خصوصیسازی در ایران واقعی نیست
وبلاگ تین نیوز | نقش بخش خصوصی و غیردولتی بر فرآیند توسعه کشورها موضوعی است که منجر به شکلگیری مکاتب مختلف توسعه شده است. بعد از بحران بزرگ اقتصادی سال 1929در اوایل قرن بیستم اقتصاد جان مینارد کینز الگوی حاکم بر اقتصاد، توسعه و پیشرفت کشورها بود که بر بخش محوری دولت در ایجاد رفاه عمومی و توسعه اقتصادی تکیه میکند که این امر تا جنگ جهانی دوم باقی میماند.
اما بعد از جنگ جهانی دوم روز به روز سهم دولتها در فرآیند توسعه و پیشرفت کم میشود و الگوی نئولیبرال در اقتصاد شکل میگیرد که بر نقش حداقلی دولت تاکید دارد و سهم بخش خصوصی را برجسته میکند. همزمان با این الگو، الگوی دولت رفاه هم در دنیا بهویژه در کشورهای اسکاندیناوی وجود داشت که آنها موافق کاهش نقش دولت بودند اما نه در حوزهای که مربوط به رفاه عمومی میشد.
در واقع معتقد بودند که دولت همچنان باید سهم و نقش خود را در این حوزه ایفا کند.
اما در کشوهای درحال توسعه، درخیلی از موضوعات با تاخیر در پیادهسازی الگوها مواجه هستیم. در آسیای جنوب شرقی کاهش سهم دولت الگوی نسبتا موفقی بود و رشد اقتصادی کشورهای آسیای جنوب شرقی مثل مالزی، سنگاپور، تایلند و غیره موفقیتآمیز بود. اما آنچه در کشور ما باید به صورت جدی بدان پرداخت این است که در کشور ما از حدود 150 سال پیش، دولت سالاری حاکم است و بین 70 تا 80 درصد امور در دست دولتها بوده است.
از نظر تخصیص منابع، نیروی انسانی، ساختارها و سازمانهای اداری، اما با کارآمدی پایین با توجه به منابع عظیمی که در اختیار داشتند. لذا در این راستا باید بخش عمومی، بخش خصوصی و تعاونی در فرآیند توسعه و پیشرفت در ایران نقش کلیدی و محوری پیدا کند. اما در اینجا دو مشکل وجود دارد؛ مشکل اول اینکه دولتیها و تفکر دولتی در برابر این جابهجایی مقاومت میکنند و ترجیح میدهند که اختیارات و مسئولیتها در دست دولت باقی بماند و نقش خصوصی در حاشیه بماند و این طبیعتا مانع بزرگی است که سالهاست با آن روبهرو هستیم. بخش دولتی در برابر کوچک شدن بخش دولت و بزرگ شدن
بخش خصوصی مقاومت میکند. نکته دیگر اینکه ما زیر سایه خصوصیسازی مراقب باشیم که کیفیت ارائه خدمات به مردم تحتالشعاع قرار نگیرد.
همه کشورهای دنیا به سمت خصوصیسازی پیش رفتند اما نه بهمنظور خصوصیسازی صرف بلکه برای ارتقای کیفیت خدمات، رشد و پیشرفت بیشتر، بهرهوری بالا، ارتقای کیفیت و تولید بیشتر. اما آنچه در ایران مشاهده میشود، اولا بسیاری از خصوصیسازیها واقعی نیست و شبهخصوصیسازی است. یعنی دولتیها در شکل خصوصی با همان تفکر دولتی خدمات ارائه میدهند. یکی از مبانی اصلی خصوصیسازی ایجاد فضای رقابتی برای ارائه خدمات بهتر است.
آسیب دوم نقش خصوصیسازی در ایران با توجه به اینکه تجربه و سابقه طولانی نداشته این است که باید به این نکته توجه شود مسئولیت بخش خصوصی کمتر از مسئولیت بخش دولتی در مقابل مردم و مشتریان نیست. بخش خصوصی باید در یک فضای رقابتی پاسخگوی خدماتی که ارائه میدهد، باشد.
* استاد دانشگاه و پژوهشگر توسعه