حسابهای اقماری گردشگری شاخصسازی اقتصادی
تین نیوز | یکی از دغدغههای همیشگی فعالان صنعت گردشگری، فقدان آمار و ارقام دقیق و حرفهای در این حوزه است که مانعی بر سر راه تخمینها و برآوردهای اقتصادی آن خواهد بود. همه اینها در حالی است که به گزارش تین نیوز از مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی سیستم آماری حسابهای اقماری توریسم (TSA) قریب به 30 سال است که در دنیا مورد استفاده قرار میگیرد و در کشورمان نیز «شورایعالی راهبردی حسابهای اقماری گردشگری» از سال 1387 راهاندازی شده است. امروزه اهمیت این موضوع بیش از هرزمان دیگری است؛ چه اینکه رشد ناگهانی گردشگران خارجی ورودی به کشور، ایجاب
میکند تا با بهرهگیری از یک سیستم آماری کارآمد امکانها و ضعفها شناسایی شود و ارزیابیهای لازم صورت گیرد. شاید نگاهی به پیشینه حسابهای اقماری در جهان و ایران، بتواند راهی را که پیش روی بهرهگیری از این سیستم قرار گرفته، شفافتر کند. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در گزارش اخیر خود در همین رابطه مروری بر تاریخچه شکلگیری این حسابها داشته است.
بهرهگیری 70کشور از TSA
حسابهای اقماری گردشگری نخستین بار توسط کشور کانادا طی سالهای 1986-1984 مطرح شد، در نهایت کانادا در همایش بینالمللی آمارهای سفر و گردشگری در سال 1991 در اتاوا پیشنهاد خود را مبنی بر شکلگیری حسابهای اقماری گردشگری به جامعه جهانی عرضه كرد. در همان سال گردآوری و تجزیه و تحلیل حسابهای اقتصادی توسط کشورهای عضو OECD برای نخستین بار صورت گرفت. پس از آن و در سال 1994 پیشنهادهایی توسط سازمان ملل متحد و سازمان جهانی گردشگری در بیستوهفتمین نشست کمیسیون آماری سازمان جهانی گردشگری ارائه شد. در همین سال بود که نتایج اولیه حسابهای اقماری گردشگری
توسط کشور کانادا اعلام شد و کشورهایی نظیر فرانسه، نیوزيلند، مکزیک، لهستان، نروژ، سنگاپور، سوئد و ایالات متحده آمریکا شروع به، بهکارگیری آن کردند. سرانجام در سال 2000 بعد از توافق کمیته آمار سازمان ملل سند «حسابهای اقماری: چارچوب روششناسی پیشنهادی 2000» توسط سازمان جهانی گردشگری منتشر شد.
بین سالهای 2001 تا 2007 کشورهای دارای حسابهای اقماری گردشگری از 44 کشور به70 کشور افزایش یافت. در طول همین سالها نیز کنفرانسهایی در همین خصوص در ونکوور، کلمبیا، آرژانتین، برزیل و پاراگوئه توسط سازمان جهانی گردشگری برگزار شد. نهایتا سند «حسابهای اقماری: چارچوب روششناسی پیشنهادی 2000» مورد بازنگری قرار گرفت و سند جدید تحت عنوان «حسابهای اقماری: چارچوب روششناختی پیشنهادی 2008» ارائه شد.
