سونامی بازگشت بازنشستگان به بازار کار
وبلاگ تین نیوز | در روزهای اخیر خبری مبنی بر بازگشت 900 هزار بازنشسته به بازار كار روی خروجی خبرگزاریها قرار گرفت. هر چند این خبر تعجب برانگیز تلقی شد اما تقریبا همه ایرانیان میدانند كه در سالهای اخیر بسیاری از افراد بعد از بازنشستگی مبادرت به انجام كارهایی برای كسب درآمد بیشتر در كنار حقوق بازنشستگی كردهاند. بسیاری از بازنشستگان به عنوان كارمند نیمه وقت، حسابدار، راننده تاكسی، فروشنده، نگهبان و... مشغول به كار هستند.
این در حالی است كه در سالهای اخیر همواره درباره بیكاری در ایران و به ویژه بیكاری جوانان و فارغالتحصیلان دانشگاهی هشدار داده شده است. بر اساس آمارهای رسمی نرخ بیکاری جوانان، زنان و فارغالتحصیلان دانشگاهی حتی از میانگین بیكاری نیز بیشتر است. وقتی عنوان میشود صدها هزار بازنشسته به بازار كار بر میگردند این سوال پیش میآید كه چرا با وجود این همه جوان تحصیلكرده بیكار باز كارفرمایان علاقهمند به استخدام نیروهای بازنشسته هستند. وقتی فردی دیپلم میگیرد و در سن 19 یا 20 سالگی وارد بازار كار میشود باید در سن 50 سالگی بعد از 30 سال كار بازنشسته
شود.
با روند تورم و گرانی كه با هدفمندی و سیاست تعدیل اقتصادی ایجاد شد، افراد بعد از بازنشستگی به این دلیل دوباره به بازار كار روی میآورند كه یا حقوق بازنشستگی كفاف زندگی در این تورم را نمیدهد یا اینكه ممكن است فرد پس از 30 سال سر كار رفتن عادت كرده باشد كه هر روز صبح از خانه خارج شود و سر كار برود. از این رو فرد بعد از بازنشستگی از كار خود به كار دیگری رجوع میكند و مشغول كسب درآمد میشود.
وقتی حقوق بازنشستگی به اندازه تورم افزایش ندارد، بنابراین دخل و خرج فرد و خانواده اش با هم نمیخواند و به دلیل این كسری او به كارهای بعد از بازنشستگی روی میآورد. در واقع همه بازنشستهها نمیتوانند شغل بعد از بازنشستگی داشته باشند، اما آن عدهای كه در واقع كارایی و توان و بازدهی دارند و در بازار كار برای آنها تقاضای كار هست، میتوانند كار جدید بیایند و دوباره سر كار بروند. كارفرماها هم به فكر سرمایههای خود هستند و نمیخواهند با جذب یك نیروی بیتجربه، سرمایههایشان هدر رود.
كارفرما در قبال مزدی كه برای كار به افراد پرداخت میكند همان مقدار و حتی شاید هم بیشتر توقع كار را از افراد زیر دست خود دارد. اگر افراد این توانایی را نداشته باشند كارفرماها آنها را استخدام نمیكنند. جوانی كه تازه فارغالتحصیل شده تجربه كاری ندارد و بازده كار او ممكن است به اندازه یك فرد بازنشسته نباشد. بنابراین اگر این جذب نیروی كار را در بخش خصوصی در نظر بگیریم، بخش خصوصی به دنبال سود است و ترجیح میدهد به كسی حقوق بدهد كه بیشتر از حقوقی كه پرداخت میكند برایش درآمد ایجاد كند و جوانی كه تازه لیسانس گرفته ممكن است كارایی فرد بازنشسته را كه سالها در
این زمینه كار كرده نداشته باشد.
این مسائل به انتخاب كارفرما برمیگردد كه نیروی جوان و جویای نام را جذب كند یا فرد بازنشسته باتجربه را. در برخی موارد هم هستند كارفرماهایی كه این قابلیت را در جوانان میبینند كه میتوانند كار را به خوبی انجام دهند و به جذب نیروی جوان میپردازند. قبل از دولت یازدهم چهار سال نرخ رشد منفی در اقتصاد داشتیم. وقتی این اتفاق میافتد نیروی كار در برخی بنگاهها زیاد میشود و كارفرماها به دلیل نبود گردش مالی در بنگاهها مجبورند افرادی را اخراج كنند و از حجم حقوقبگیران خود كم كنند.
برخی از افراد را هم زودتر از موعد بازنشسته میكنند و نیروی جدید هم جذب نمیكنند. اگر اقتصاد ما اقتصادی پویا باشد و نرخ رشد بالایی داشته باشیم كه این نرخ رشد میتواند ناشی از تكنولوژی بالا یا نیروی كار بیشتر باشد، آن قسمت كه طالب نیروی كار بیشتر است باعث میشود استخدام بیشتر شود. اگرهم نیروی كاری كه فارغالتحصیل میشوند جوابگوی حجم كار نبودند میتوان از بازنشستهها هم استفاده كرد.
اما وقتی كه نرخ رشد منفی باشد نه برای جوانان كار وجود دارد و نه نیروهای بازنشسته دوباره میتوانند به بازار كار برگردند. در چنین شرایطی افرادی كه واقعا نیازمند كار كردن و كسب درآمد هستند ممكن است با حقوقی ناچیز و با شرایطی كه ابدا شرایط مناسبی برای كار كردن نیست، كار كنند و این خود تبعاتی داشته و اقتصاد و رفاه مردم را تحت الشعاع قرار میدهد.
* اقتصاددان