آزادسازی همگن و پلکانی اقتصاد
وبلاگ تین نیوز، سعید لیلاز | خودروی بیکیفیت مربوط به زمانی است که خودروسازان از رانت استفاده میکردند درحالی که اکنون مدتی است که این رانت متوقف شده است. وقتی نرخ تعرفهها به حدود 35 درصد و حتی کمتر میرسد دیگر نمیتوانیم از رانت حرف بزنیم.
بهنظر میرسد مجموعه امتیازاتی که خودروسازان از دولت میگیرند -که نامش را معمولا رانت میگذاریم- کمتر از مجموعه امتیاراتی است که به دولت و کشور تحت عنوان انواع مقررات و خواستههای انحصاری میدهند. اگر دولت تمام رانتهایی که به خودروسازان میدهد را بگیرد و تمام امتیازاتی که از آنها میگیرد به آنها پس دهد، بهنظرم خودروسازان نهتنها ضرر نمیکنند بلکه سود هم میبرند.
بهطور کلی جای این پرسش از روزنامهنگاران، فعالان سیاسی و کارشناسان است که وقتی نرخ تعرفه گمرکی واردات خودروهای سواری حدود 10،12 سال پیش 135درصد بود، خودروسازان متهم بودند که از رانت استفاده میکنند.اکنون هم که به کمتر از 30 درصد رسیده است باز هم متهم به رانتخواری هستند.
بهمنظور حل شائبه رانتخواری خودروسازان و اینکه خودروسازان در یک شرایط انحصاری از تولید خودروهای بیکیفیت گران سود میبرند -از آنجا که این یک اتهام است- راهی بهتر از این پیشنهاد نمیکنم که همه اقتصاد ایران را باهم بهصورت منسجم و همگن به سمت آزادسازی پیش ببرند. در این شرایط اگر اقتصاد بهصورت همگن آزادسازی شود بدون تردید اطمینان دارم خودروسازان همچنان در ردیف اول شرکتهای تولید ثروت ایران باقی میمانند.
واقعیت قضیه این است که ظرف 3 تا 4 سال گذشته سوءمدیریتی بر اقتصاد و در درون آن بر خودروسازیها حاکم بوده که در خودروسازیها بین 3 تا 6 هزار میلیارد تومان زیان انباشته ایجاد شده است. از آنجا که خودروسازان ایران هم در بورس از فعالان اصلی هستند و هم سهامداران خرد زیادی دارند، دولت نمیتواند راجع به این زیان انباشته و تداومش بیاعتنا باقی بماند. با اساس تصمیمگیری شورای رقابت برای تعیین قیمت خودروسازان مخالف هستم و فکر میکنم باید خودروسازان آزاد باشند تا قیمت خودروهایشان را در بازار تعیین کنند و در عین حال از آن طرف واردات آزاد باشد و هر کسی بخواهد،
بتواند خودروی موردنیازش را وارد کند. آنوقت خواهید دید که در این حالت خودروسازان میتوانستند کالاهایشان را حتی گرانتر بفروشند.
در سال 1392 مجموعه واردات خودروی سواری به ایران حدود 3میلیارد دلار بوده است؛ یعنی سالی که اقتصاد ایران تحت شدیدترین فشارهای سیاسی، فنی و اقتصادی برای واردات بوده است 3میلیارد دلار خودروی سواری وارد اقتصاد ایران شده است. رقم واردات خودرو در سال92 حدودا 3برابر سال91 بوده است و به بالاترین عدد تاریخ ایران رسیده است. مجموعه واردات خودروی سواری بخش خصوصی سال 1392 از مجموعه واردات دهههای 1360 تا 1380 بیشتر است. در این حالت چرا فکر میکنیم که هنوز در خودروسازی رانت وجود دارد؟ ورود یک خودروساز سوم قطعا به سود صنعت خودروسازی ایران خواهد بود.
