بورس، اقیانوسی بزرگ اما کمعمق
تین نیوز | در بیشتر کشورهای توسعهیافته یا درحال توسعه تامین مالی بنگاههای اقتصادی توسط بازار سرمایه انجام میشود اما برخلاف آنها در ایران، همواره تامین مالی بر دوش بانکها سنگینی میکند.
در کشور ما اگر شرکت یا بنگاهی به دنبال دریافت نقدینگی باشد، در گام نخست به سراغ بانکها میرود و تقاضای دریافت تسهیلات را روی میز آنها قرار میدهد، در صورتی که در دیگر کشورها بانکها یکی از گزینهها یا شاید هم آخرین گزینه برای تامین مالی بلندمدت و میانمدتاند.
اما نقدینگی بانکها برای تامین مالی بنگاههای تولیدی و صنعتی محدود است و بنگاههای اقتصادی باید برای تامین منابع خود به سوی بازار سرمایه روی آورند.
متاسفانه درحالحاضر تمام فشارها برای تامین مالی بخشهای مختلف اقتصادی از جمله صنایع و تولید بر عهده بانکهاست که بهنظر میرسد با فراهم کردن شرایط و ایجاد سیاستهای تشویقی، سرمایهگذاریها باید به سمت بازار سرمایه و بورس معطوف شود و باید بتوانیم زمینه خروج اقتصاد از حالت بانک محوری به سوی بازار سرمایه محوری را در کشور فراهم کنیم تا علاوهبر حل مشکلات کمبود نقدینگی شرکتها شرایطی را فراهم کنیم که به رونق و توسعه بازار سرمایه نیز بینجامد.
البته باید یادآور شد که بسیاری از مدیران بنگاههای اقتصادی در مورد تامین مالی از طریق بازار سرمایه اطلاع چندانی ندارند و باید در این زمینه فرهنگسازی شود و از سوی دیگر با آشنایی عموم مردم، میتوان آنها را تشویق کرد تا به جای بلوکه کردن داراییهای خود در بانکها، آنها را به بازار سرمایه آورند تا در چرخه اقتصادی قرار گیرد و چرخ صنعت و تولید را به حرکت درآورند.
درحالحاضر مشاهده میشود که دولت یازدهم نگاه ویژهای به بازار سرمایه دارد و رویکرد مسئولان نسبت به این بازار تغییر کرده و دولت سعی دارد تا با ایجاد راهکارهایی، به رونق این بازار کمک کند که برای نمونه میتوان به نقش پررنگ بازار سرمایه برای خروج غیرتورمی از رکود اشاره کرد.
اتخاذ سیاستهای بلندمدت
در این رابطه محمدعلی احمدزاده اصل، مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری گروه صنایع بهشهر در گفتوگو با صمت اظهار کرد: با توجه به آنکه اقتصاد کشور بانک محور است، همه بار تامین مالی بنگاههای اقتصادی را بانکها بر دوش میکشند و سهم بازار سرمایه در این میان بسیار ناچیز است.
وی با اشاره به اینکه در آینده نزدیک دیگر بانکها نمیتوانند به شکل مناسبی تامین مالی انجام دهند، بیان کرد: به نظر میرسد بانکها به زودی هم به لحاظ ساختاری، هم به لحاظ وضعیت جاری و تعهداتی که در قبال نهادهای نظارتی مانند بانک مرکزی دارند، دیگر نتوانند به تعهدات خود پایبند باشند و از سوی دیگر چگونگی پرداخت معوقات بانکها نیز از دیگر مواردی است که موجب شده به نوعی در حوزه تامین مالی در نظام بانکی به بنبستهای واقعی نزدیک شویم.
احمدزاده اصل به اقتصادهای بازارمحور در دنیا اشاره کرد و گفت: به طور معمول نسبت تامین مالی بنگاههای اقتصادی از بازار سرمایه به بازار پول در دنیا دو به یک است. به این معنا که بازار سرمایه دو برابر بانکها به تامین مالی شرکتها میپردازد. درحالحاضر در کشور ما تامین مالی از طریق بانکها به میزان بسیار زیادتر از بازار سرمایه است و به عبارتی بانکها چند برابر بیشتر از بازار سرمایه به تامین مالی بنگاههای اقتصادی میپردازند.
وی به مشکلات پیشروی بنگاههای اقتصادی در تامین مالی شرکتها اشاره کرد و گفت: درحالحاضر بانکها به سختی میتوانند شرایطی را فراهم کنند تا شرکتها تسهیلات جدید را دریافت کنند از سوی دیگر از ظرفیتهای بازار سرمایه هم در کشور به شکل مطلوبی استفاده نمیشود، بنابراین بنگاههای تولیدی و صنعتی برای تامین مالی خود با مشکلات بسیاری روبهرو میشوند.
