زمینگیر شدن تولید بدون تجارت
تین نیوز | آمارهای در دسترس نشان میدهد سهم تجارت خارجی در تولید ناخالص داخلی حدود 20 درصد است كه این رقم معادل سهم صنعت در تولید ناخالص داخلی به حساب میآید. آمارهای گمرك از تجارت خارجی ایران در 9 ماه منتهی به پاییز 1393 نشان میدهد كه تجارت خارجی ایران در این مدت 5/38 میلیارد دلار بوده است. در این مدت 82 درصد از واردات به بازارهای ایران را كالاهای صنعتی تشكیل دادهاند. در این مدت رشد قابل توجه كالاهای واسطهای چشمگیر بوده و نزدیك به 10درصد رشد را تجربه كرده است.
واردات كالاهای سرمایهای نیز در 9 ماه منتهی به پایان پاییز 1393رشدی معادل 41درصد را به دست آورده است. آمارهای ارائه شده در سطور بالا با هدف نشان دادن گوشههایی از سهم، نقش و اهمیت تجارت خارجی در اقتصاد ایران است. واقعیت این است كه تجارت خارجی اكنون اساس و پایه زندگی اقتصادی ایرانیان را در حالت عادی تشكیل میدهد و هرگونه اخلال در ساز و كارهای این متغیر مهم و سرنوشتساز، زندگی و كسبوكار افراد را به شدت متاثر میكند. بهطور مثال فقدان واردات كالاهای سرمایهای و واسطهای به بازار ایران در كوتاهمدت تولید را به سرعت به سوی ركود پیش میبرد و بر
ابعاد بیكاری و پیامدهای اجتماعی آن میافزاید.
كاهش صادرات نفت و غیر از نفت در كوتاهمدت به فلج شدن كسبوكارها در ایران منجر شده و تعادل جامعه را با تهدید جدی مواجه میكند. به این ترتیب تجارت خارجی به مثابه یكی از اركان غیرقابل انكار در اقتصاد ایران باید بیش از پیش جدی انگاشته شده و از اسارت ذهنهای خستهای كه تجارت خارجی را مضر میدانند بیرون آید. خوشبختانه در دهههای اخیر و با خلاص شدن ذهنها از اسارت كوتاهبینی و سیاه و سفید كردن همه پدیدهها از جمله آزاد شدن ذهنهایی كه تجارت خارجی را متغیری مخل میدانستند، اهمیت این مساله بر نخبگان آشكار شده است.
در شرایطی كه قیمت نفت در بازارهای جهانی سقوط كرده و درآمد ارزی ایران با تهدید جدی مواجه شده است و تا زمانی كه قیمتها به مدار صعود برگردد، نوعی تنگنای ارزی به لحاظ مقداری در اقتصاد ایران مشاهده خواهد شد. شاید برخی از مسوولان تصمیمساز و تصمیمگیر به این نتیجه برسند كه در این شرایط باید ترمز تجارت خارجی را كشید و سرعت فعلی آن را كه در واقع سرعت بسیار کمی است، كاهش داد. به نظر میرسد این ذهنیت میتواند كار را برای اقتصاد ایران در این دوره سخت كرده و كسب و كار و معیشت مردم را با راهبندانهای تازه همراه كند. نباید فراموش کنیم کشورهایی که
سیاستهای محدودسازی تجارت را برگزیدهاند، در نهایت به این نقطه رسیدند که در میان مدت تولید بدون تجارت، زمینگیر خواهد شد. یادمان باشد كه ایجاد محدودیت در مسیر واردات با هدف كاهش تقاضای ارز از یكسو به افزایش عرضه مواد اولیه و مواد واسطهای منجر شده و در نتیجه قیمت آنها را در شرایط عدم كاهش تولید به مدار صعودی میرساند و به رشد تورم منجر میشود؛ از سوی دیگر، قیمت كالاهای نهایی و مصرفی را نیز با افزایش قابل اغنا همراه میكند كه نتیجه آنها كاهش رفاه و رضایت مردم است.
كوچكشدن حجم تجارت خارجی در شرایط حاضر نباید هدف استراتژیك باشد، بلكه باید دنبال راههایی رفت كه پرداخت ارزی فوری به طرفهای خارجی به پرداختهای با زمان عرضه و تقاضای ارز از تعادل خارج نشود. بخشی از این كار باید توسط بازرگانان انجام شود و آنها با مهارتهای خود این هدف را محقق سازند.
بخش دیگری از این كار باید با تضمینهای دولت و بانك مركزی باشد كه با گفتوگو و مذاكره سیاسی و ارزی، طرفهای تجاری ایران را متقاعد كنند كه دریافت پول نقد و فوری را برای مدتی از دستور كار خارج كرده و زمان تنفس را افزایش دهند. كوچك كردن حجم تجارت خارجی یعنی كوچك شدن تولید ملی و كاهش رفاه ملی. این واقعیتی است مبتنی بر تجربه جهانی که باید از سوی تصمیمسازان حوزه تولید و تجارت جدی گرفته شود.