با مناطق آزاد از فرعی محرومیت تا بزرگراه توسعه
تین نیوز | با نیم نگاهی به مسیر پیموده شده در 35 سال عمر انقلاب اسلامی ایران و اقدامات صورت گرفته در جهت توسعه پایدار اقتصادی در اقصی نقاط كشور شاید بتوان گفت فلسفه پیدایش مناطق آزاد در ایران، بر مبنای اجرای سیاست بومی سازی اقتصاد در استفاده بهینه از پتانسیل ها و مزیت های هر منطقه است كه منجر به حصول اقتصادی پویا در آن منطقه و به تبع آن در كشورخواهد شد، هرچند ممكن است در این سال ها خلاتلاش جهادی در به ثمر رساندن این هدف احساس شود ولی تحولات امروزی در مناطق آزاد و ویژه همه حكایت از خودكفایی این مناطق و ترسیم چشم اندازی روشن برای صادرات دارد.
یكی از مفاهیمی كه در ذهن همه ما هنگام تغییر و تحول كاربری یك منطقه تجلی پیدا می كند، بحث تاثیر این تحول در پیشرفت آن منطقه و كشور است: چرا كه ما برای رسیدن به پیشرفت باید با شناخت از پتانسیل ها و امكانات موجود و قابل احیا بتوانیم مسیری را برای پیمودن ترسیم كنیم كه قابلیت حركت در رسیدن به هدف را داشته باشد كه این امر نیازمند تلاش جهادی مدیران و همیاری و همگامی مردم است.
مناطق آزاد صنعتی وتجاری در ابتدا تحت عنوان مناطق پردازش صادرات در بین فعالان اقتصادی مطرح بود. اگرچه اولین نمونه از این مناطق در اروپا آغاز به كار كرد اما نمونه های موفق اخیر اغلب در كشورهای در حال توسعه مانند مالزی، سنگاپور، تركیه و امارات متحده عربی وجود دارد. موفقیت مناطق آزاد مرهون عملكرد مطلوب این مناطق در دو حوزه اصلی صادرات و انتقال تكنولوژی جدید به داخل مرزها بوده است. برای مثال دو كشور اول، در حوزه انتقال تكنولوژی در مبحث الكترونیك بسیار موفق بوده اند به نحوی كه سهم قابل توجهی از بازار جهانی را به خود اختصاص داده اند.
علاوه بر این امروزه بیش از ؟درصد تولید ناخالص ملی امارات متحده عربی در منطقه آزاد جبل علی شكل می گیرد. ولی در ایران مناطق آزاد یا همان مناطق پردازش صادرات به مناطق پردازش واردات تبدیل شده یا به نقل قول از «اكبر تركان» در دولت قبلی به حیاط خلوت برخی كارها تبدیل شده بود.
بررسی سیاست های تبیینی دولت تدبیر و امید در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی و نگاه عمقی و ساختاری نمایندگان عالی دولت تدبیر و امید در كارنامه 11 ماهه در این مناطق مبرهن این موضوع است، چنانچه دكتر روحانی در نشستی با مدیران مناطق هفتگانه آزاد تجاری، صنعتی در نوروز 93 با تاكید برشعار امسال امكان تبدیل مناطق آزاد به الگوی توسعه ایران هزار و چهارصد و چهار، توقع كشور از این مناطق را افزایش داده و الگوی راه مدیران این مناطق را ترسیم كرده كه در این راستا مشاور رییس جمهور و دبیر شورای هماهنگی مناطق آزاد كشور از دستور ویژه رییس جمهور برای راه اندازی قطب سوم خودروسازی با گرایش
صادراتی در مناطق آزاد كشور خبر می دهد كه خروجی اقدامات انجام شده در مناطق آزاد در این بازه زمانی از عمر دولت تدبیر و امید بر انطباق مسیر و هدف با این شعارها دلالت دارد.