هرمقدار در هر بازاری تنوع عرضه اتفاق بیفتد بهنظرم به نفع تولیدکننده و مصرفکننده خواهد بود. در حال حاضر بیش از هر گروه دیگری تولیدکنندگان از افزایش قیمت خودرو میترسند و ناراضی و ناخرسند هستند چراکه قدرت خرید جامعه آسیب بسیار جدی دیده و اگر مردم نتوانند خودروهای گرانقیمت بالا را بخرند، خودروها روی دست خودروسازان خواهد ماند و در آن صورت دیگر نمیتوان قیمت را پایین آورد. اولین تلاش برای کاهش قیمت خودرو معادل یک سقوط آزاد وحشتناک خواهد بود. بنابراین باید تصوری که در ایران در نیم قرن اخیر جا افتاده از ذهن مردم پاک کنیم که تولیدکنندگان منافعشان را در
تقابل با مصرفکنندگان میدانند. این اشتباهی بزرگ است و هیچ تولیدکنندهای دلش نمیخواهد که کالای خود را گران بفروشد. درحالی که تمایل دارد کالایش را آنقدر ارزان در اختیار مردم قرار دهد که دائما بازار جدیدی برای محصولاتش ایجاد شود. خودروسازان هم از این تفکر مستثنا نیستند. خودروسازی در ایران صرفه اقتصادی دارد.
یک لحظه تصور کنید، امسال که از یک میلیون و 200 هزار خودرویی که قرار است در ایران تولید کنیم، منصرف شدهایم، ارزش اقتصادی خودروها 12 تا 15 میلیارد دلار است. آیا به نظر شما واقعا ایران بین 15 تا 20 میلیارد دلار در سال دارد که علاوه بر آن 3 میلیارد دلار پول برای واردات خودرو بدهد؟ اصلا چنین مقدار ارزی در بازار ایران موجود است؟ اگر این اتفاق بیفتد بلافاصله قیمت دلار در بازار بهشدت افزایش یافته و دوباره تولید خودرو صرفه اقتصادی مییابد. وقتی واردکنندگان خودرو با تعرفه 30 درصد نمیتوانند خودروی ارزانقیمت وارد کنند، معنایش این است که تولید خودرو در ایران کاملا به
صرفه است.
نشانه درست بودن این مدعا اینکه سه میلیارد دلار خودروی خارجی که در سال گذشته وارد شده، تماما از خودروهای گرانقیمت هستند که در داخل ایران تولید نمیشوند چراکه در داخل ایران خودروهای تولیدی قدرت رقابت برای واردکننده خودرو باقی نمیگذارند. باید مجموعه اقتصاد ایران را بهصورت همگن و بهصورت پلکانی به سمت آزادسازی اقتصادی جلو ببریم. در این صورت برای خودروسازان و سایر عرضهکنندگان و واردکنندگان محیط حتیالامکان سالمی فراهم میشود برای اینکه بتوانند در شرایطی صحیح با طرفهای دیگر به رقابت بپردازند و بهترین خدمت را به مصرفکننده عرضه
کنند.
در این حالت است که هم منافع تولیدکننده و هم مصرفکننده تامین میشود. هر تولیدکنندهای در عین حال مصرفکننده است و هر مصرفکنندهای درعین حال تولیدکننده است. اینکه در مطبوعات، محافل سیاسی، مجلس و در اذهان عمومی سالهاست که بین تولیدکننده و مصرفکننده دیوار کشیدیم و فکر کردیم این دوتا هر کدام برای ابد تولیدکننده و مصرفکننده باقی خواهند ماند، توهمی بیش نیست. هر تولیدکنندهای هم تولیدکننده و هم مصرفکننده است و هر مصرفکنندهای در عین حال تولیدکننده است و این نشان میدهد که باید بتوانیم همدیگر را ارتقا دهیم و این ارتقاءدادن به
سمت تولید کالای ارزان ولی باکیفیت جز از طریق آزادسازی همگن و پلکانی اقتصاد ایران ممکن نیست.