احمدزاده اصل برطرف شدن مشکلات گفته شده را نیازمند تغییر رویکرد نسبت به بازار سرمایه دانست و بیان کرد: برای آنکه بتوانیم بنگاههای اقتصادی را ترغیب کنیم تا برای تامین مالی خود از بازار سرمایه استفاده کنند باید از کارکردهای این بازار اطلاع داشته باشیم.
وی استفاده از ابزارهای نوین مالی را برای جذاب کردن بازار سرمایه بهمنظور تامین مالی بنگاهها مفید دانست و گفت: درحالحاضر ابزارهای نوین مالی برای تامین مالی بنگاههای اقتصادی در بازار سرمایه به وجود آمده که میتوانیم به صندوقهای زمین و ساختمان، صندوقهای پروژه، اوراق صکوک و استثنا اشاره کنیم.
احمدزاده اصل حرکت از اقتصاد بانک محور به سوی سرمایه محور را در بازار سرمایه امری ضروری دانست و اظهار کرد: برای آنکه اقتصاد کشور بتواند از بانک محوری به سوی سرمایه محوری تغییر کند باید برنامهریزیها و سیاستهای بلندمدت اقتصادی اتخاذ شود و علاوهبر آن اراده و عزم جدی و راسخی نیز برای این امر وجود داشته باشد.
وی با اشاره به اینکه نباید در تدوین سیاستها نگاه مداخلهای به بازار سرمایه داشته باشیم، گفت: باید سیاستگذاریها در بازار سرمایه به طور کامل و با دید نظاممند و ساختاری باشد و به عبارتی مسیر را برای تامین مالی از طریق بازار سرمایه هموار کنیم.
احمدزاده اصل به ایجاد بستر لازم برای تامین مالی بنگاهها در بازار سرمایه اشاره کرد و افزود: لازمه تامین مالی بنگاههای اقتصادی در بازار سرمایه آن است که شرایطی فراهم شود تا بنگاههای اقتصادی و سرمایهگذاران بتوانند با اعتماد و اطمینان در این بازار فعالیت کنند.
اطمینان از بودجه درخواستی
در این رابطه محمد صابونچی، مدیر سرمایهگذاری شرکت سرمایهگذاری صندوق بازنشستگی کشوری در گفتوگو با صمت اظهار کرد: در سراسر دنیا شرکتها و بنگاههای اقتصادی برای تامین مالی کوتاهمدت از بازار پول استفاده میکنند اما تامین مالی بلندمدت و میانمدت خود را از طریق بازار سرمایه انجام میدهند اما در ایران نخستین گزینه برای همه شرکتها، بانکها به شمار میآیند.
وی با اشاره به اینکه اگر بخواهیم از دید بنگاههای اقتصادی به تامین مالی از طریق بازار سرمایه نگاه کنیم، افزود: برای شرکتهای اقتصادی بسیار مهم است که اطمینان یابند، تامین مالی از طریق بازار سرمایه با توجه به میزان بودجه درخواستی آنها امکانپذیر است تا به راحتی بتوانند به توسعه طرحهایشان بپردازند.
صابونچی با اشاره به اینکه سودهای بانکی هیچ وقت برای بنگاههای اقتصادی مطلوب نخواهد بود، بیان کرد: به دلیل آنکه بازپرداخت وامهای بانکی بسیار زیاد است، شرکتهای اقتصادی تمایل چندانی برای گرفتن تسهیلات از بازار پول ندارند اما از آنجایی که اطمینان دارند، به طور حتم این میزان پول برای افزایش سرمایه در اختیارشان قرار میگیرد، اقدام به گرفتن وامهای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت میکنند.
وی با اشاره به اینکه بازار سرمایه در ایران از عمق کافی برخوردار نیست، اظهار کرد: به دلیل عمق کم بازار سرمایه، بنگاههای اقتصادی نمیتوانند اطمینان داشته باشند که در موعد مقرر میزان نقدینگی مورد نیاز برای توسعه طرحهای خود را بهدست میآورند، بنابراین به سوی بانکها روانه میشوند.
صابونچی با اشاره به اینکه مدیران بنگاههای اقتصادی اطلاع مناسبی درباره تامین مالی از طریق بازار سرمایه در اختیار ندارند، گفت: فرهنگ سهامداری در بازار سرمایه هنوز به خوبی در میان افراد جامعه نهادینه نشده و همواره مدیران شرکتها سعی میکنند تا راحتترین راه را برای دستیابی به نقدینگی مورد نیاز خود انتخاب کنند و به همین علت همواره به سوی بانکها میروند.
وی راهاندازی کلاسهای آموزشی برای مدیران اقتصادی را یکی از راهکارهای آشنایی این گروه با بازار سرمایه دانست و بیان کرد: اگر مدیران با بازار سرمایه آشنا شوند و از روشهای تامین مالی از طریق این بازار اطلاع یابند، به طور قطع سعی خواهند کرد که برای تامین مالی شرکتهای خود از طریق بازار سرمایه اقدام کنند.