا و رشد متوسط سالانه واقعی سرانه تولید ناخالص داخلی پس از سالهای ۱۹۷۰ وجود ندارد. درواقع عوامفریبی رسانههای جمعی سرمایهداری مبنیبر کاهش نابرابریهای اقتصادی در دوران پس از جنگ دوم جهانی با افشاگری امثال پیکتی باعث رنجش نهادهای مالی جهانی شده است.
نکته فراموش شده
تنها نکتهای که بهنظر میرسد به دقت مورد توجه پیکتی قرار نگرفته آن است که در ۲ دهه اخیر با افت شدید گرایش نزولی سود و ظهور بازارهای جدید، سرمایهداری جهانی به پدیدههای نوینی همچون ابزارهای مالی، قراردادهای آتی، Hedge، (سلاحهای کشتارجمعی) رویآورده بهطوری که تا پایان سال ۲۰۱۳ مجموع بازار بورسهای جهان رقمی حدود ۶۳ تریلیون دلار اما حجم بازارهای مالی و داراییهای مالی حدود ۱۲۰۰ تریلیون دلار بوده که این رقم از کل تولید ناخالص داخلی جهان از سال ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۳ که معادل ۱،۱۶۶میلیارد دلار بوده بیشتر بوده است. به تعبیری بخش غیرواقعی
اقتصاد ۲۰ برابر بخش واقعی بوده که آثار زيان بار آن گسترش فقر و افزایش وسیع نابرابری و اضمحلال تدریجی طبقه متوسط بهعنوان موتور محرکه جامعه کار و تولید است.
تقسیم ناعادلانه ثروت
پیکتی البته اعتقاد دارد که نابرابری اجتماعی نه از درآمدها و انباشت سرمایه که از داراییهای ثروتمندان جهان ناشی میشود غافل از اینکه درآمد بهوجود آورنده دارایی است و نه بالعکس. برای پیبردن به عمق نابرابریهای اقتصادی جهان باید گفت کل ثروت جهانی در سال ۲۰۱۲ معادل ۲۲۳ تریلیون دلار برآورد شده که ۲۹میلیون نفر(معادل ۶.۰درصد جمعیت جهان)، هر یک بیش از یکمیلیون دلار دارایی و سر جمع داراییهای آنان معادل ۵.۸۷ تریلیون دلار و ۳۴۴میلیون نفر (معادل ۵.۷درصد جمعیت جهان) بین یکصدهزار دلار تا
یکمیلیون دلار دارایی که جمع داراییهای آنان ۹.۹۵ تریلیون دلار (۱.۴۳درصد ثروت جهان) و ۰۳۵.۱میلیون نفر(معادل ۵.۲۲درصد جمعیت جهان) بین ۱۰هزار تا یکصدهزار دلار ثروت دارند که جمع دارایی آنان ۱.۳۲ تریلیون دلار (معادل ۴.۱۴درصد ثروت جهان) و۰۸۱.۳میلیون نفر از جمعیت جهان (۳.۶۹درصد جمعیت جهان) کمتر از ۱۰هزار دلار ثروت داشته و جمع ثروت آنان ۳.۷ تریلیون دلار (معادل ۳.۳درصد ثروت جهان) است. در حالی که اگر داراییهای جهان عادلانه و مساوی تقسیم شود سهم هر فرد معادل ۴۹هزار دلار خواهد شد.
نحوه تقسیمبندی این ثروت عظیم در آمریکای شمالی ۱.۶۸ تریلیون، اروپا ۳.۶۹تریلیون، آسیای پاسفیک ۷.۵۰ تریلیون، چین ۱.۲۰ تریلیون، هندوستان ۱.۳ تریلیون، آمریکای لاتین ۶.۸ تریلیون و آفریقا ۳.۲ تریلیون دلار بوده است. جالب آنکه کل ثروت جهانیان تا سال ۲۰۱۷ معادل ۳۳۰ تریلیون برآورد میشود که سهم آمریکای شمالی از ۱.۶۸ تریلیون به ۸۹ تریلیون افزایش خواهد یافت و حتما سهم یکدرصدی بیشتر و بیشتر و سهم سایرین کمتر از حالا خواهد بود!
* پژوهشگر مالی- اقتصادی
منبع: تارنمای zerohdedge. com