مشکل اصلی اشتغال در بهرهوری است
وبلاگ تین نیوز | یكی از دلایلی كه باعث شد نرخ بیكاری در هشت سال گذشته افزایش پیدا نكرده و در حد 5/12 تا 13درصد بماند این است كه جمعیت جویای كار به طور كلی كم شده است. مطابق اصطلاحات اقتصادی، جمعیت به دو بخش جمعیت فعال و غیرفعال تقسیم میشود؛ این جمعیت فعال یا شاغل است یا در جستوجوی كار. ملاك شاغل بودن و نبودن هم خود افراد هستند. هر وقت از كسی بپرسید كه آیا شاغل هستید؟ اگر خود را شاغل میداند، معنایش این است كه شغل دارد و باید جزو شاغلین تلقی شود.
یكی از اتفاقاتی كه طی هشت سال گذشته افتاد این بود كه چون تعداد جمعیت فعال كشور كاهش پیدا كرده، موفق شدیم نرخ بیكاری را كنترلشده تصور كنیم كه درواقع تصوری خیالی است. درواقع جمعیت در سن كار كشور كه بین 15 تا 65 سال هستند، روزبهروز درحال افزایشاند، مصرفشان كاملا برجاست ولی بهدلایل مختلف از حوزه و حیطه اشتغال چه جویا بودن اشتغال و چه شاغل بودن به یك شغل خارج هستند.
این امر هم فشار به جمعیت شاغل را زیاد میكند و هم باعث میشود كه مسئولان و برنامهریزان كشور دچار خطا در برنامهریزی شوند به دلیل اینكه اگر تصور كنیم نرخ بیكاری در ایران 12 تا 13 درصد است، به اندازهای كه بتوانیم 700 - 800هزار شغل جدید ایجاد كنیم، قادر خواهیم بود بیكاری را تكرقمیشده فرض كنیم در حالی كه اگر بدانیم تعداد نرخ بیكاری كشور بیش از 20درصد است و شمار بیكاران كشور نه 3میلیون نفر بلكه حداقل 5 تا 6میلیون نفر است، تصویر تغییر خواهد كرد. اتفاق دیگری كه میافتد اینكه بار تكفل در این شرایط افزایش پیدا میکند. در حال حاضر هر ایرانی شامل خودش، بار
تكفل 5/3 تا 4 نفر را بهدوش میكشد؛ یعنی هر ایرانی باید برای 4نفر دیگر كار كند و اینبار تكفل هر مقدار بیشتر باشد هم فشار به نیروی كار كشور را افزایش داده و هم منابع ثروت كشور را كاهش میدهد و از همه مهمتر اینكه منابع لازم برای سرمایهگذاری را از بین میبرد و كاهش میدهد كه سازنده آینده كشور است.
یكی از عواملی كه باعث شده نرخ تشكیل سرمایه ثابت ناخالص داخلی از حدود 28 تا 30درصد تا سال83 به حدود 20 تا 22درصد در سالهای 91 و 92 كاهش یابد همین مساله بار تكفل و اشغال است. اما مشكل نیروی كار و اشتغال در ایران این مساله نیست كه سطح اشتغال در ایران پایین آمده و تعداد نیروی فعال جامعه كم شده است چون این آماری بیش نیست. اگر مقدار كافی برای مردم كار فراهم شود، خواهید دید بسیاری از كسانی كه رسما میگویند جویای كار نیستیم یا بسیاری از كسانی كه میگویند شاغل هستند به سر كارهای واقعی خواهند رفت.
بهنظرم مساله اصلی اقتصاد، بهرهوری اشتغال است كه حتی قبل از روی كارآمدن دولت احمدینژاد هم در سطح نازلی قرار داشت اما در 8سال گذشته نهتنها بهرهوری نیروی كار كه قرار بود 5/2درصد رشد اقتصادی سالانه ایران را تشكیل دهد، افزایش پیدا نكرده بلكه روند منفی هم داشته است. مساله اصلی این است كه در بین 23میلیون نفری كه درحال حاضر در ایران مشغول بهكار هستند، كار مولد واقعی خیلی كم صورت میگیرد. مساله اینجاست كه در اقتصاد ایران اصلا بهرهوری اتفاق نمیافتد و منابع تولید ثروت در ایران از كار و سرمایهگذاری واقعی نیست و از صادرات نفت خام و چرخیدن
منابع نفتی درون اقتصاد ایران است كه مشكل اصلی است. معتقدم اگر قرار بود ملاكهای بینالمللی بهرهوری در ایران عینا بهكار گرفته شود، شاید تعداد شاغلان واقعی ایران بهجای 22میلیون نفر، زیر 14میلیون نفر باشد. از نظر حجم بهرهوری اگر عنصر بهرهوری را بعلاوه عنصر جمعیت غیرفعالی كه بالقوه جویای كار است اما چون كار پیدا نمیكند خود را غیرشاغل و غیرفعال معرفی میكند اگر این دو عدد را باهم جمع كنید، شاید تعداد نیروی بیكار ایران بیش از 10 تا 12 میلیون نفر باشد. اگر قرار بود ملاكهای بینالمللی بهرهوری را بهكار گیریم و اگر قرار بود به
تعداد افراد شغل مولد عرضه كنیم، تعداد كثیری از افرادی كه خود را غیرفعال میدانند و میگویند جویای كار نیستیم، جویای كار میشدند ازجمله بسیاری از بانوان. اصلیترین تمركز این نكته در خانمهاست.
بیشتر خانمها چون فضایی برای كاركردن و اشتغال شرافتمندانه و مولد پیدا نمیكنند، غیرفعال میشوند. مساله خیلی مهم اینكه اكنون درحال حاضر سالانه چند میلیون تومان بطور متوسط خرج تحصیلات متوسطه و عالی جوانان كشور میكنیم ولی بخش مهمی از آنها هرگز به مرحله جویای كار و فعال بودن وارد نمیشوند. بخش مهمی از هزینههای آموزش عالی ایران در ایران هدر میرود. سالانه 5/1میلیون نفر به سن 20سالگی میرسند ولی 700هزار نفر بیشتر جویای كار نیستند و بقیه به جرگه غیرمولدها میپیوندند درحالی كه درسشان را ادامه میدهند و غیرمولد هستند! اكنون در تحلیل نهایی
فشار بسیار زیادی به نیروی كشور برای ایجاد سرمایهها و منابعی كه به تحصیلات عالیه و حتی بعضا تخصصی افراد كمك میكند ولی درنهایت هیچگاه به مرحله اشتغال نمیرسند و اگر هم برسند، شغلشان مولد نیست و جایی هم كه مولد است، بهرهوری كافی ندارد. بنابراین بحران اصلی اشتغال در ایران در بهرهوری است و نه در تعداد شاغلان و نسبت اشتغال.
* اقتصاددان