ساختار نهادی علیه تولید
وبلاگ تین نیوز، فرشادمومنی | موتور خلق ارزش افزوده در اقتصاد ايران تجارت پول است. آنهايی كه خودشان را درگير توليد میكنند در حال انجام يك كار ملی هستند. اما اگر اين توليد بخواهد به دستاورد، انباشت و ارتقا منجر شود بايد ساختار نهادی در اين مسير همراهیاش كند. اين همان چيزی است كه ما از بدو روی كار آمدن دولت جديد مكرر مطرح كرديم كه كانون اصلی مشكلات اقتصاد ايران اين است كه ساختار نهادی ما عليه توليد آرايش پيدا كرده است. تجارت پس از اينكه معطوف به توليد میشود و در امتداد توليد موضوعيت پيدا میكند وقتی در يك ساخت رانتی قرار گرفت به كلی متفاوت میشود و
آنجا ديگر صلاحيتها و نوآوریها نيست كه منشأ برخورداری میگردد. پيوندهای رانتی با كانونهای توزيع رانت منشأ برخورداری میشود. در ارتباط با بنيانهای اينكه چرا تجارت ما مكمل توليد نبوده و بر ضد توليد است بيشتر بايد صحبت شود. درگير توليد شدن با توجه به وضعيت فعلی اقتصاد كشور يك نوع مجاهدت است. تجارت ايران در ساختار رانتی قرار دارد و پيوندها با كانونهای رانت منشا مشكلات كشور شده است. تجارت ما مكمل توليد نيست. ساختار توليد محور باعث ايجاد انگيزه كار در كشور میشود. البته سيستم بانكی نيز كم و بيش به همين شكل است. به عنوان مثال در تمام دنيا وقتی به
بانكهای خصوصی اجازه فعاليت میدهند در حقيقت میخواهند تا با اين اقدام كارآمدی بازار پول را ارتقا دهند. در ارزيابی كه كميسيون كلان اتاق بازرگانی انجام داده نشان داده شد كه بانكها 73 درصد منابع خود را در اختيار غير مولدها گذاشتهاند و بخش اعظمی از مابقی را با تكنولوژیهايی كه ظاهر سازی میكنند به شركتهای خاص میدهند. در ادبيات توسعه ذكر شده كه بزرگترين چالش برای يك دولت اين است كه ترتيبات نهادی را به گونهای سامان بدهند كه منافع فردی با منافع جمعی هم راستا شوند. در حقيقت وقتی اين ساماندهی صورت گرفت برخی افراد حتی به بهای ضربه زدن به
زندگی دهها ميليون نفر منافع خودشان را لحاظ میكنند.
در زمان جنگ بررسی كرديم كه در 40 سال گذشته 17ركورد در مقياس كلان اقتصاد كشور اتفاق افتاد كه 14عدد از اين ركوردها متعلق به دوران جنگ است. در اين 40 سال فقط يكبار تورم يك رقمی را تجربه كرديم و آن هم در سال 64 بود كه رشد نقدينگی در اوج جنگ شش درصد بود. وقتی جنگ شروع شد ذخيره ارزی عراق هفت برابر ايران بود و با وجود اينكه جمعيتشان يك سوم ايران بود اما درآمد نفتی آنها با ايران برابری میكرد. ولی وقتی كه جنگ تمام شد ايران بدهی خارجی اش صفر بود و حتی بدهیهای دوره پهلوی را هم پرداخت كرد در حالی كه عراق ذخيره ارزی اش به صفر رسيده بود و 85 ميليارد دلار هم بدهكار شده بود. به
ياد داشته باشيم تاريخ توسعه تاريخ نوآوریهای نهادی كاهنده هزينه مبادله است. هفت نوآوری نهادی معرفی شد كه هر كدام امروز هم به كار گرفته شود اقتصاد كشور را متحول میكند. هنگام ارائه اولين بودجه به دولت جديد گفتم تصميمگيری در مورد توزيع دلارهای نفتی را به مجلس واگذار كنيد. اگر كسی بخواهد برخوردار شود بايد به سمت توليد برود و توليد را جذاب كرده و شرايط رانت خواری را نيز افزايش میدهد.