حسابهای اقماری در ایران
با این همه در ایران پس از تدوین «طرح جامع مدیریت و توسعه گردشگری»، حسابهای اقماری گردشگری بهعنوان ابزاری کارآمد برای سنجش وضعیت گردشگری کشور و پایهای برای تصمیمگیری در این حوزه مطرح شد. در این راستا سازمان جهانی گردشگری کمکهای فنی خود را ازطریق دفتر عمران سازمان ملل براي ايجاد حساب اقماري گردشگري بهعنوان بخشي از برنامه ملي توسعه گردشگري ارائه کرد. سازمان جهاني جهانگردي، آقاي جان فالكوني را از كشور اكوادور براي تدوين حسابهای اقماری گردشگری به ايران اعزام کرد. وی در دو ماموريت جداگانه به مدت چهار هفته در ايران اقامت کرد
كه در اين مدت گزارشهای كارشناسان ايراني درخصوص وضعيت موجود، جمعآوري داده و سيستم موجود كه پيشنياز تدوين حسابهای اقماری گردشگری است به او ارائه شد. همچنين فالكوني بهمنظور تدوين حسابهای اقماری گردشگری، اقدام به برگزاري كارگاه آموزشي براي تيم كارشناسان ايراني کرد كه چهار سازمان كليدي زير را شامل ميشد: سازمان ايرانگردي و جهانگردي، مركز آمار ايران، بانك مركزي ايران و اداره اتباع بيگانه. این فعالیتها منجر به مطالعات امكانسنجي حساب اقماري جهانگردي جمهوري اسلامي ايران (2002) شد. اين مطالعه شامل تاريخچه گردشگري در ايران، وضعيت
موجود، برنامهها و استراتژيهاي توسعه و مديريت گردشگري، توصيفي از نظام ملي آمار (بهويژه درخصوص گردشگري و حسابهاي ملي) و در نهایت مطالعه برنامه كاري برای تدوين حساب اقماري گردشگري است. در ادامه با قرارگرفتن حسابهای اقماری در زمره اولویتهای کاری سازمان ایرانگردی و جهانگردی، این سازمان با دعوت از دستگاهها و سازمانهای مرتبط با گردشگری به انجام مطالعات دیگری در زمینه حسابهای اقماری مبادرت ورزید. این فعالیتها بهطور رسمی و با مدیریت و نظارت مرکز آمار ایران و با مشارکت و همکاری سازمان ایرانگردی و جهانگردی،
بانک مرکزی، اداره کل امور اتباع خارجه ناجا، اداره آمار ناجا، وزارت خارجه و معاونت سیاحتی و مراکز تفریحی بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی صورت پذیرفت. در نهایت نتایج در قالب پنج گزارش (1382-1381) توسط مرکز آمار منتشر شد.
شورایعالی راهبردی حسابهای اقماری گردشگری ،کمیته آمار سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، شورایعالی راهبردی حسابهای اقماری گردشگری متشكل از نمايندگان نهادهايي نظير مركز آمار ايران، نيروي انتظامي، وزارت خارجه و بانك مركزي را در سال 1387 راهاندازی کردند. با وجود تشکیل چنین شورایی در کشور، همچنان شاهد تولید آمارهای متفاوت و گاه متناقض از سوی سازمانهای مختلف هستیم. هیچ چارچوب آماری مشخصی برای این دادهها در کشور در نظر گرفته نشده است و با وجود راهاندازی شورایعالی راهبردی حسابهای اقماری گردشگری، عملا این ابزار
بهکار گرفته نشده است. این درحالی است که علاوهبر نبود آمار معتبر گردشگری در داخل کشور، آمار جهانی نظیر توریسمهایلات 2010، 2012 و 2013 نیز از ارائه آمار گردشگری ایران بازماندهاند. ازاینرو عملیاتیسازی چارچوب حسابهای اقماری گردشگری نهتنها از لحاظ ملی، بلکه از لحاظ بینالمللی و بهمنظور ایجاد مبنای مقایسه جهانی نیز حائز اهمیت است.
تجربه سالهاي گذشته نشان داد كه آمارهاي ارائه شده توسط مراجعي همچون سازمان توسعه تجارت، مرکز آمار ایران، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و فعالان بخش خصوصی نظیر جامعه تورگردانان و جامعه هتلداران، برخی متفاوت و گاه متناقض است. حسابهاي اقماري گردشگري بهواسطه پشتوانه منطقي و علمياش، بهعنوان چارچوب مورد قبول ميان دستگاههاي دولتي و نيز بخش خصوصي قلمداد ميشود؛ بنابراين براي رهايي از سردرگمی اطلاعاتی و فقدان مبنای مناسب تصمیمگیری صحيح كه در این حوزه وجود دارد، بايد حسابهاي اقماري گردشگري مستقر شود.
به نظر میرسد مادامي كه پتانسيلهاي اقتصادي صنعت گردشگري ازطريق حسابهاي اقماري گردشگري به شاخصهاي كمي تبديل نشود، نميتوان تصوير واضحي از پتانسيلهاي گردشگري در تحقق اقتصاد مقاومتي ارائه داد. چنانچه در گزارشهای پیشین «دنیای اقتصاد» اشاره شد، حسابهای اقماری گردشگری میتواند نوعی ابزار تقنيني و نظارتي مجلس در صنعت توریسم باشد. بنابراین الزامی شدن بهرهگیری از حسابهاي اقماري گردشگري و نظارت دقيق بر آن بیش از پیش اهمیت پیدا میکند.