ایران و آمریکا بر سر یک پیچ خطرناک
تین نیوز | چند سالی است که سیاست خارجی با پرونده هستهای گره خورده است و زمانی که سخن از وزارت امورخارجه و سیاست خارجی به میان میآید سریعا به دنبال آن مذاکرات با 1+5 تداعی میشود. این دور از مذاکرات که میتوان گفت دور پایانی در موعد مقرر بود، احتمال میرفت به یک توافق منجر شود که البته با توجه به حساس بودن مساله و قطعا تلاش برای رسیدن به یک توافق خوب به تعویق افتاد؛ مسالهای که عدهای را نگران ساخت و برخی را راضی، چون به عملکرد تیم مذاکرهکننده باور داشتند. یک استاد حقوق بینالملل در این رابطه به آرمان میگوید مذاکرات سخت است و تمدید قابل
پیشبینی بود. متن گفتوگوی یوسف مولایی در ادامه آمده است:
نزدیک به یک سال مذاکراتی نفسگیر در جریان بود. بهطور کلی نگاه شما به مذاکراتی که در طول یک سال اخیر رخ داد، چیست؟
از مذاکرات اطلاعات کمی بیرون میآید و آنچه هم درز پیدا میکند مدیریتشده است که همین مساله داوری را با مشکل مواجه میسازد. در این راستا شخصا معتقدم مذاکرات فراز و نشیبهای زیادی داشت که وقتی به عمان رسید، امیدواریهای خوبی ایجاد شد و این احتمال بود که در این برهه زمانی به توافقی دست پیدا شود. مضافا اینکه هزینههای صرفشده به لحاظ سیاسی و حتی اقتصادی طرفین به حدی زیاد بوده است که برگرداندن به شرایط قبل عقلانی نباشد و اساسا غیرممکن باشد. با توجه به این مساله که پیشبینی میشد در مدت تعیینشده طرفین به یک توافق دست پیدا کنند و حال این
توافق به تمدید منجر شده قطعا راه دشوارتری نسبت به گذشته پیشرو خواهد بود.به نظر من این مذاکرات مانند یک پیچ خطرناک است که در هر دو طرف آن دره وجود دارد و اگر به عقب برگردی خطر سقوط به دره وجود دارد و اگر از آن عبور هم نکنی بعدا مشکلساز خواهد بود. با تمام این موارد باید گفت هنوز امکان نتیجه گرفتن وجود دارد ولی بدون شک کاری بس سخت و دشوار است و به هر حال انعطافپذیری، شکیبایی و صبر و تحمل بیشتری را میطلبد و غیراز اینها بهگونهای پشتیبانی نیروی اجتماعی هم میخواهد؛ یعنی آن نیروی اجتماعی را چندان فعال نمیبینیم، چه در سطح رسانهها و چه
دانشگاهها و سطح عمومی جامعه و نهادهای مدنی. بر این مبنا که ما تماما از این تیم حمایت میکنیم تا بدین وسیله از دلهرهها و دغدغههای تیم مذاکرهکننده کاسته شود و بتواند از این پیچ عبور کند و به یک نتیجه برسد. در اصل این مذاکرات یک معادله چندمجهولی است؛ اولا وقتی انسانها درحال تصمیمگیری هستند، این تصمیمها میتواند هر لحظه تحت تاثیر شرایط تغییر نماید، ثانیا شش کشور در آن طرف بهصورت رسمی درگیر هستند، و غیررسمی رژیم صهیونیستی نیز در این مباحث مداخله میکند، به علاوه دیگر کشورها بر حسب درجه بر این مساله حساسیت دارند و همین مساله روند را
با مشکل مواجه میکند. مضاف بر آنکه با وجود دیوار بیاعتمادی ایران و آمریکا بعد از این همه سال طرفین در شرایط طبیعی نیستند و لذا این بیاعتمادیها موجب میشود مطالباتی که بابت تضمین از یکدیگر میخواهند خیلی بیشتر باشد. برای مثال وقتی قرار است با یکی از اعضای فامیل که به او اعتماد داریم معاملهای انجام شود گاهی شفاهی معامله صورت میگیرد اما زمانی که شناختی از طرف مقابل وجود ندارد یا شناختی سوء وجود دارد قطعا حساسیت بالا میرود و علاوه بر قولنامه، چک و سفته و شاهد و ... نیز برای وجود تضمین اضافه میشود. در رابطه با مذاکرات هم وضع به همین منوال
است وقتی بیاعتمادی عمیقی میان ایران و آمریکا وجود دارد این بی اعتمادی هزینههای تضمین را بیشتر میکند. در شرایط پرالتهاب سیاسی و تنش سیاسی فضا هنوز معتدل نشده است بنابراین همه و همه نشان میدهد شرایط سخت و دشواری را در پیش داریم. ولی سر پیچی هستیم که هم ما و هم طرف آمریکایی اراده آن را دارد تا از این پیچ عبور کنیم. به هر حال ارسال چهار نامه مساله کمی نیست که اگر ارادهای برای رسیدن به توافق وجود نمیداشت، رئیسجمهور آمریکا هرگز تن به آن نمیداد همینطور تحرکات آقای کری و تلاش تیم مذاکرهکننده نشان میدهد که این اراده وجود دارد لذا توافق
امروز بهتر از هر زمان دیگری است. از این طرف ایران نیز نشان داده است که اراده لازم برای یک توافق را دارد چرا که هم انرژی و هم هزینههای زیادی صرف کرده و مشکلات زیادی را در داخل متحمل شده است لذا این شرایط اگر جواب ندهد در آینده شرایطی بهتر به دست نخواهد آمد.
