تردید آماری، مصیبت اقتصادی کشور
با وجود اینکه رییسجمهور دو ماه پیش با خوشحالی اعلام کرد که از رکود عبور کردیم اما روز گذشته رییس کل بانک مرکزی از نمایان شدن نشانههای خروج از رکود خبر داد و بر این باور است که رکود مزمن باید به تدریج برطرف شود.
رکود در تعریف اقتصادی به دو دوره سهماهه پیاپی رشد منفی در اقتصاد یک کشور اطلاق میشود. دورهای که کاهش معنیدار در چهار عامل تولید، درآمد، اشتغال و تجارت ایجاد شود که در دولت نهم و دهم شاهد آن بودیم.
با روی کار آمدن دولت یازدهم تلاش برای خروج از رکود و ثبت یک رشد اقتصادی مثبت در سال 93 مورد توجه قرار گرفته شد و با توجه به اظهارات رییسجمهور از زمستان پارسال اولین بخش اقتصاد ما از رکود خارج شد. به اعتقاد روحانی رشد صادرات 7/13 درصدی در بخش نفت اولین نشانه خروج از رکود است.
این در حالی است که رییس کل بانک مرکزی روز گذشته در حاشیه جلسه صبحانه کاری اتاق بازرگانی ایران به ایراد توضیحاتی در دفاع از عملکرد بانک مرکزی پرداخت و ضمن اشاره به اینکه تولیدکنندگان با رکود و با فشارهای سنوات قبل دست به گریبان هستند، تصریح کرد: اما قبول داشته باشید که ظرف 15، 16 ماه نمیتوان تمام ایرادات را رفع کرد، عنایت کنید به جهتگیری بانک مرکزی و اگر این جهتگیری ایراد داشت به ما بگویید تا آن را رفع کنیم.
سیف خطاب به منتقدان بانک مرکزی و تولیدکنندگان گلهمند از فعالیت نظام بانکی گفت: نظام بانکی در خدمت رشد اقتصاد کشور است، ما در اصول با هم تفاهم داریم ولی در مصادیق دچار اشکال میشویم.
ا زطرفی وی یکی از بزرگترین مصیبتهای اقتصادی کشور از هشت سال گذشته را تردید به آمارها ذکر کرد و گفت: این آمارها دستاورد بانک مرکزی نیست بلکه دستاورد اقتصاد کشور است. یکی از اهداف بانک مرکزی اعلام آمارها به سرعت و صراحت است. پیش از این باید آمارهایی که اعلام میشد به تایید رییسجمهور میرسید اما در حال حاضر با اجازه و مجوز رییسجمهور نیازی به تایید وی وجود نیست.
وی ادامه داد: به بخش آمار و اطلاعات بانک مرکزی اعلام کردهام که نیازی به تایید رییس کل بانک مرکزی برای این آمارها نیست و میتوانند آمارها را به محض استخراج روی سایت قرار دهند.
سیف از بررسی موضوع تسویه تسهیلات ارزی در جلسات آینده شورای پول و اعتبار خبر داد و گفت: تسویه براساس ریال از لحاظ کارشناسی مورد بررسی قرار گرفت.
رییس کل بانک مرکزی گفت: در اوایل ورودم به بانک مرکزی موضوعی که ذهنم را درگیر کرده بود بخشنامههای ارزی و بخشنامههای متعدد، پیچیده، ضدونقیض و بلاتکلیف بانک مرکزی بود که این موضوع را ساماندهی کرد.وی در مورد مابه التفاوت منابع هدفمندی گفت: این موضوع بستگی به منابعی دارد که سازمان مدیریت به آن اختصاص میدهد و نوبخت اقداماتی را در این زمینه انجام داده است و خوشبختانه درصد تحقق بودجه بالاست و اینگونه کمکها میتواند به عملیاتی شدن آن یاری رساند.
فرمول ذینفع واحد را ما اختراع نکردیم
سیف در مورد ذینفع واحد گفت: این فرمولها را ما اختراع نمیکنیم. میخواهیم که بازار مالی ما با ثبات ادامه فعالیت بدهد و از نوسانات شدید و ورشکستگیهای بیمورد جلوگیری شود. داستان ذینفع واحد، داستان بانک مرکزی نیست.
