نبود آمار دقیق؛ حلقه گمشده توریسم ایران
تین نیوز | همانگونه كه وجود آمار و اطلاعات بهنگام، صحيح، دقيق و قابلاطمينان، نقشي حياتي در بقا و توسعه يك سازمان ايفا ميکند، نبود شاخصهاي فوق ميتواند تأثيرات و عوارض نامطلوبي به همراه داشته باشد زيرا هرگاه مبناي تصميمگيري، آمار و اطلاعات نارسا و غلط باشد، در اين صورت جز تصميمگيري ناصواب نتيجهاي ديگر عايد نخواهد شد و به ميزان اهميت اين تصميمگيري، ميزان پيامد سوء اين آمار و اطلاعات غلط شدت پيدا ميكند.
اهميت اين امر وقتي روشنتر ميشود كه موضوع كاربرد آمار و اطلاعات، كلان و استراتژيك باشد. متأسفانه يكي از ضعفهاي آشكار واحدهاي آماري در سازمانهاي موجود در كشور ما نبود ساختار منسجم واحدهاي آماري براي ايجاد اطلاعات مورد نظر بدنه مديريتي است و در بسياري از موارد دادههاي خام گردآوري شده در قالب تلخيص دادهها و يا آمارنامههاي سالانه منتشر ميشود، بدون اينكه از آنها در توليد اطلاعات مديريتي و توليد دانش بهره گرفته شود.
از سوی دیگر بررسي جايگاه گردشگري در اقتصاد كشورهاي مختلف و توسعه اقتصادي و اجتماعي نشاندهنده اهميت اين مقوله از صنعت است. نگاه دولتها به گردشگري با توجه به نقش آن در درآمدهاي ملي بعد يا در كنار صنايع نفت، اتومبيلسازي و ارتباطات دگرگون شده است. اما متأسفانه با وجود اهميت بسيار بالاي اين صنعت و ارزش و اهميت اطلاعات و آمار در اين مقوله، كشور ما با كمبود و ناهماهنگيهاي بسيار در زمينه توليد آمارهاي صحيح و قابل اعتماد گردشگري روبهرو است. در ايران نهادهاي مسوول گردآوري آمار و اطلاعات گردشگري عبارتند از: سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري،
اداره كل اتباع خارجه وزارت امور خارجه، اداره كل اتباع خارجه نيروي انتظامي (ناجا) و سازمان گمرك كشور.
حساب اقماري گردشگري چیست؟
حساب اقماري گردشگري يكي از حسابهاي اقماري نظام حسابهاي ملي است كه در سالهاي اخير بهمنظور ارائه يك حساب اقتصادي از فعاليتهاي گردشگري مورد توجه قرار گرفته است. برخي از كشورها با پي بردن به نقش و اهميت تهيه يك حساب اقتصادي براي فعاليتهاي گردشگري و تأثير آن در بهبود سطح فعاليتهاي اقتصادي و مجموعه اقتصاد ملي، اقدام به تهيه و ارائه چنين حسابي كردهاند.
تهيه حساب اقماري گردشگري به ويژه براي كشورهايي كه از جاذبهها و توانمنديهاي گردشگري بالايي برخوردارند، ابزاري سودمند و كارآ در سازماندهي و برنامهريزي فعاليتهاي گردشگري است. ساختار بنيادي حسابهاي اقماري گردشگري بر پايه ايجاد موازنه بين عرضه و تقاضاي محصولات توليدي از فعاليتهاي گردشگري در مجموعه اقتصاد است. انديشه اصلي تهيه چنين حسابي، تجزيه و تحليل كليه جنبههاي تقاضا براي كالاها و خدماتي است كه ممكن است توسط فعاليتهاي گردشگري پديدار شود. از اين ديدگاه گردشگري ماهيتا پديدهاي مبتني بر تقاضا بهشمار ميرود.