این دور از مذاکرات تمدید شد و این مساله واکنشهایی را به دنبال داشت. شما تمدید مذاکرات را چگونه ارزیابی میکنید؟
به هر حال با توجه به مواردی که پیش از این به آن اشاره کردم این احتمال وجود داشت که مذاکرات تمدید شود. هرچند باز معتقدم تمدید مذاکرات کار را برای دو طرف سختتر از گذشته میکند چرا که هم آمریکا وارد یک دوره سیاسی خاص با اکثریت جمهوریخواه در کنگره میشود و البته ایران نیز ممکن است به لحاظ وجود افراد مخالف با مذاکره دچار چالش شود که البته حمایت مقام معظمرهبری از تمدید مذاکرات تا حدود زیادی راه را برای مانعتراشی مخالفان بست، اما باید اذعان کرد مذاکراتی که در وین بین ایران و شش قدرت جهانی انجام شد، هر چند در ظاهر مذاکراتی بر سر حقوق هستهای
ایران بود اما در واقع مذاکرات بینالمللی و تاثیرگذار در معادلات سیاسی جهان است. به دلیل اهمیت این موضوع است که همزمان با برگزاری آن و درحالی که کشورهای قدرتمند جهان مقامات عالی خود را برای مذاکره با ایران راهی وین کرده بودند، کشورهای قدرتمند منطقه همچون ترکیه و مصر و عربستان نیز سعی داشتند در نتیجه مذاکرات تاثیرگذار باشند و وقتی کشورهای بزرگ دنیا با یکی از قدرتهای بزرگ در همسایگی آنها بارها و بارها بر سر میز مذاکره نشستند، این کشورها بر اساس منافع ملی خود به دنبال تاثیرگذاری در نتیجه مذاکرات بودند. آمریکا و قدرتهای جهانی نیز سعی داشتند خروجی این
مذاکرات به شکلی باشد که سطح روابط آنها با کشورهای عربی حفظ شود و بیشترین بهره را به سود منافع ملی آمریکا داشته باشند. در واقع مذاکرات نهتنها برای ایران که برای بسیاری از کشورهای دنیا حساسیتبرانگیز است و سیاستمداران کشورهای مختلف با دقت تحولات وین را دنبال میکنند. بدون شک مذاکراتی که تمدید شده است درنهایت به نتیجه خوبی خواهد رسید. چنانچه در یک سال گذشته نیز پیشرفتهایی در زمینه مذاکرات به دست آمده بود. کافی است فضای امروز کشور با فضای قبل از مذاکرات مقایسه شود تا تاثیر مذاکرات درک شود. ضمن اینکه اگر قرار بود فضای قبل از مذاکرات تداوم پیدا کند و
تحریمهای علیه ایران افزایش یابد، مشخص نبود چه پیامدهای دیگری ایران را تهدید میکرد. از ابتدای مذاکرات مطالبات طرفین زیاد و متنوع بوده و همین موضوع روند مذاکرات را طولانی و رسیدن به توافق را پیچیده کرده بود و اکنون هم تمدید شده است. ضمن اینکه گذشته از موارد حقوقی که برای نگارش آن ساعتها وقت صرف آن شد، بخشی ملاحظات سیاسی نیز وارد مذاکرات گردید و چون طرفین این موضوعات را فنی و حقوقی نمیدیدند، رسیدن به نتیجه دشوارتر شده بود. چنانچه گاه شنیده میشد که طرف مقابل از ایران درخواست کرده است که فعالیتهای هستهای ایران را کاملا زیر نظر بگیرند یا
تاسیسات برچیده شود و فعالیت سانتریفیوژها متوقف شود و ادعا میکردند تا زمانی که مرحله راستآزمایی بهصورت کامل صورت نگرفته است، ایران باید شرایط آنان را بپذیرد، درحالی که آن چیزی که در «انپیتی» (معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای) آمده، این است که کشورها نباید به سمت تولید سلاح هستهای بروند و اعضا حق دارند که از انرژی هستهای برای مصارف صلحآمیز استفاده کنند.
