گذرگاههای وارداتی جایگزین قطبهای صادراتی!
وبلاگ تین نیوز | مناطق آزاد تنها به عنوان یك هدف در نظر گرفته نمیشوند بلكه یك ابزار (instrument) برای توسعه و پیشرفت است. براساس تجربه تاریخی كه وجود دارد در واقع مناطق آزاد یك ابزاری در دست دولتها یا افراد برای رسیدن به هدفهای از پیش تعیین شده است. بعضی از كشورها به دلیل اینكه از ظرفیتهای تولیدی خوبی برخوردارند یا مازاد تولید دارند برای تسریع در امر تجارت اقدام به احداث مناطق آزاد میكنند تا در پروسه قوانین دست و پا گیر و محدودیتهای كه برای تجارت وجود دارد دچار نشوند.
در واقع هدف از ایجاد این مناطق ایجاد اشتغال، انتقال تكنولوژی و سرمایهگذاری خارجی بود كه موجب افزایش درآمد ملی و درآمدهای ارزی شود كه این اتفاق در مناطق آزاد تا به حال به شكلی كه مد نظر بود، اتفاق نیفتاده است. چرا كه ایجاد مناطق آزاد تجاری در ایران در راستای راهبرد توسعه، صادرات، تسریع در روند صادرات، چندان موفق عمل نكرده است. این مناطق با وجود اینكه یكی دو دهه است كه فعالیت خود را آغاز كردهاند اما عملكرد آنها با اهداف از پیش طراحی شده به دلیل وجود پارهای نواقص و تناقضهای قانونی فاصله زیادی دارد. به همین ترتیب شاهد بروز مناطق آزاد و مناطق ویژه
اقتصادی زیادی در كشور هستیم كه این ركود غیرمتعارف است.
دراین خصوص با مهندس اكبر تركان، مشاور ارشد رئیسجمهور و دبیر شورای عالی مناطق آزاد تجاری- صنعتی و ویژه اقتصادی گفتوگویی داشتیم. اگر چه به منظور انجام مصاحبه با ایشان باید از ساختاری كه برخی در دفتر كار ایشان ایجاده كردهاند، گذشت. از این رو تماسهای مكرر ما هم از طریق غیر مستقیم نتیجهبخش نبود. بنا را بر این گذاشتم كمی از حد متعارف خارج شویم و روز غیر كاری را برای گفتوگو انتخاب كنیم و این كار موثر افتاد و مهندس تركان با همان صلابت همیشگی به دعوت ما برای انجام مصاحبه پاسخ مثبت دادند.
نقش مناطق آزاد را در توسعه اقتصادی چگونه ارزیابی میكنید؟
هدف مناطق آزاد الگوسازی ایران 1404 در قطعاتی از جغرافیای ایران است كه بتوانیم توسعه را در این مناطق تجربه كنیم. بنابر این بود كه مناطق آزاد پیشقراول توسعه در كشور باشند. در حال حاضر در كشور 7 منطقه آزاد و با اقلیم و شرایط جغرافیای گوناگون وجود دارد كه میتوان در هر منطقه به اقتضای استعدادهای طبیعی آن منطقه توسعه مطلوب 1404ایران را شكل داد. اگر با این محور موفق شویم میتوانیم این الگوسازی را به كل كشور انتقال دهیم.
هدف از شكلگیری مناطق آزاد این بود كه پایگاهی باشند برای صادرات اما هم اكنون به پایگاهی برای واردات كالاها تبدیل شدهاند؟
اگر چه مناطق آزاد برای رها شدن از بروكراسی ایجاد شد اما علت پیدایش چنین جریانی که واردات بر صادرات كالاها سبقت گرفت خلاف اهداف اولیه شكلگیری منطقه آزاد بود. اما مادامی كه مناطق آزاد گفته شده كه باید زیرساختها را خودش بسازد، لذا خواسته یا ناخواسته مناطق آزاد را به سمت واردات هل دادهاند. بله هدف این بود كه در مناطق آزاد قطبهای صادراتی ایجاد كنیم اما گذرگاههای وارداتی ایجاد شد.