رییس کل بانک مرکزی در مورد بحث استفاده از سپرده قانونی گفت: هر یک درصد آزادسازی سپرده قانونی 5/4 درصد افزایش نقدینگی ایجاد میکند و این میتواند بسیاری از دستاوردها را بر باد دهد.
آخرین وضعیت رشد نقدینگی
وی ادامه داد: رشد نقدینگی کشور در سال 91 حدود 30، در سال 92 حدود 1/29، در سال منتهی به شهریورماه 91 حدود 4/26، در سال منتهی به شهریورماه 92 حدود 9/25، در سال منتهی به شهریورماه 93 حدود 1/29 درصد بوده است بر ایناساس رشد نقدینگی از دوره مشابه سال قبل بالاتر رفته است.
سیف اضافه کرد: رشد نقدینگی در شش ماهه اول سال 91 حدود 1/13 درصد، در شش ماهه اول سال 92 حدود 9/9 درصد و در شش ماهه اول سال 93 حدود 9/9 درصد بوده است.رییس کل بانک مرکزی افزود: با وجود اینکه بانک مرکزی متهم است که با تمرکز بر تورم، توجهی به رکود ندارد و تنها قصد کنترل نقدینگی را دارد برخیها به ما هشدار میدهند که نقدینگی رو به افزایش است و ممکن است که دستاورد تورمی را از بین ببرد.وی در مورد وثایق دستوری گفت: شروع ناکارآمد شدن و فشل شدن نظام بانکی زمانی است که دستورات تکلیفی به نظام بانکی صادر میشود که نمونه آن کاهش دستوری نرخ سود بانکی در سالهای گذشته بوده است.
برنامه ارزی بانک مرکزی
سیف در مورد برنامه ارزی بانک مرکزی گفت که سال گذشته اظهارنظری در مورد نرخ ارز در اتاق بازرگانی کردم، پیشبینی میکردم که بازخوردهایی داشته باشد. آن زمان نرخ ارز دو هزار و 980 تومان بود و اعلام کردم که به کف رسیده است. متاسفانه پس از اینکه این اظهارنظر را کردم، صادرکنندگان و تولیدکنندگان گرچه معنای آن را درک کردند اما هیچ حرفی در رسانهها از آنها منتشر نشد و این تنها رسانهها بودند که نسبت به آن انتقاد کردند اما باید تولیدکنندگان از منافع کشور حمایت میکردند.
سیف خاطرنشان کرد: در یکسال و 5-4 ماه گذشته حرکتهای بانک مرکزی در بخش ارزی نشان میدهد که این بانک چه نگاهی به وضعیت ارزی کشور دارد.
رییس کل بانک مرکزی در بخش دیگری از صحبتهای خود در جمع خبرنگاران در مورد نرخ ارز گفت: ثبات نرخ ارز در یکسال گذشته به این معنا بوده است که 60 درصد از دامنه نوسانات نرخ ارز کاهش یافته و حدود 5/6 درصد متوسط قیمت آن پایین آمده است.
مطالبات معوق بانکی
وی از تشکیل کمیتهای در بانک مرکزی برای پیگیری مطالبات معوق بانکی خبر داد و با اشاره به جلسات هفتگی این کمیته عنوان کرد: این کمیته با همکاری قوه قضاییه و بانکها پروندههای خاصی که به مراجع قضایی ارجاع شده است را پیگیری میکند.
وی نسبت مطالبات غیرجاری در گذشته را 7/15 درصد که در حال حاضر به 1/14 درصد رسیده است، اعلام و بیان کرد: این روند منفی نشانگر این است که باید کاهش یابد که امید است به زیر پنج درصد برسد.
دستورات جدید بانک مرکزی به بانکها
رییس کل بانک مرکزی با اشاره به نرخ سود 22 درصد بانکها گفت: این نرخ با توجه به نرخ سپرده قانونی حدود 25، 26 درصد برای بانکها تمام میشود بنابراین تسهیلاتدهی به این نرخها متعادل است و البته با کاهش تدریجی نرخ تورم، نرخ سود بانکی هم کاهش مییابد.
وی حجم تسهیلات اعطایی در شش ماهه اول سال 93 را 146 هزار میلیارد تومان اعلام کرد و افزود: از این رقم در جهت خروج از رکود 60 درصد به سرمایه در گردش و 80 درصد به بخش صنعت اختصاص یافته است و به بانکها توصیه کردهایم که برای ورود به سرمایهگذاری جدید تسهیلات کمتری را بدهند که به همین دلیل هم است که آثار این اقدامات به رشد اقتصادی منجر میشود.