اگر فرض کنیم در این مدتی که مذاکرات تمدید شده است ایران و 1+5 بتوانند به توافق دست یابند چقدر این احتمال وجود دارد که مانعتراشیها در آینده بهویژه از سوی لابیهای اسرائیل و حتی کارشکنیهای عربستان و مخالفت جمهوریخواهان بتواند بر این توافق تاثیر بگذارد؟
جامعه جهانی متشکل است از حداقل 194 عضو رسمی سازمان ملل، به علاوه سازمانها و نهادهای غیردولتی که یک جامعه بزرگ و پراز جنب و جوش را تشکیل میدهد. به هر حال همه نسبت به تمام مسائل واکنش نشان میدهند که در این میان اسرائیل نیز رژیمی است که منافع خود را دارد و مشکلآفرینی برای دیگر کشورها بخشی از سیاست و استراتژی آن است و بر اساس همین استراتژی و منافع است که سالها تلاش کرده تا صلح در خاورمیانه وجود نداشته باشد بنابراین رژیم صهیونیستی یک متغیر شناخته شده است که بر این اساس میخواهد همواره در منطقه به جای همگرایی، واگرایی وجود داشته باشد لذا با شناخت
این پدیدهها باید گامهای موثر برداشته شود تا این متغیرها نتوانند بر حل موضوع تاثیر بگذارند؛ اگر ما به نتیجه نرسیم قطعا این مساله یک موفقیت برای رژیم صهیونیستی محسوب میگردد.
یعنی اگر توافق حاصل شود راه برای دخالت یا تاثیر بر توافق انجام شده وجود ندارد؟
همواره این احتمال وجود خواهد داشت و نمیتوان گفت بعد از توافق صد درصد دیگر هیچ خللی به آن وارد نخواهد شد در اصل کشوری که شکست میخورد تنها در امری ناکام مانده است نه آنکه نابود شده باشد بنابراین در حوزهای عقبنشینی میکند و از مسیری دیگر وارد میشود، ولی با وجود شناختی که در این حوزه از کشورها وجود دارد و با توجه به وزن آنها باید بهصورتی پیش رفت که نتواند ما را به عقب برگرداند. اما مساله مهم آن است که ما برای ثبات صلح و امنیت در منطقه واقعا نیاز به توافقنامه داریم چرا که رژیم صهیونیستی برای رسیدن به اهداف خود دقیقا نیاز به شکست این مذاکرات
دارد. با توجه به این شرایط امیدوارم بتوانیم به یک دستاورد مهم و یک توافق مثبت دست پیدا کنیم تا اسرائیل در رسیدن به اهداف خود یک بازنده باقی بماند.
در مذاکرات به نظر میرسد عمدهترین بحث اختلافبرانگیز مساله رفع تحریمهاست، تحریمهایی که در حقوق بینالملل این اعتقاد وجود دارد که وضع آن راحتتر از رفع آن است. نظر شما در این رابطه چیست؟
وقتی موضوعی اینقدر پیچیده است که وقت و انرژی بسیاری را برده است بنابراین کار کوچکی نیست، لذا همه مسائل در یک زمان با یک توافقنامه قابل حل نیست براین اساس باید گفت رفع تحریم نیاز به مدتها وقت دارد تا یک چارچوبی پیدا شود تا موثر عمل کند. درحال حاضر باید گفت آمریکاییها خیلی کار دارند که به این چارچوب برسند که رفع تحریم نتیجهای مثبت برای آنها به دنبال داشته باشد لذا سخت است که قبول کنند تحریمها یکباره برداشته شود. باید توازنی برقرار شود بین دغدغههای آنها که دست به تحریم زدهاند و دغدغههایی که ما برای رفع آن داریم و اینکه ایران در چارچوب قواعدNPT
و آژانس گام برداشته است باید به یک توازن برسد. بنابراین این یک خواسته حداکثری است که مذاکرات را با دشواری مواجه ساخته لذا لازم است طرفین انعطافهایی را در مطالبات خود داشته باشند. بنابراین تا تضمین و راستیآزماییها که 10 یا 8 سال است، طی نشود، حاضر نیستند که حداقل تحریمهای شورای امنیت را لغو نمایند. البته این بدان معنا نیست که نمیشود بلکه برعکس اگر اراده پنج عضو شورای امنیت بر این مبنا قرار گیرد، میتواند پروسه کمتری داشته باشد اما درحال حاضر چنین ارادهای مشاهده نمیشود. بهطور کلی باید گفت هرچه ما به سمت حداکثر نزدیک باشیم، بهتر است
اما حداقل نیز یک برد محسوب میشود چراکه حداقل قطعا حداکثر طرف مقابل نیست.
گویا قرار است بازرسان حقوق بشر تحت شرایطی به ایران بیایند. نظر شما در این رابطه چیست؟
ما در یک فضای سیاسی هستیم که تبلیغات علیه ما زیاد است و خب سازمان ملل هم یک بازیگر اصلی در این جامعه جهانی میباشد. از آنجایی که ایران عضو این سازمان است و تمام اعضا موظف هستند مصوبات مجمع را به اجرا بگذارند لذا بخشی از این مصوبات مربوط میباشد به این بحث که گزارشگر ویژه به کشورها سفر کند و گزارش تهیه کند. وقتی با هر ملاحظهای به این درخواست پاسخ نمیدهیم قطعا در مناسبات میان کشور و آن سازمان خدشه وارد میشود. حال اگر فرد دیگری را بپذیریم که به ایران بیاید فضایی مناسبتر از گذشته بهدست خواهیم آورد و قطعا میتوانیم از این مسیر برای برداشتن
گامهای بعدی استفاده کنیم.