مصرف بازديدكنندگان تنها منحصر به استفاده از كالاها و خدمات از پيش تعیينشده صنايع خاص توليدي نيست. آنچه باعث تمايز گردشگر ميشود شرايط موقتي وي است، نه آنچه كسب ميکند. اين ويژگي مصرفكنندگان در چارچوب حسابهاي ملي ديده نشده و براي مواجهه با اين امر از حسابهاي اقماري استفاده و به ضميمه حسابهاي ملي اضافه ميشود.
حساب اقماري گردشگري چارچوبي مفهومي برای همساز کردن دادههاي اطلاعاتي گردشگري مربوط به عرضه و تقاضا است و گستره وسيعي از كل تقاضاي داخلي گردشگري شامل مصرف گردشگري، تشكيل سرمايه ثابت ناخالص گردشگري و مصرف جمعي (اشتراكي) گردشگري است، به همين دليل برآورد و تحليل گردشگري نيازمند طبقهبندي ويژه توليدات و فعاليتهاي توليدي است. این طبقهبندي به: 1- توليدات (عمدتا توليداتي كه به هزينه گردشگري مربوط ميشود) و 2- فعاليتهاي توليدي (كه اساسا براي تعيين صنايع گردشگري ميباشند) اشاره دارد.
رابطه گردشگري با انواع زيادي از فعاليتهاي اقتصادي سبب شده است كه علاقهاي براي برآورد جنبههاي اقتصادي و سودآور آن بهخصوص درباره مكانهاي موردبازديد و محاسبه وابستگي دروني اين پديده با ديگر فعاليتهاي اقتصادي پديد آيد. اين ويژگيهاي خاص بازديدكننده را نميتوان درون هسته مركزي به وضوح دريافت، زيرا در اين نظام، معاملهگران بر اساس «نظام حسابهاي ملي» ويژگيهاي (نسبتا) ثابت ازجمله كشور محل اقامت طبقهبندي ميشوند.
بهمنظور رفع چنین موانعی، نظام حسابهای ملی 1993 پیشنهاد میکند از «حسابهای اقماری» که به هسته مرکزی «نظام حسابهای ملی» الحاق شده است استفاده و مفاهیم، تعاریف، طبقهبندیها و قوانین حسابداری از آن حساب اقماری اخذ شود.
در واقع هدف حساب اقماري گردشگري تحليل و بررسي جزئي و دقيق تمامي جنبههاي تقاضا براي كالا و خدمات مرتبط با فعاليتهاي بازديدكنندگان (گردشگران)، مشاهده و تشخيص واسطههاي عملياتي جهت تامین آن كالاها و خدمات در محدوده اقتصادي موجود و شرح و توصيف چگونگي تاثير متقابل تامین خدمات و كالاها با ديگر فعاليتهاي اقتصادي است.
مهمترين ويژگيهاي حسابهاي اقماري گردشگري عبارتند از: تحليل دقيق تمام جنبههاي تقاضا براي كالا و خدماتي كه ممكن است با گردشگري مرتبط باشد، برقراري واسطه واقعي بين تامین چنين خدمات و كالاهايي درون يا بيرون اقتصاد موردنظر و شرح چگونگي تعامل اين تامین خدمات و كالا (از منابع داخلي يا وارداتي) با ديگر فعاليتهاي اقتصادي كه تمام اين امور با استفاده از جداول تامین و بهره گرفته میشود و بهعنوان يك مرجع صورت ميپذيرد. حساب اقماري گردشگري در حقیقت بر ابعاد اقتصادي سفرهاي گردشگري تمركز ميكند و اين تاثير اكثرا از طريق هزينههاي صرف شده توسط
بازديدكنندگان يا كساني ايجاد ميشود كه براي آنها هزينه ميكنند. در موقعيت بازديدكننده قرار گرفتن به معناي بودن در وضعيتي موقتي است كه به سفري خاص وابسته است. هنگامي كه سفر به پايان ميرسد، فرد موقعيت خود را بهعنوان يك بازديدكننده از دست ميدهد.
*عضو هیات علمی گروه گردشگری، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری