عبور از رکود
تین نیوز | رییس جمهور در میانه شهریورماه اعلام كرد كه محاسبات سه ماهه اول سال نشان می دهد كه دولت از ركود عبور كرده و این موضوع با واكنش های بسیاری در محافل اقتصادی روبه رو شد. برای تبیین این اظهارنظر می توان به شاخص های اقتصادی توجه كرد. مهم ترین مشخصه خروج از ركود در بخش های مختلف، تعداد معاملات، میزان فروش بنگاه ها و در تحلیل نهایی تعداد نیروهایی است كه جذب می كنند. با این شاخصه ها می توان تشخیص داد اقتصاد از ركود خارج شده است یا خیر.
در این رابطه بررسی ها ممكن است حاكی از آن باشد كه وضعیت تولید بنگاه ها در سال جاری نسبت به سال قبل تا حدودی بهتر شده باشد یا اینكه امكان دارد تولید بنگاه های تولیدی برمبنای تعداد محصولات بیشتر شده باشد نه برمبنای ارزش ریالی. در واقع مقدار فیزیكی محصولاتی كه تولید می كنند، ملاك قرار گیرد و اگر هم ارزش ریالی مدنظر باشد به قیمت واقعی و ثابت باشد نه به قیمت اسمی.
بر این اساس، اگر برمبنای این شاخص ها وضعیت را بررسی كنیم به این نتیجه می رسیم كه اقتصاد در حال عبور از ركود است. برای مثال شاخصی كه در بخش مسكن ملموس و محسوس است، تعداد معاملات در بازار است. در صورتی كه تعداد معاملات نسبت به گذشته افزایش پیدا كرده باشد به این معناست كه این بازار از ركود خارج شده و در مقابل، اگر تعداد كاهش یافته باشد، به این معناست كه ركود عمیق تر شده است.
برمبنای این شواهد، داده ها نشان می دهد كه اقتصاد از ركود خارج شده است یعنی رشد اقتصادی منفی كه سال 91 حدود 8/6- درصد و سال 92 حدود 9/1- بود، در سال جاری به یك رشد مثبت تقریبا 5/0 درصدی رسیده است. البته این نرخ رشد، بسیار نرخ پایینی است. در واقع اقتصاد ایران برای اینكه به شرایط سال 90 برگردد، باید 8/8 درصد رشد منفی را جبران كند و در عین حال، دو سال رشد چهار، پنج درصدی را هم باید به این موضوع اضافه كنید. به عبارتی، به طور متوسط باید 17، 18 درصد رشد اقتصادی داشته باشیم كه تازه تاثیر منفی رشد دو سال قبل را خنثی كرده و به نقطه یی برسیم كه در سال 90 قرار داشتیم.
با این اوصاف، خروج اقتصاد از ركود به این معنا نیست كه تصور كنیم شرایط خیلی بهتر شده یا به شرایط قبل برگشته ایم بلكه در مسیر بهبود اقتصاد قرار گرفته ایم و اگر مقدار نرخ رشد مثبت بالاباشد، می توانیم امیدوار باشیم كه در زمان كوتاه تری به نقطه یی خواهیم رسید كه در سال 90 قرار داشتیم.
از سوی دیگر، در حال حاضر برمبنای نرخ بیكاری 7/10 درصدی نباید انتظار داشته باشیم كه نرخ رشد اقتصادی كاهش یابد چراكه افزایش تولید بنگاه های تولیدی كشور و مثبت شدن نرخ رشد اقتصادی از محل استفاده از ظرفیت های خالی است كه در یكی، دو سال گذشته به وجود آمده بود. برای مثال ظرفیت صنایع خودروسازی كه تولید 5/1 میلیون خودرو در سال بود، در دو سال گذشته تقریبا 50 درصد كاهش یافت و به 700 تا 900 هزار خودرو رسید بنابراین برای افزایش ظرفیت تولید لازم نیست نیروی جدید استخدام كنند بلكه نیروی كار این واحدهای تولیدی كه بیكار شده بودند، با استفاده از همان امكانات تولیدی می توانند تولید را
افزایش دهند.
بر این اساس، نرخ بیكاری زمانی كاهش پیدا می كند كه ظرفیت های تولیدی جدید ایجاد و پروژه های سرمایه گذاری جدید راه اندازی شود و این در حالی است كه ما هم اكنون در این مرحله قرار نداریم. به هرحال باتوجه به ركود عمیق گذشته، نرخ تورم، نرخ بیكاری و نرخ رشد اقتصادی كشور پیشرفت اقتصادی كشور با آنچه می تواند مطلوب باشد، فاصله زیادی دارد.
كارشناس اقتصادی*