گرچه پیاده سازی این امر در مناطق آزاد نیازمند بررسی موقعیت های جغرافیایی و استراتژیك مناطق آزاد تجاری و صنعتی هفتگانه است، چنانچه معاون اقتصادی دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، یكی از رویكردهای دبیرخانه شورای هماهنگی مناطق آزاد را اتكا به اقتصاد محلی مناطق آزاد برشمرده و می گوید: اگر منطقه یی مثل كیش در 20 سال گذشته به نقطه كنونی رسیده است، براساس اتكا به منابع ملی نبوده بلكه آنها روی پای خود ایستاده و توانستند به رشد فعلی دست یابند، به عبارتی رشد روزافزون مناطق آزاد حاشیه خلیج فارس كه در سایه اتكا به پتانسیل هایی از قبیل همجواری با خلیج فارس و
دسترسی به منابع نفتی در ایجاد زیرساخت های جذب سرمایه در استفاده بهینه از این مزیت ها با وجود روند آرام موجب شد، تجارب كسب شده در این مسیر در راه اندازی دیگر مناطق آزاد بسیار مفید و موثر واقع شود كه رشد سریع «منطقه آزاد تجاری، صنعتی ماكو» در عمر دو ساله خود مبین این موضوع است، البته مولفه های غیر قابل انكاری به مثابه، موقعیت جغرافیایی خاص منطقه آزاد ماكو یعنی داشتن مرز طویل زمینی با تركیه از طریق گمرك بازرگان و مرز آبی با جمهوری آذربایجان از طریق رودخانه ارس و همچنین همجواری با كشور عراق و كشورهای CIS، جاذبه های متنوع گردشگری از قبیل آثار و ابنیه های تاریخی
شناخته شده در سطح ملی و فراملی و طبیعت منحصر به فرد كه اگر غلو به حساب نیاید، به راحتی می توان به این منطقه «سرزمین هفت اقلیم» نام نهاد، مزید بر علت رشد سریع و پیشرفت های فیزیكی پروژه های زیرساختی از قبیل فرودگاه، دهكده لجستیك، تعریض جاده منتهی به این منطقه بكر اقتصادی بوده كه اهتمام جدی مسوولان منطقه یی و استانی را در راه اندازی راه آهن «تركیه تبریز» و «بازرگان قطور» موجب شده است تا تحولات اقتصادی دومین منطقه آزاد جهان یعنی منطقه آزاد ماكو در دروازه ورودی اروپا، بتواند اقتصاد استان های شمال غربی كشور را تحت تاثیر قرار دهد به طوری كه قابلیت
تبدیل شدن به قطب سوم خودروسازی كشور با این مزیت های بالقوه رنگ واقعیت به خود گیرد و ایجاد انگیزه رقابتی در بالابردن كیفیت خودروسازان داخلی كند.
محمد معزالدین، معاون اقتصادی دبیر شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری - صنعتی و ویژه اقتصادی، در توصیف منطقه آزاد ماكو اعلام می كند: منطقه آزاد ماكو، جوان ترین منطقه آزاد كشور است كه هدف اصلی از راه انداری آن ارتباط با اروپا از طریق كشور تركیه و برقراری تماس اقتصادی و تجاری با قفقاز بوده تا بدین وسیله فعالیت های تجاری این منطقه را سامان دهیم. این اقدامات زیربنایی و نگاه توسعه گرانه، مورد توجه رسانه های خارجی قرار گرفته به طوری كه تلویزیون «آینس» جمهوری آذربایجان در انعكاس سفر مدیران مناطق آزاد ماكو و ارس در قالب هیات بلندپایه اقتصادی ایران به سرپرستی
«مجتبی خسروتاج»، قائم مقام وزیر صنعت، معدن و تجارت به جمهوری آذربایجان از پیشنهاد مقرون به صرفه به كارفرمایان جمهوری آذربایجان از قبیل معافیت مالیاتی 20 ساله و همچنین از امكانات مناطق آزاد تجاری ماكو و ارس به نقل از مدیران این مناطق خبر داده و برای حضور سرمایه گذاران خارجی ایجاد انگیزه رقابتی كرده است كه این امر اولین قدم در تحول زیربنایی اقتصادی است.
آثار تاریخی و طبیعی هر منطقه یی نشانی از هویت و فرهنگ مردمان آن دیار است كه احیا و استفاده بهینه از این آثار و ابنیه های تاریخی در جهت جذب گردشگر ضمن معرفی تاریخی و زیبایی یك منطقه می تواند در جذب گردشگر خصوصا از خارج، مفید واقع شود كه موجب ایجاد ثبات رویه در شناخت و معرفی مناطق آزاد می شود كه این امر نیازمند اهتمام جدی مسوولان مناطق آزاد انزلی، ارس، اروند و ماكو تسریع در ایجاد زیرساخت های اساسی از قبیل اتمام پروژه فنس كشی و تعیین محدوده این مناطق، جهت ورود گردشگر یا سرمایه گذار خارجی بدون روادید به مثابه مناطق آزاد كیش، چابهار و قشم را می طلبد.
شاید اذعان ایجاد زاویه انحرافی در مناطق آزاد و ویژه و تبدیل شدن به پایگاه واردات واقعیتی انكارناپذیر باشد ولی نباید فراموش كرد كه پیدایش این امر جدای از ایجاد تحول اقتصادی زودبازده نیست كه تسریع و تسهیل در به حركت درآوردن چرخه معیشتی از اوجب واجبات در ایجاد تحول عمیق اقتصادی است و نمی توان انكار كرد كه نه تنها ادامه این روند در آینده از ایجاد اشتغال مولد در این مناطق ممانعت خواهد كرد بلكه با ایجاد زاویه انحرافی در پیاده سازی رسالت اصلی این مناطق موجب تغییر مسیر نیز خواهد شد.