افزایش نرخ تورم با کاهش نرخ سپرده قانونی بانکها
رییس کل بانک مرکزی با بیان اینکه کاهش نرخ سپرده قانونی بانکها نزد بانک مرکزی سبب افزایش نقدینگی و نرخ تورم میشود، گفت: کاهش یک درصدی نرخ سپرده قانونی بانکها سبب افزایش 5/4 درصدی حجم نقدینگی میشود و دستاوردهای کنترل تورم را مخدوش میکند.
طهماسب مظاهری، رییس کل سابق بانک مرکزی نیز در ادامه گفت: سال گذشته ولیالله سیف در اتاق بازرگانی در مورد نرخ ارز مطلبی را عنوان کرد که برای وی، بسیار سنگین تمام شد.رییس کل سابق بانک مرکزی افزود: با سیاست سرکوب نرخ ارز، سیاست سیاسی کردن نرخ ارز حاکم شده است.
وی افزود: بانک مرکزی نیاز به کمک اعضای اتاق بازرگانی برای اعمال کار کارشناسی روی نرخ ارز دارد تا از فشار سیاست نرخ ارز نجات یابد.
تاثیر تحولات سیاسی بر خروج از رکود
دکتر تقوی، اقتصاددان و عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به صحبتهای روز گذشته رییس کل بانک مرکزی درباره ظهور نشانههای خروج از رکود و اظهارات رییسجمهور مبنی بر خروج از رکود اظهار کرد: در اینجا دو نوع تفسیر داریم چراکه اگر آمار بانک مرکزی را در نظر بگیریم و براساس آن نرخ رشد اقتصادی در سه ماهه اول امسال را مثبت در نظر بگیریم، سخنان رییسجمهور صحیح است و از رکود خارج شدهایم چراکه به سمت نرخ رشد مثبت اقتصادی حرکت کردهایم اما نکته قابل تامل این است که آقای روحانی زمانی باید این حرف را بزند که سال تمام شده و نرخ رشد بار دیگر منفی
نشود.
وی افزود: به عبارت دیگر تا پایان سال ممکن است یک شوک به اقتصاد وارد شود و نرخ رشد اقتصادی را منفی کند بنابراین بهتر است تا پایان سال صبر کنیم و بعد صریحا اعلام شود که اقتصاد از رکود خارج شده است.
عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی خاطرنشان کرد: رکود فعلی ناشی از افزایش قیمت تولید کالا در بنگاههای تولیدی است که باید برای خروج از رکود از این بنگاهها حمایت شود.
تقوی بیان کرد: زمانی که رکود بر اقتصاد حکمفرما میشود تورم پایین است و طرف تقاضا کاهش مییابد و در نتیجه تولید نیز رشد نمیکند.
این اقتصاددان گفت: اما باید توجه کنید که در دوره آقای احمدینژاد اقتصاد با رکود تورمی دست به گریبان بود که نتیجه آن هم افزایش نرخ بیکاری و رشد نجومی تورم بود.
تقوی عنوان کرد: براساس منحنی فیلیپس رابطه منفی بین تورم و نرخ بیکاری است اما در دولت دهم به دلیل ایجاد شوک افزایش قیمت حاملهای اقتصادی رکود توام با تورم ایجاد شد که در پی آن بیکاری افزایش و نرخ رشد اقتصادی منفی و تورم به صفر درصد رسید.
این استاد دانشگاه گفت: در حال حاضر با توجه به آمارهای بانک مرکزی و تورم 18 درصدی و نرخ مثبت اقتصادی آقای روحانی شاهکار کردند و کاملا نشانههای موجود حکایت از حرکت اقتصاد به سمت رونق دارد.
تقوی در پایان خاطرنشان کرد: البته تغییرات روابط سیاسی در کشور و بهبود روابط بینالمللی تاثیر بسیار مثبتی بر اقتصاد گذاشته است و امیدواریم واقعا اقتصاد ما از رکود خارج شده باشد و آثار آن را در تمامی بخشهای اقتصادی و زندگی مردم مشاهده کنیم.