ورود ایران به اقیانوسی از مشتریان مشتاق
تین نیوز | موافقتنامههای تجارت آزاد میان اعضای اتحادیه اروپا، امریکای شمالی وکشورهای جنوب شرق آسیا (آسهآن) این بار اتحادیه اقتصادی اورآسیا را برآن داشته تا با امضای موافقتنامههای جدید تجاری با کشورهای غیرعضو نظیر ایران از مزایای تسهیل تجارت و سرمایهگذاریهای مشترک در بازارهای طرفین سود ببرد.
در همین زمینه چندی پیش «شاوارش کوچاریان»، معاون وزیرامور خارجه ارمنستان از پذیرش درخواست این کشور برای انعقاد یک موافقتنامه تجارت آزاد با ایران خبر داده بود. این مقام ارشد دولتی ایروان با اشاره به اینکه ایران و ارمنستان سالها درباره راههای لغو یا دستکم کاهش تعرفههای مرزی در مبادلات تجاری دوجانبه گفتوگوکردهاند، خواستار انعقاد یک رژیم تجارت آزاد بین ایران و اتحادیه اقتصادی اورآسیا شده بود.
این درخواست در حالی از سوی ارمنستان به اتحادیه اقتصادی اورآسیا داده شد که این کشور بهدلیل عضویت در اتحادیه یادشده دیگر مجاز نیست در زمینه موافقتنامههای تجارت آزاد دوجانبه با دیگر کشورها مذاکره کند. درحال حاضر ارمنستان تنها میتواند از طریق همکاری با روسیه و اعضای دیگر اتحادیه اقتصادی اورآسیا یعنی بلاروس و قزاقستان چنین موافقتنامههایی را با سایر کشورها منعقد کند.
اتحادیه اقتصادی اورآسیا
انعقاد موافقتنامه تجارت آزاد بین ایران و اتحادیه اقتصادی اورآسیا بهانه خوبی است تا به این مناسبت نگاهی به نحوه شکلگیری این اتحادیه و منافعی که گسترش روابط ایران با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اورآسیا دارد بیندازیم؛ درباره نحوه شکلگیری اتحادیه اقتصادی اورآسیا باید کمی به عقب یعنی ژانویه سال ۲۰۱۵ بازگردیم، تشکلی که از لحاظ سیاسی دارای نوعی ماهیت نمادین است و همین امر موجب مطرح شدن بحثهای فراوان درباره آن شده است. بهطور رسمی، اتحادیه اقتصادی اورآسیا یک سازمان بینالمللی برای ایجاد یکپارچگی اقتصادی در سطح منطقه آسیا و اروپاست.
تشکلی که هدف آن حذف موانع تجاری و هماهنگ کردن منافع اقتصادی است اما بسیاری از کارشناسان حوزه بینالملل مانند «هیلاری کلینتون» وزیر امور خارجه سابق امریکا بر این باورند که تشکیل این اتحادیه به معنای بازگشت امپراتوری روسیه است. نهادی که برخلاف این نوع ذهنیت؛ نتایج اقتصادی و اجتماعی مثبتی را تاکنون برای کشورهای عضو آن در پی داشته است.
قرارگیری مقابل بازار بزرگ روسیه
دراینباره «لئون آهارونیان» رییس هیاتمدیره اتاق مشترک بازرگانی ایران و ارمنستان با مثبت ارزیابی کردن انعقاد موافقتنامه تجارت آزاد بین ایران و اتحادیه اورآسیا به صمت توضیح میدهد: گسترش روابط تجاری ایران با کشورهایی نظیر ارمنستان میتواند به مثابه درهایی باز تلقی شود که ما را در مقابل بازار بزرگ روسیه قرار میدهد. او میگوید: با گسترش روابط تجاری بین ایران و ارمنستان بازار این کشور تنها هدف ما نخواهد بود چراکه ما از دیرباز با ارمنستان روابط تجاری داشتهایم اما این قرارداد ایران را در مقابل بازار بزرگ روسیه، قرقیزستان، بلاروس ودیگر
کشورهای این منطقه قرار میدهد، کشورهایی که درحالحاضر از جهات مختلف به کالاهاو خدمات متفاوت نیازمند هستند.
آهارونیان ادامه میدهد: درحالحاضر ایران در نظر دارد یک مرز تجاری عظیم در ارمنستان احداث کند که از طریق حملبار و تغییر بستهبندی کالا میتواند تولیدکنندگان ایرانی را در برابر اقیانوسی از مشتریان مشتاق قرار دهد. رییس هیاتمدیره اتاق مشترک بازرگانی ایران و ارمنستان با اشاره به منافع ساخت مرکز تجاری در ارمنستان تاکید میکند: با راهاندازی و ساخت این مجتمع ایران میتواند از مزایای ارسال بار ارزانتر و بدون گمرک به اتحادیه اورآسیا منفعت ببرد.
تسریع روند یکپارچهسازی
با نگاهی به گفتههای رییس هیاتمدیره اتاق مشترک بازرگانی ایران و ارمنستان درمییابیم این اتحادیه که اکنون مرزهای آن از اروپا تا چین کشیده شده، تجارت بخش عظیمی از منطقه را پوشش میدهد و به همین دلیل است که ولادیمیر پوتین رییسجمهور روسیه در دور سوم حکومت خود،روند این یکپارچهسازی را تسریع کرد. درحالحاضر انگیزه اصلی کشورهای منطقه از پیوستن به این اتحادیه ریشه در منافع این کشورها در دسترسی به بازارهای روسی و نیز برخورداری از یک موضع قاطعتر در روند گسترش روابط تجاری با چین دارد.
