توسعه و دیپلماسی اقتصادی
وبلاگ تین نیوز | تاریخ معاصر و شاید بهتر بگوییم تاریخ روزگار ما، یک وجه مشترک همگانی دارد و آن هم چیزی نیست جز آرزوی دستیابی به توسعه و رسیدن به قلهای که در آن همه گرههای توسعه باز شده باشد. حتما همه ما و همه آدمهایی که قبل از ما در این دوره از تاریخ زندگی کردهاند و بدونشک آدمهایی که قرار است فردای این تاریخ را بسازند به نیکی به یاد میآورند که توسعه و توسعهیافتگی همواره در صدر آرزوهای ما قرار داشته است. اما هنوز ظاهرا کسی با قاطعیت نمیتواند بگوید که چرا این آرزو باید دوامی به اندازه چند دهه داشته باشد و به احتمال زیاد این دوام برای
سالهای آینده نیز ادامه یابد. بدی ماجرا اینجاست که آرزوی توسعهیافتگی در دورانی شکل گرفته است که کشورهای مختلف در کورسهای متفاوت درست در همین زمان مسیر رسیدن به توسعه را نمایش دادهاند. به تعبیری دیگر، ما در شرایطی توسعه را تبدیل به آرزو کردیم که مدلهای مختلفی از سوی کشورهای متعددی در زمینه دستیابی به توسعه وجود داشته است.
درواقع کافی بود ما به تعدادی از این مدلها با دقت نگاه میکردیم و سپس با عزمی ملی برنامه توسعه بومی خود را مینوشتیم. البته حتما کار به این سادگی نیست. کشورهای توسعهیافته از سالهای جنگ سرد با تغییر شکل در ساختار دیپلماسی و ایجاد دیپلماسی مدرن یا همان دیپلماسی اقتصادی سعی کردند تا با حضور در میادین جهانی هم توسعه را تقاضا و هم به نحوی توسعه را عرضه کنند. به عبارت دیگر دیپلماسی اقتصادی برای آنها کارزاری بود تا در آن تلاش کنند که هم الگویی برای توسعه ارایه دهند و هم از الگوهای مختلف بهرهبرداری کنند. همین مسأله باعث شد تا بعد از چند دهه، توسعه دیگر
یک پدیده سخت یا دستنیافتنی نباشد، بلکه کشورها بتوانند به واسطه شکل گرفتن تکنولوژی و ارتباطی که با سرمایههای اجتماعی برقرار میکنند توسعه را آسانتر در آغوش بگیرند. تمام این سناریو نیز در ویترین دیپلماسی اقتصادی شکل گرفت. گاهی اوقات وقتی سخن از دیپلماسی میشود بسیاری گمان میبرند که مقصود همان دیپلماتهایی هستند که با لباسهای رسمی عازم سفرهای خارجی میشوند. این تصویر تنها بخشی از ماجرای دیپلماسی اقتصادی است.
در سوی دیگر قضیه، این نکته وجود دارد که راویان دیپلماسی اقتصادی در دنیای امروز دیگر دیپلماتهای صرف نیستند بلکه اندیشمندان اقتصادی و تولیدکنندگان بزرگ بار اصلی این دیپلماسی را برعهده میگیرند. این فرآیند میتواند برای ما که در شرایط ویژهای (از حیث مراودات جهانی) به سر میبریم، یک راهنما یا یک الگو باشد. یکی از بهترین کارها در شرایط حاضر این است که دولتیها، تولیدکنندگان و گروهی دیگر از دستاندرکاران اقتصاد یا حتی اندیشمندان مولد توسعه را سازمان بدهند و آنها را برای گسترده کردن دامنه دیپلماسی اقتصادی به بیرون از مرزها بفرستند. بدون تعارف
تولیدکنندگان و کسانی که دستی مولد در اقتصاد دارند میتوانند سفیران خوبی برای توسعه یا به عبارتی رشد شاخصهای توسعه باشند. آنها بهتر از هرکس دیگر میتوانند الگوهای توسعه را که در ویترینهای جهانی وجود دارد درک کنند و به داخل انتقال دهند.
باور کنید وقت تنگ است. ما دیپلماسی را درحد مطلوبی (به لحاظ کمی) طی سالهای گذشته تجربه کردهایم اما نتیجهای که میخواستیم مطلوب نبوده است. بهطورحتم دیپلماسی مدرن یا دیپلماسی اقتصادی اگر ساختاری متشکل از تولیدکنندگان و اندیشمندان توسعه داشته باشد اینگونه نیست. دیپلماسی اقتصادی میتواند توسعه را رمزگشایی کند. کاش زودتر آستینها را بالا بزنیم.
* استاد دانشگاه