برای اینكه مناطق آزاد بتوانند زیرساختهای لازم را احداث كنند، باید به واردات روی میآوردند؟
توجه كنید زمانی كه مناطق آزاد باید بنادر، فرودگاه و دیگر زیرساختها را با درآمد خودشان بسازند، قطعا این امر امكانپذیر نیست مگر از طریق واردات. لذا این مناطق از مسیر اصلی منحرف شدند. سالهای گذشته درآمد نفتی به جای سرمایهگذاری در زیرساختها صرف مصارف جاری كشور شد و هر زمان درآمد نفتی كشور بالا رفته واردات كشور هم افزایش یافته است.
منظور شما این است كه دولت باید مناطق آزاد را مورد حمایت مالی قرار دهد، آیا طرح این موضوع با اهداف اولیه مناطق آزاد كه باید به سمت خودكفایی حركت كنند، تضاد ندارد؟
البته بخشی از زیرساختها به بهرهبرداری رسیده است. سعی خواهیم كرد برای احداث دیگر زیرساختها به دنبال واردات نرویم. بلكه به دنبال روشهای مثل BOT یا (یعنی ساخت، بهرهبرداری و انتقال (همان مشاركت با سرمایهگذاری برای احداث زیرساختها هستیم. در این صورت مشكل تامین منابع رفع خواهد شد و بالطبع آن زیرساختهای لازم برای روی آوردن به پردازش صادرات فراهم خواهد.
آیا باز هم شاهد ادامه چنین روندی در مناطق آزاد خواهیم بود؟
خیر هم اكنون ما به دنبال اصلاح مسیر هستیم. هدف ما این است كه خط مشیهای مقام معظم رهبری در سیاستهای كلی اقتصاد مقاومتی و بند 11 مربوط به ماموریتهای این مناطق را به كار بندیم. در بند 11 سیاستهای كلی اقتصاد مقاومتی در باب مناطق آزاد تاكید شده كه تسهیل تولید، توسعه صادرات، ارتقای فناوری، صادرات كالا و خدمات و تامین نیازهای ضروری و منابع مالی از خارج، باید مورد توجه قرار داده شود. تلاش میكنیم كه این محورها را به برنامههای عملیاتی تبدیل كنیم و برای رسیدن به این مهم، باید نسبت به
افزایش تولید و حذف موانع آن اقدام كرد و برای توسعه صادرات و ارتقای فناوریها وارد عمل شد و دیگر به واردات متكی نباشیم.
چرا كشوری مثل چین با وجود اقتصاد ضعیف؛ اما از طریق مناطق آزادی كه ایجاد كرد توانست به توسعه اقتصادی دست یابد؟
چون چینیها محور فعالیتشان را تولید گذاشتند. در همین راستا از قدرت و ظرفیت نیروی انسانی استفاده بهینه كردند اگر چه سرمایه لازم را نداشتند. پس از اینكه روابطشان را با آمریكا برقرار كردند، توانستند از دنیای صنعتی، سرمایه و تكنولوژی وارد كردند. كارگر هم بر اساس جمعیت میلیاردی فراهم كردند توسعهشان را براساس این اركان شكل دادند.
با توجه به اینكه كشورمان از ظرفیت نیروی انسانی خوبی برخوردار است، اما عملكرد موفقی نداشته است؟
باید صنعت و تكنولوژی را به این اضافه كنیم. سرمایههای داخلی كه بخشی در داخل هست ولی متاسفانه سرمایههای كه باید صرف توسعه میشد صرف واردات شد. دوران دلار درمانی 8 ساله دولتهای نهم و دهم سرمایههای ما رو نابود كرد. چون ما در تاریخ بیسابقه بود درآمدهای نفتی ما كه در دولت نهم داشتیم بیش از 600 میلیارد دلاردرآمد نفتی صرف واردات كالاهای و مصرفی شد كه برای كشور ضروری نبود و صرف سرمایهگذاری نشد. متضرر شدیم. آنچه ما كم داشتیم تدبیر بود. تدبیر هم
وارد كردنی نیست. در دولت كنونی امیدواریم با تدبیر دولت كنونی بتوانیم به نتایج مطلوب برسیم.