شکلگیری منطقه آزاد تجاری
به این ترتیب انتظار میرود با شکلگیری منطقه آزاد تجاری و تغییر الگوی تجارت و سرمایهگذاری میان کشورهای عضو اتحادیه اورآسیا و دیگر کشورهای منطقه بازاری بزرگ با قابلیت تولید بیشتر، ارتقای بهرهوری میان اعضا و افزایش دسترسی به کالاهای مصرفی ارزانقیمت میسر شود و استانداردهای زندگی و شرایط کاری در مناطق همجوار مرزی بهبود قابلملاحظهای پیدا کند و به بالا رفتن شرایط امنیتی، معیشتی و اجتماعی این مناطق منجر شود. از سوی دیگر به نظر میرسد؛ قوانین جدید تا حدی از محدوده اقتصادی نیز فراتر میروند و برای مثال براساس آن شهروندان کشورهای عضو
میتوانند در هر ۳ کشور از فرصتهای مساوی برای کار و تحصیل برخوردار شوند. با این حال همکاریهای اصلی در حوزههای انرژی، صنعت، کشاورزی و حملونقل خواهد بود.
تضمین منافع اقتصادی برای ایران
با این همه «اکرم شریفی» مسئول روابط عمومی پردیس علوم دانشگاهی تهران و کارشناس امور بینالملل در گفت وگو با صمت با اشاره به اینکه ورود به هر اتحادیهای مستلزم پذیرش شرایط آن اتحادیه است توضیح میدهد: این امر میتواند فواید و مضراتی برای اقتصاد کشور به همراه داشته باشد. بازار بزرگ منطقه اورآسیا و بهرهبرداری از آن به اعتقاد این کارشناس حوزه بینالملل فرصت بزرگی است که متضمن منافع اقتصادی برای ایران است و از سوی دیگر باعث قویتر شدن ارتباطات اقتصادی ایران با منطقه اروپا و هند خواهد شد. قدرتی که بخشی از خلأهای اقتصادی بهوجود آمده در ایران
پس از قطع روابط اقتصادی با امریکا را پوشش میدهد. به گفته شریفی با این همه اتکای ایران به بازارهای روسیه میتواند منجر به دخالت روسیه در امور ایران شود؛ بنابراین در این زمینه دولت باید با وسواس بیشتری عمل کند.
روند همگرایی در اورآسیا؛ مزایا و چالشها
بد نیست این نکته را هم مورد توجه قرار دهیم که اتحادیه اورآسیا در شرایطی پا به عرصه مینهد که روسیه بر سر مسئله اوکراین با امریکا و اتحادیه اروپا دچار چالش و درگیری شده و به نظر میرسد با توجه به تحولات اوکراین قبل از هر چیز عامل اصلی در جذب اعضای این اتحادیه مسئله انرژی است. این اتحادیه درحالحاضر یکپنجم منابع گاز طبیعی جهان و ۱۵درصد از کل ذخایر نفتی را در خود دارد. روسیه مایل است با انتقال منابع نفت و گاز ارزان شرکای بیشتری برای اتحادیه جذب کند. در این معامله ضرری که به روسیه میرسد اندک است و نفع اعضای اتحادیه نیز قابلتوجه است. نمونه این امر
ارمنستان است که برای همگرایی با اروپا آماده شده بود اما زمانی که با پیشنهاد کاهش قیمت گاز تا حد پرداختی بلاروس یعنی حدود ۱۷۰ تا ۱۸۰ دلار برای هر هزار مترمکعب در سال ۲۰۱۴ میلادی مواجه شد نظر خود را تغییر داد. برای ارمنستان این رقم حدود ۱/۵درصد از تولید ناخالص داخلی سالانه این کشور و بسیار ارزشمند است. این اتحادیه برای بلاروس هم مفید است، زیرا منافع حاصل از بهرهبرداری از تجارت نفت و گاز با روسیه ۱۰درصد از اقتصاد آن را تشکیل میدهد و با احتساب تخفیفات در دست اجرا این میزان به ۱۵درصد تولید ناخالص داخلی این کشور خواهد رسید. البته مورد بلاروس یک استثناست؛ زیرا
این کشور حق انتخاب واقعی ندارد و اقتصاد آن بدون کمکهای گسترده روسیه در حوزه نفت و گاز فلج خواهد شد.
حتی نظربایف؛ رییسجمهور قزاقستان هم در حفظ روابط انرژی با روسیه محتاط است، زیرا عمده نفت صادراتی این کشور از طریق خطوط لوله روسیه صادر میشود و با وجود مشکلات موجود برای اقتصاد این کشور، قزاقستان به دلایل سیاسی مایل است روابط نزدیک خود با روسیه را حفظ کند. به این ترتیب میتوان اینطور نتیجه گرفت که اتحادیه اقتصادی اورآسیا نه متضمن منافع کامل اقتصادی برای اعضای آن و نه بهطور کامل مضر برای اقتصاد کشورهای عضو خواهد بود. این اتحادیه از نظر کاهش هزینه انرژی، منافع اعضای فعلی و احتمالی آینده را تامین میکند.
اما با توجه به زیرساختهای ضعیف اقتصادی بسیاری از کشورهای عضو ممکن است در بلندمدت روند نوسازی اقتصاد این کشورها را مختل کند. به نظر میرسد در شرایط فعلی اتحادیه گمرکی میتوانست بسیاری از اهداف اعضا را تامین کند و این امر به بحث سیاسی بودن تشکیل اتحادیه در زمان فعلی آن دامن زده است.