بنادر خشک؛ نیاز اقتصاد پساتحریم
تین نیوز | در نوشته قبلی به ضرورت راهاندازی بنادر خشك در كشور اشاره شد كه در ادامه این مطلب مباحث كلیدی و موثر در راهاندازی بنادر خشك مورد بررسی قرار میگیرد.یكی از نكات قابلتوجه درخصوص بنادر خشك، بحث انتقال كالا بین بنادر ساحلی (بهعنوان مبادی اصلی ورود و خروج كالا از كشور) و بنادر خشك است. رعایت قوانین گمركی در این خصوص و توجه به این موضوع كه بخشی از عملیات گمركی كالاها میتواند در بنادر خشك انجام شود مستلزم رعایت مواردی نظیرعدم امكان دخل و تصرف در تعداد، نوع و حجم كالا در حین انتقال است كه این مطلب نگاه را به شیوهای خاص از حمل كه همان حمل
كانتینری است معطوف میكند. هر چند كه بهجز حمل كانتینری امكان استفاده از سایر شیوهها نیز وجود دارد اما نگاهی به عملكرد بنادر خشك در دنیا پیوند بین بندر خشك و حمل كانتینری را بیش از پیش نمایان میكند كه از جمله این بنادر میتوان به بندر خشك گوتنبرگ سوئد با عملكردی در حدود 840 هزار TEU در سال و نیز بندر خشك ویرجینیا در آمریكا با عملكردی در حدود 2 میلیون TEU در سال اشاره کرد.
به جز این بنادر خشك بنادر دیگری نیز در سراسر دنیا وجود دارد كه از جمله آنها میتوان به بنادر خشك پاكستان از جمله بندر خشك لاهور، بنادر خشك هندوستان و بندر خشك ایساكا در تانزانیا اشاره کرد. همچنین از بندر خشك دالاس در آمریكا نیز میتوان بهعنوان یكی از اصلیترین پروژههای در دست ساخت این حوزه نام برد كه در آنها تاكید اصلی بر حمل كانتینری كالا است. از طرفی نگاهی به روند حملونقلی بنادر در كشور نشان میدهد كه حمل كانتینری در بنادر كشور طی سالهای گذشته رشد قابلتوجهی داشته است بهگونهای كه میزان تخلیه و بارگیری كانتینرها در كشور از
300 هزار TEU در سال 1376 به 5/ 2 میلیون TEU در سال 1393 رسیده است كه البته این عدد در سالهای گذشته حتی به میزان 2/ 3 میلیون TEU نیز رسیده بود. طرحهای توسعهای بنادر اصلی كشور از جمله بندر شهید رجایی نیز نشان میدهد كه بخش عمدهای از برنامههای توسعهای به درستی افزایش ظرفیت كانتینری تعریف شده است. با توجه به این موارد و در نظر گرفتن ویژگیهای كانتینر نظیر سرعت عمل در جابهجایی، آسیب كمتر كالا در حین حمل، تخلیه و بارگیری، بسته و پلمب بودن آنها كه امكان انجام و تكمیل فرآیندهای گمركی در نقطهای غیر از بندر ساحلی را تسهیل میکند و با در نظر گرفتن
رویكرد آتی بنادر ساحلی كشور كه بر حمل كانتینری توجه ویژه دارد، راهاندازی بنادر خشك در كشور بیش از گذشته باید مورد توجه قرار گیرد.
نكته دیگر درخصوص بنادر خشك تاكید ویژه بر حملونقل ریلی بهعنوان اصلیترین شیوه حمل كالا بین بنادر ساحلی و بنادر خشك است. وجود مزیتهایی نظیر انبوه بر بودن، مشخص بودن مسیرهای حركتی، ایمن بودن، برنامهای بودن و امكان كنترل بیشتر بر حمل كالا بین بنادر ساحلی و بنادر خشك باعث شده كه حتی در تعریف بندر خشك نیز به این شیوه حملونقلی اشاره و از طرفی وجود شیوه حملونقل ریلی در كنار اكثر بنادر خشك كشور نیز نشاندهنده اهمیت حیاتی این شیوه برای بهرهبرداری بهینه از بنادر خشك است. در ایران نیز با توجه به وجود شبكه گسترده ریلی كه به اصلیترین بنادر كشور
از جمله بندر شهید رجایی و بندر امام خمینی متصل بوده و از جمله طرحهای توسعه آتی آن اتصال به بنادر با اهمیت و استراتژیكی نظیر چابهار، بندر انزلی و بوشهر است میتوان نتیجه گرفت كه یكی از اصلیترین پیش نیازهای راهاندازی بنادر خشك كه شیوه حمل ریلی است در كشور فراهم بوده و میتوان با راهاندازی بنادر خشك در نقاط مناسب در كشور و با استفاده از شیوه حملونقل ریلی بخشی از وظایف بنادر ساحلی را به این نقاط منتقل کرد. در مورد جانمایی محل بنادر خشك در كشور نیز باید گفت كه بهطور كلی بنادر خشك با توجه به فاصله از بنادر ساحلی به سه دسته اصلی بنادر خشك با فاصله
كوتاه از ساحل، با فاصله متوسط از ساحل و با فاصله طولانی از ساحل تقسیم میشوند كه میتوان به ترتیب از بنادر خشك انفیلد استرالیا، ویرجینیای آمریكا و ایساكا تانزانیا بهعنوان نمونهای از هریك از این بنادر نام برد.
در ایران با توجه به شرایط جغرافیایی كه در آن عمده بنادر اصلی از جمله بنادر با عملكرد كانتینری قابلتوجه (بندر شهید رجایی) در جنوب كشور قرار داشته و ازطرفی تمركز جمعیتی و بازارهای مصرف بیشتر در پهنه شمالی كشور واقع شدهاند بهگونهای كه بین بنادر و نقاط جمعیتی فاصلهای بیش از 1000 كیلومتر وجود دارد، تمركز بر بنادر خشك با فاصله طولانی از بنادر ساحلی بیشتر میتواند مدنظر قرار گیرد كه با توجه به این موضوع و وضعیت شبكه ریلی میتوان گزینههای مناسب برای راهاندازی بنادر خشك در كشور پیشنهاد کرد كه در مباحث بعدی به آن اشاره میشود.
*كارشناس ارشد حملونقل ریلی