تحریم ها گارد شرکت نفت را باز کرده است
وبلاگ تین نیوز | سید حمید حسینی؛ عضو با سابقه اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران و عضو هیاتمدیره اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی ایران که در دوره هفتم خزانهدار اتاق تهران بود، با واکاوی اثرات تحریمها و نقش بخش خصوصی از شرایط نفتی ایران میگوید. حسینی تحریمها را عامل مهمی در باز شدن گارد شرکت نفت و همکاری آنها با بخش خصوصی میداند. وی معتقد است تحریمها در تغییر رفتار دولت موثر بوده و از این نظر آثار خوبی هم برای بخش خصوصی داشته. اما وی از سیاستهای برنامه ششم توسعه که توسط مجمع تشخیص تنظیم شده، سخت
گلایهمند است و حضور بیرنگ بخش خصوصی در این برنامه را مخالف منافع ملی دانسته و اعتقاد دارد درصورت عدم بازنگری در آن با توجه به شرایط بینالمللی باید «فاتحه بخش خصوصی» را خواند.
باتوجه به بیماری هلندی و وابستگیهای نفتی ایران، برنامههای آینده نفتی با توجه به نقش بخش خصوصی چگونه باید باشد که هم عدم وابستگی به درآمدهای نفتی حاصل شود و هم بیشترین ارزش افزوده را داشته باشد؟
وقتی درآمدهای نفتی و درآمدهای ارزی کشور افزایش پیدا میکند، امکان واردات کالاهای مصرفی و بادوام بهسرعت فراهم میشود ولی کالاهایی مثل مسکن چون امکان واردات و تولید در کوتاهمدت وجود ندارد، با توجه به افزایش نقدینگی قیمتش افزایش پیدا میکند و جامعه را دچار تورم و بیماری هلندی میکند و لذا ایده ایجاد «حساب ذخیره ارزی» و «صندوق توسعه ملی» در این راستا شکل گرفت که کل درآمدهای ارزی کشور در اختیار دولت قرار نگیرد و این وجوه در جهت توسعه صنعتی کشور و تقویت بخش خصوصی استفاده شود. متاسفانه تحربه سالهای قبل نشان داده که اگر توافقی صورت بگیرد
و شرایط ارزی کشور بهبود یابد، جامعه به سمت استفاده حداکثر از درآمدهای نفتی و ارزی گام برمیدارد.
در حال حاضر در برنامه کوتاهمدت چه استراتژی ای میتوانیم داشته باشیم و چه ارزش افزودهای میتوانیم ایجاد کنیم که بخش خصوصی را وارد کار کنیم و نفت خام هم صادر نکنیم؟
اقتصاد نفتی میتواند کمک کند که ما به سمت اقتصاد غیرنفتی حرکت کنیم، آنهم با تدوین «استراتژی تلفیق معدن و انرژی.» بهجای اینکه نفت صادر کنیم و گاز صادر کنیم، باید ظرفیت پالایشی کشور را به ۵ میلیون تن برسانیم. ایران ۵ درصد ظرفیت نفت دنیا را در اختیار دارد، درحالی که ظرفیت پالایشی کشور چیزی حدود ۲ درصد ظرفیت دنیاست. ما ۱۱ درصد ذخایر نفتی دنیا را در اختیار داریم، حق ماست که به اندازه تولیدی که داریم ظرفیت پالایشگاهی داشته باشیم (هماکنون ظرفیت پالایشگاهی جهان ۱۰۰ میلیون بشکه در روز است). در پتروشیمی با وجود مالکیت ۱۶ تا ۱۸ درصد ذخایر گازی دنیا که
مناسبترین خوراک برای صنعت پتروشیمی است، ظرفیت ما کمتر از ۲ درصد و رتبه ما در صنعت پتروشیمی حدود پنجاه است.
در استراتژی تلفیق انرژی و معدن گاز تبدیل میشود به پتروشیمی و برق. گاز با سنگ آهن میشود فولاد و گاز با کلینکر میشود سیمان، گاز با سیلیس میشود شیشه، با کائولن میشود چینی، کاشی و سرامیک و… .
