تغییر سیاست پولی و نظارتی بانک مرکزی
تین نیوز | بانك مركزی قبلا از طریق سیاستهای پولی بانكها را مكلف میكرد كه نرخ سود را از سطح معینی افزایش ندهند یا به صورت تمهید اخلاقی اقدام به این كار میكرد كه در این حالت بسته سیاستی به عنوان الزام برای بانكها ارسال نمیشد بلكه از مدیران عامل بانكها خواسته میشد كه برای نرخ سود سقفی را تعیین كنند و بالاتر از آن افزایش نیابد. اما معمولا این سقف برای نرخ سود سپردهها تعیین میشد و پیش فرض آن این بود زمانی كه نرخ سود سپردهها از حد معینی بالاتر نرود بالتبع بانكها هم نرخ سود تسهیلات را افزایش نخواهند داد. اتفاقی كه در این زمینه
افتاد این بود كه بانكها بر حسب ظاهر توافق كردند كه نرخ سود سپردهها را از حد معینی بالاتر نبرند اما در مقایسه با نرخ سود تسهیلات كه به طور آشكاری نسبت به نرخ سود سپرده اعلام نمیكنند، اینكه بانكها نرخ سود تسهیلات را افزایش ندهند، در واقع رصد كردن آن مشكل است. به نظر میرسد برخی از بانكها نرخ سود سپرده را افزایش ندادند، اما نرخ سود تسهیلات را افزایش دادند كه در مجموع این به نفع بانكها است. كشورهای توسعه یافته معمولا نرخ سود سپردهها و نرخ سود تسهیلات را به طور مستقیم تعیین نمیكنند. بلكه نرخ سود سیاستی را در نظر میگیرند و از طریق
مداخله در بازار پول یا عمده فروشی یا بازار آزاد سعی میكنند نرخها در بازار عمدهفروشی یا بازار پول به سمت نرخ سیاستی مطلوب كه بر اساس وضعیت تورمی و ركودی اقتصاد تعیین میشود حركت كنند. در سطح خرده فروشی هم تلاش بانك مركزی بر این است كه رقابت بین بانكها خدشهدار نشود و تبدیل به تبانی و توافق نشود. رقابت بانكها سبب میشود نرخ سود تسهیلات را پایین بیاورند تا اینكه تسهیلات بیشتری اعطا كنند و نرخ سود سپرده را بالاتر میبرند تا منابع بیشتری را جذب كنند. در این حالت فاصله بین نرخ سود سپردهها و نرخ سود تسهیلات كاهش
مییابد. تنها كاری كه بانك مركزی میتواند انجام دهد این است كه مراقبت كند كه رقابت بین بانكها به شكل تبانی در جهت حركت به سمت انحصار در نظام بانكی رخ ندهد. البته بانك مركزی نظارت میكند كار بانكها تنها واسطهگری مالی باشد. این اتفاقات در اقتصاد ما نیفتاده است كه نشان دهنده این است كه بازار پول ضعیفی داریم. البته بانك مركزی هم ابزار كافی برای اینكه بتواند نرخ سود در نظام بانكی را كنترل كند، در اختیار ندارد. از این جهت ساختاری مناسب وجود ندارد كه بانك مركزی از طریق آن اقدام كند. لاجرم تنها كار این است كه رئیس بانك مركزی، مدیران عامل
بانكها و وزیراقتصاد را فراخواند و آنها را اخلاقا تشویق به رقابت كند كه با منافع اجتماعی و اهداف كلان تعارض نداشته باشد كه البته این امر هم اثربخشی چندانی نخواهد داشت. در كوتاهمدت چارهای نیست كه بانك مركزی ضمانتهای اجرایی كه به بانكهای مختلف میدهد را نیز چاشنی این ترغیب اخلاقی كند تاحدی كه اثرگذاری لازم را داشته باشد اما در كل شیوه و ابزار مناسبی نیست. بانك مركزی در بلند مدت باید تلاش كند چارچوب سیاستی پولی و نظارتی خود را تغییر دهد.
* اقتصاددان