آیا در دولت گذشته مناطق آزاد به فراموشی سپرده شده بود؟
به فراموشی سپرده نشده بود. بلكه از مسیر خودش منحرف شده بود و كارهای دیگری دنبال میكردند درواقع مناطق آزاد مورد غفلت قرار گرفتند.
اگر ممكن است واضحتر بفرمایید؟
ترجیح میدهم در مورد مسائلی صحبت شود كه امید در آن وجود دارد. قصد ندارم به خاطرات تلخ گذشته بپردازم و برای مردم آن خاطرات تلخ تكرار شود. چرا كه به اندازه كافی مردم درگیر این تلخیهای گذشته بودند. اكنون باید با تزریق امید و از توان و ظرفیت مردم برای ساخت مناطق آزاد بهرهمند شویم.
هم اكنون ما در مناطق آزاد از نظر جذب سرمایهگذار خارجی و داخلی دچار ضعف هستیم، برای جذب سرمایهگذاران داخلی و خارجی چه تدابیری اندیشیده شده است؟
با توجه به شرایطی كه كشورمان در عرصه بینالملل با آن روبهروست، بیشتر سرمایهگذاران رغبت نمیكند كه بخواهند در ایران سرمایهگذاری كنند و امكان جذب سرمایهگذاران خارجی نیست. با توجه به چنین شرایطی باید به دنبال جذب سرمایهگذاری داخلی باشیم. در این راستا برای جذب سرمایهگذار داخلی باید اعتمادسازی كنیم. لذا در وهله نخست باید سرمایهگذار داخلی را جذب كنیم كه در نهایت منجر به جذب
سرمایهگذار خارجی شود.
چرا فعلا سرمایهگذار خارجی استقبالی از سرمایهگذاری در ایران نمیکند؟
به خاطر اینكه ایران تحریم است. برخی سرمایهگذاران به خاطر ترس نمیتوانند به راحتی به سمت بازارهای كشورمان برای سرمایهگذاری ورود پیدا كنند. حال باید منتظر بمانیم كه ببینیم نتیجه توافق ژنو با تلاش آقای ظریف به چه مرحلهای میرسد. درصورتی كه توافق حاصل شود و در فرصت متناسب برای جذب سرمایهگذار خارجی گامهای موثرتری خواهیم برداشت اما در شرایط فعلی این امكان وجود ندارد و برای جذب سرمایهگذار خارجی كمی زود است.
شما معتقدید اگر توافق حاصل شود سرمایهگذار خارجی این ریسك را خواهد كرد كه در كشورمان سرمایهگذاری كند؟
اگر توافق حاصل شود، این رخداد مهم تحقق پیدا خواهد كرد و سرمایهگذار خارجی قطعا به سمت بازارهای ما سوق داده خواهد شد و جهش اصلی در كار ما آغاز خواهد شد.
سوال دیگری كه مطرح میشود این است كه چرا خیلی از استانداران تمایل دارند كه استانشان به عنوان منطقه آزاد معرفی شود؟
البته خیلی از استانداران علاقهمند هستند كه بهعنوان مناطق آزاد معرفی شوند اما برای ایجاد مناطق ضوابطی وجود دارد كه بر اساس آن ضوابط مناطق مستعد جدید به دولت معرفی میشود. با توجه به اینكه مناطق آزاد از شرایط بهتری برخوردارند، بالطبع تمایل به منطقه آزاد بیشتر است. چرا كه در این مناطق از قانون مالیات كار و پول و بانك و قانون گمرگی و ویلا معاف هستند.
در حال حاضر 7 منطقه آزاد در كشور وجود دارد، میزان درآمدزایی این مناطق چه مقدار است؟
پاسخ به این سوال نیاز به اطلاعات بودجهای دارد كه هم اكنون این اطلاعات را اختیار ندارم. انشاء ا... در وقتی دیگر.