در صنعت سیمان و کاشی، سرامیک حرکتهای خوبی انجام شده و در خاورمیانه حرف اول را میزنیم. گاز در ایران ذاتا ارزان است و ما باید از این مزیت بهخوبی بهرهبرداری کنیم. باید گاز ارزان را تبدیل کنیم به فرآورده، برق، فولاد، پتروشیمی، مس کلینکر، شیشه و… که بشویم «کارخانه تولید خاورمیانه».
اگر تحریمها نبود در صنعت پتروشیمی ١٢ میلیون تن ظرفیت داشتیم که همه نیازهای ارزی کشور را برآورده میکرد.
ما در صنایع سنگین به عنوان رقیب فقط ترکیه را داریم ولی در صنایع سبک مثل صنایع غذایی، لوازم خانگی، نساجی و… با توجه به سرمایهگذاریهای کلان که انجام دادیم، خیلی موفق نبودیم ولی در صنایع سنگین و خودروسازی، کامیونسازی، فولاد، پتروشیمی، پالایشگاهی و نیروگاهی به نظر میآید موفقتر بودهایم.
بنابراین تدوین استراتژی صنعتی که تلفیقی است از مزیت گاز و منابع معدنی کشور، میتواند ما را نجات دهد و ایجاد اشتغال و ارزش افزوده کند. کل ارزش گازی که در حال حاضر در صنعت پتروشیمی مصرف میشود، اگر به قیمت ترکیه حساب کنیم، بیشتر از۷-۶ میلیارد نیست.
۹ میلیارد مکعب در سال مصرف گاز داریم، اگر با قیمت صادراتی حساب کنیم، کل ارزش گاز بیشتر از ۷ میلیارد دلار نیست. درحالی که ارزش تولیدات پتروشیمی با استفاده از گاز و مایعات نفتی بیش از ٢٥ میلیارد دلار میباشد.
کارشناسان انتقاد دارند که صنعت پتروشیمی ایران عمق ندارد و ارزش افزوده بالایی خلق نمیکند زیرا باید نسبت ورودی به خروجیاش سه به یک باشد یعنی اگر ۶۰ میلیون تن تولید میکنیم، محصول نهایی که وارد بازار میشود باید ۲۰ میلیون تن باشد، ما الان حدود ۵۲ میلیون تن تولید میکنیم و ۲۸ میلیون تن محصول پتروشیمی به بازار داخلی و صادراتی عرضه میشود و این یعنی دو به یک و این یعنی خط تولید عمق ندارد و میتواند ارزش افزوده بالاتری ایجاد کند، لازمه آن کامل کردن زنجیره ارزش میباشد که بدون دسترسی به سرمایه خارجی، دانش فنی، تجهیزات و ماشینآلات جدید و دسترسی
به بازارهای بینالمللی امکانپذیر نیست. بههرحال تلفیق «استراتژی معدن و انرژی» و «ارتباطات موثر بینالمللی» میتواند کشور را نجات دهد و دستیابی به اهداف سند چشمانداز را ممکن سازد.
با توجه به جذب سرمایههای خارجی و مزیتهایی که در کشور داریم، پس به سرمایهگذاران اعلام کنیم که در صنایع سنگین ما سرمایهگذاری کنند چون ما گاز ارزانقیمت داریم؟
در شرایط پساتحریم با جذب سرمایههای خارجی و مزیتهایی که در کشور داریم، میتوانیم در صنایع سنگین موفق باشیم.
قابل رقابتترین مزیتهای ما کدام است؟
انرژی، منابع معدنی خصوصا فلزات، موقعیت جغرافیایی، نیروی انسانی ارزان و زیرساختهای مناسب، اگر این مزیتها را درست مدیریت و هدایت کنیم قطعا سرمایهگذار خارجی نیز حاضر است در ایران سرمایهگذاری کند.
ایرانیها تجار موفقی نیستند و ذهنیت شفافی راجع به تجارت ندارند و بیشتر کارآفرین و تولیدمحور هستند تا تاجر و بازرگان و اهل رقابت، برای همین در بازاریابی و تجارت محصولاتمان ضعف داریم. احتیاج به بازاریابی و سیستم فروش قوی و توانمند داریم.
با توجه به این دو سالی که از عمر دولت یازدهم میگذرد، فکر میکنید نقش بخش خصوصی در آینده و مابقی زمان بازمانده از عمر دولت در صنعت نفت چگونه خواهد بود؟
دولت اقداماتی را در صنعت نفت انجام داده است. در بحث فرآوردههای نفتی، عمده کارها را بخش خصوصی واگذار کرده البته خصولتیها هم هستند. اما در بحث فروش نفت بیشتر دولت اقدام کرده و خودش پا به میدان گذاشته است. اما در بحث تجاری نفت هم به نظر میآید حضور نهادها، افراد و سازمانهای خاص که در اوایل مانع حضور بخش خصوصی بودند کمرنگتر شده و میدان به بخش خصوصی سپرده شده است. در بحث صنایع
پاییندستی نیز تا حدودی راه باز شده است. مجوزهای خوبی برای بخشهای پالایشی ایجاد شده و همکاری و تعامل خوبی بین دولت و بخش خصوصی ایجاد شده است. پیمانکاران حضور فعالی در پروژههای نفتی دارند.
در حال حاضر بهطور روزانه بیش از بیست هزار تن گازوئیل و سی هزار تن مازوت اضافه داریم، زیرا نیروگاههای کشور گازوئیل و مازوت مصرف نمیکنند و سال گذشته ۱۰۰ میلیون تن گاز به تولید کشور اضافه شده و تمام نیروگاههای کشور گازسوز شدهاند. وزارت نفت به دلیل تحریمها عملا هیچ کاری نمیتواند انجام دهد. لذا این بخش خصوصی است که گازوئیل و مازوت را صادر میکند. الان کشور نیاز به واردات روزانه ٦ تا ٧ میلیون لیتر بنزین یورو ۴ دارد.
بنزین یورو ۴ را در منطقه هیچ کشوری تولید نمیکند. این بنزین باید از هند، سنگاپور یا از اروپا بیاید. اگر بنزینی با این ویژگی به سمت خاورمیانه حرکت کند همه میفهمند که مقصد آن ایران است. با همه سختیها و با همه فشار تحریم بالاخره بنزین وارد میشود و تلاشهای بخش خصوصی و همکاری وزارت نفت نتیجه داده و این روند رو به رشد است.
برای حضور موفق در تجارت بینالمللی نفت باید شرکتهای بزرگی در بخش خصوصی ایجاد شود که ملاکهای زنجیره ارزش را داشته باشند سیستم حملونقل، دفاتر خارج از کشور، حسابهای بانکی معتبر و بازاریابهای مجرب که بتوانند کار انجام دهند. بخش خصوصی باید تجارت کند و نباید نگاهش به واسطهگری در این بخش باشد، شرکت نفت علاقه دارد که بخش خصوصی تجارت کند و خریدار فرآوردههای نفتی باشد وریسک کند.
تحریمها گارد شرکت نفت را باز کرده و شرکت نفت با بخش خصوصی در زمینه تجاری همکاری خوبی دارد و درحال حاضر از همکاری با بخش خصوصی خرسند است. دلیلی هم وجود ندارد که اگر تحریمها لغو شد، دوباره بخش خصوصی به محاق برود و فضایی برای کار نداشته باشد. چراکه بخش خصوصی جایگاه خودش را در صنعت نفت پیدا کرده است.
البته شرکت نفت در رابطه با تامین خوراک واحدهای کوچک پالایشی کشور همکاری مناسبی با پخش خصوصی ندارد و طرفیت این واحدها بلااستفاده مانده است.
گفتگو از روزنامه کسب و کار